Evlilik tutsaklığı: dinî boşanma reddedilirse ne yapabilirsiniz?

Medeni hukuka göre boşandınız, ancak iradenize rağmen dinî veya inanca dayalı bir birliğe bağlı mı kalıyorsunuz? Ya da yalnızca dinî olarak kurulmuş bir birliğin ardından partneriniz bu birliğin sona erdirilmesi için gerekli işbirliğini reddediyor mu? Bu durumda Hollanda Medeni Kanunu’nun (BW) 1:68. maddesinin 2. fıkrası, işbirliği talep etmek için hukuki bir dayanak sunabilir. Somut olarak hangi işlemlerin gerektiği, reddin sonuçları ve her iki tarafın menfaatleri incelenmelidir. Bir Hollanda mahkemesi belirli koşullar altında işbirliği yapılmasını emredebilir, ancak bununla dinî ayrılığı kendiliğinden kendisi gerçekleştirmiş olmaz. İşe güvenli ve eksiksiz bir dosya hazırlayarak başlayın.

Nederlands: Lees dit artikel in het Nederlands: Huwelijkse gevangenschap: wat kunt u doen als religieuze scheiding wordt geweigerd?

English: Read this article in English: Marital captivity: what can you do if a religious divorce is refused?

Yazar: Öznur Batur, Arslan Advocaten avukatı. Hollanda Barolar Birliği’nin uzmanlık alanları siciline kişiler ve aile hukuku ile ceza hukuku alanlarında kayıtlıdır. Son güncelleme: 19 Eylül 2026. Genel bilgiler, kendi durumunuza ilişkin hukuki tavsiye niteliği taşımaz.

Evlilik tutsaklığı ne anlama gelir?

Evlilik tutsaklığı (huwelijkse gevangenschap) ile genellikle bir kişinin bir evliliği veya dinî birliği sona erdirmek istemesine rağmen, kendi iradesi dışında bu birliğe bağlı kalması kastedilir. Bu durum, diğer partnerin gerekli bir işlemi yapmayı reddetmesi nedeniyle ortaya çıkabilir. Sonuçları kişisel, sosyal, dinî veya hukuki olabilir. Bazen medeni boşanma çoktan tamamlanmışken dinî bağ varlığını sürdürmeye devam eder.

Her zorlu ayrılık hukuken tamamen aynı duruma girmez. Eksik bir yabancı ülke kaydı, verilmesi reddedilen dinî bir beyan ve çevreden gelen baskı farklı nedenlere dayanabilir. Bu nedenle ilk adım, hangi bağın hâlâ devam ettiğini ve bu bağı sona erdirmek için neyin gerektiğini tespit etmektir. Bir avukatın, somut olarak hangi işbirliğinin talep edildiğini bilmesi gerekir. Bu ayrım yapılmadan açılan bir dava yanlış kişiye, yanlış işleme veya yanlış kuruma yönelebilir.

Medeni, yabancı ülkede kıyılmış ve dinî nikâhı birbirinden ayırmak

Medeni bir evlilik, bunun için geçerli olan yasal yol izlenerek sona erdirilir. Hukuken geçerli olan yabancı bir evlilik Hollanda’da tanınabilir, ancak Hollanda’da verilen bir boşanma kararının diğer ülkede ayrıca işleme alınması gerekebilir. Yalnızca dinî olarak kurulan bir birliğin ise kendine özgü bir sona erdirme işlemi olabilir. Bu yollar yan yana var olabilir.

Bu nedenle elinizde hangi resmî evlilik belgesinin bulunduğunu, evliliğin nerede yapıldığını ve Hollanda’daki boşanmanın sicile tescil edilip edilmediğini sorun. Dinî birliğe ilişkin belgeleri de toplayın. Bir belgenin dinî bir arka plana sahip olması, onun kendiliğinden medeni hukukun dışında kaldığı anlamına gelmez. Tersine, her tören sizi kendiliğinden medeni hukuka göre evli kılmaz. Temel açıklamayı imam nikâhının hukuki geçerliliği başlıklı yazımızda bulabilirsiniz.

Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:68. maddesinin 2. fıkrası neyi düzenler?

1 Temmuz 2023’ten bu yana Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:68. maddesinin 2. fıkrası, dinî veya inanca dayalı bir birliğin sona erdirilmesinde işbirliği yapılmasına ilişkin yasal bir kural içermektedir. Taraflardan biri, diğer tarafın talebi üzerine, ağır basan menfaatler nedeniyle bu makul olarak beklenemeyecek durumda değilse işbirliği yapmak zorundadır. Bu ifade, dolayısıyla somut durumun değerlendirilmesini gerektirir.

Hüküm tek bir dinle veya evliliğin tek bir adlandırılmasıyla sınırlı değildir. Ancak talep edilen işlemin söz konusu birliğin sona erdirilmesiyle ilgili olduğunun açıkça ortaya konması gerekir. Mahkeme, hangi işbirliğinin uygulanabilir olduğunu ve hangi itirazların ileri sürüldüğünü inceleyebilir. Dinî inanca genel olarak atıfta bulunmak ya da başka konulardaki bir anlaşmazlık, talebe verilmiş eksiksiz bir cevap sayılmaz. Menfaatler dengesinin dosyada gerekçelendirilmesi gerekir.

Önce medeni hukuka göre boşanmış olmanız gerekir mi?

Hangi sıralamanın gerekli veya akıllıca olduğu, mevcut hukuki ilişkilere ve talep edilen işlemlere bağlıdır. Medeni bir evlilikte resmî boşanma yolunun değerlendirilmesi gerekir. Yalnızca dinî olarak kurulan bir birlikte ise önce sona erdirilmesi gereken bir medeni evlilik kendiliğinden mevcut değildir. Bu nedenle işbirliğine ilişkin bir dava, sıradan bir boşanma davasıyla otomatik olarak bir tutulmamalıdır.

Taleplerin birleştirilip birleştirilemeyeceğini veya ayrı bir hukuk davasının daha uygun olup olmadığını görüşün. Taraflar veya kurumlar farklı ülkelerde bulunduğunda uluslararası yetki ve uygulanacak hukuk da önem taşıyabilir. İyi tanımlanmış bir vekâlet görevinde hangi kararın talep edildiği ve bunun ardından daha neler yapılması gerektiği belirtilir. Böylece tek bir Hollanda kararının yurt içindeki ve yurt dışındaki tüm sonuçları hemen çözeceği yönünde yanlış bir beklenti oluşmaz.

Somut olarak hangi işbirliğini talep edebilirsiniz?

Bu, örneğin yetkili bir kurum önüne çıkmak, bir beyanı imzalamak veya gerekli bir vekâletnameyi vermek olabilir. Hangi işlemin uygun olduğu, ilgili prosedüre ilişkin bilgilerle desteklenmelidir. Mümkünse hangi belgelerin ve kimin hazır bulunmasının gerektiğini ve temsilin mümkün olup olmadığını yazılı olarak teyit ettirin.

Yalnızca partnerin ‘her şeye katılmak zorunda olduğunu’ söyleyen bir talep, ileride uygulamada sorunlara yol açabilir. Bu nedenle işlemi, yeri veya kurumu, süreyi ve varsa alternatif imkânları açıkça tarif edin. Kurumun ek belge istemesi hâlinde ne olacağını da sorun. Kararın, ona uyulup uyulmadığının değerlendirilebilmesi için yeterince belirli olması gerekir. Bir avukat, birliği sona erdirmeye yönelik kişisel isteğinizi hukuken uygulanabilir bir talebe dönüştürmenize yardımcı olabilir.

Hollanda içtihadı ne gösteriyor?

Midden-Nederland İlk Derece Mahkemesi 2023 yılında, Hollanda’da gerçekleşen bir boşanmanın ardından dinî bir birliğin sona erdirilmesinde işbirliği talep edilen bir davayı ele aldı. Mahkeme, Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:68. maddesinin 2. fıkrasını uyguladı ve somut işbirliğini ve tarafların menfaatlerini değerlendirdi. Bu karar, bir reddin medeni hukuk bakımından denetlenebileceğini göstermektedir.

Bu karardan her durum için geçerli standart bir sonuç çıkarılmamalıdır. İlgili dinî ve yabancı ülke bağlamı, mevcut belgeler ve talep edilen işlemler o davanın bir parçasıydı. Belirlenen gecikme cezası (dwangsom) da genel bir tarife değil, o olaylara ilişkin bir karardı. Kullanılabilir çıkış noktası şudur: dosya, hangi bağın devam ettiğini, hangi işbirliğinin eksik olduğunu ve bir emrin pratikte nasıl yerine getirilebileceğini somut olarak ortaya koymalıdır. Bkz. 2023 tarihli karar.

Hangi deliller önemlidir?

Birliğe ve varsa medeni boşanmaya ilişkin belgeleri saklayın. Birliğin sona erdirilmesini veya işbirliği yapılmasını talep ettiğinizi gösteren yazışmaları da ekleyin. Partnerin verdiği cevap ile şartların ileri sürüldüğü mesajlar da önemli olabilir. Yazışmaları tarih ve bağlamlarıyla birlikte eksiksiz olarak saklayın; tek tek alınmış ekran görüntüleri eksik bir tablo ortaya koyabilir.

Bunun yanında yaşadığınız sonuçları da açıklayın. Bunlar yeni bir ilişkiye ilişkin kısıtlamalar, seyahat veya kayıtla ilgili sorunlar, sosyal baskı ya da başka somut durumlar olabilir. Kendi yaşadıklarınız ile başka birinin size anlattıklarını birbirinden ayırın. Kısa bir zaman çizelgesi, olaylar arasındaki bağlantıyı göstermeye yardımcı olur. İlgili uzmanların veya kurumların beyanları faydalı olabilir, ancak bunların hukuki anlamını mahkeme bağımsız olarak değerlendirir.

Yazılı bir talep: açık ve güvenli

Doğrudan temas kurmak güvenli ve sorumlu bir seçenek olduğunda, özenle kaleme alınmış bir talep hangi işbirliğini beklediğinizi açıkça ortaya koyabilir. Gerekli işlemi, cevap için makul bir süreyi ve pratik imkânları belirtin. Metni nesnel ve ölçülü tutun, gönderildiğine ve teslim alındığına dair kanıtları saklayın. Bir avukat, böyle bir talebin gerekli olup olmadığını ve olası bir davayla nasıl uyum sağlayacağını değerlendirebilir.

Doğrudan temas her durumda akıllıca değildir. Tehdit, ısrarlı takip (stalking) veya güçlü bir bağımlılık söz konusu olduğunda, iletişimi bir avukat veya yardım kuruluşu çalışanı aracılığıyla yürütmek daha güvenli olabilir. Böyle bir durumda, her iki partnerin de serbestçe müzakere edebileceğini varsayan standart bir örnek metin kullanmayın. Hangi iletişim bilgilerinin kullanılabileceğini ve telefonunuza veya e-postanıza kimlerin erişimi olduğunu görüşün. Dava yolu tercihi ile iletişim şekli birbirine uyumlu olmalıdır; böylece hukuki süreç gereksiz ek baskı yaratmaz.

Gecikme cezası işe yarar mı?

Mahkeme belirli koşullar altında işbirliği emrine bir gecikme cezası (dwangsom) bağlayabilir. Bununla, emredilen işlemin yerine getirilmesi için mali baskı uygulanır. Gecikme cezası otomatik bir tazminat değildir ve her davada aynı miktarda veya aynı biçimde olmaz. Bir üst sınır belirlenebilir ve kesin koşullar karardan anlaşılır.

Yükümlülüğün ne zaman başladığının ve yerine getirilmemenin ne zaman kesinleştiğinin açık olması önemlidir. Kararın tebliği, süreler ve reddin kanıtı bu bakımdan önem taşıyabilir. Talep edilen işlemin fiilen mümkün olup olmadığı da değerlendirilmelidir. Gecikme cezası, yabancı bir kurumla yaşanan bir sorunu tek başına çözmez. Bu nedenle yalnızca işbirliğini teşvik edecek bir araç değil, birliği gerçekten sona erdirecek işlemler için uygulanabilir bir plan da talep edin.

Partner para veya haklardan feragat talep ederse ne olur?

Bazen işbirliği, mehirin geri ödenmesi, nafakadan feragat edilmesi veya bir mal paylaşımı düzenlemesinin kabul edilmesi şartına bağlanır. Bu konuların hukuken ayrı ayrı incelenmesi gerekir. Para konusundaki bir anlaşmazlık, birliğin sona erdirilmesine yönelik her türlü işbirliğini engelleme hakkını kendiliğinden doğurmaz. Öte yandan mevcut bir anlaşmanın içeriği ayrıca kendine özgü bir değerlendirmeyi gerektirebilir.

Bu nedenle sonuçlarını anlamadığınız hiçbir beyanı imzalamayın. Bir metnin yalnızca dinî bir işlemi mi kayda geçirdiğini, yoksa mali talepleri de mi sona erdirdiğini kontrol ettirin. Mehir söz konusu olduğunda asıl anlaşma, uygulanacak hukuk, alacağın muaccel olup olmadığı ve daha önce yapılmış olası ödemeler önemlidir. Boşanmada mehir (mahr) hakkındaki ayrı açıklamamızı okuyun. Bir düzenleme, neyin ve neden ödendiğini ve hangi hakların fiilen tasfiye edildiğini açıkça ortaya koymalıdır.

Dinî yolun yanında yabancı ülkede kayıt da gerekli olmaya devam edebilir

Dinî işbirliğine yönelik bir emir, Hollanda’daki bir boşanmanın başka bir ülkede tanınmasıyla kendiliğinden aynı şey değildir. Resmî bir Türk veya Fas evliliği için siciller ve yabancı ülkedeki prosedürler bağımsız bir rol oynayabilir. Bu nedenle medeni halinizin her iki ülkede de doğru şekilde işlenip işlenmediğini kontrol edin.

Yabancı ülkedeki yetkili kuruma hangi belgelerin gerektiğini sorun ve gerekirse yerel bir uzmanı sürece dâhil edin. Kaydı kimin takip edeceğini ve tamamlandığına dair kanıtı kimin talep edeceğini kayda geçirin. Ülkelere göre izlenecek yollar için Türkiye’de yapılan evlilikten sonra boşanma ve Fas’ta yapılan evlilikten sonra boşanma başlıklı yazılarımıza bakabilirsiniz. Amaç, gerektiğinde hukuki bir emrin, dinî bir işlemin ve sicildeki bir değişikliğin birbirini tamamlamasıdır.

Çocuklar bir baskı aracı hâline gelmemelidir

Dinî bir birlikle ilgili anlaşmazlıklar, çocuklarla ilgili görüş ayrılıklarıyla aynı zamana denk gelebilir. Ancak ebeveynlik, velayet, nafaka ve çocukla görüşme kendi kurallarına ve menfaatlerine sahiptir. Birliğin sona erdirilmesinde işbirliğine ilişkin bir anlaşma, ayrıca değerlendirilmeksizin, örneğin bir ebeveynin çocukla her türlü temastan veya her türlü nafaka talebinden vazgeçeceğini öngöremez.

Çocukların bakımı, mevcut kararlar ve olası riskler hakkında olgulara dayalı bir genel bakış hazırlayın. Birlik konusundaki anlaşmazlığı her seferinde yeniden yaşamadan çocuklarla ilgili iletişimin nasıl sürdürülebileceğini görüşün. Çocuğun yurt dışına götürülme tehlikesi varsa, hangi korumanın gerektiği hızla değerlendirilmelidir. Bu durumda dinî meselenin sonuçlanmasını beklemeyin. Pratik sonraki adımları uluslararası çocuk kaçırma ve çocuğun iadesi başlıklı yazımızda bulabilirsiniz.

Masraflar, süre ve başarı şansı

Masraflar, diğerlerinin yanı sıra izlenecek prosedüre, delillerin kapsamına, tercümelere ve yurt dışıyla olası işbirliğine bağlıdır. Avukatlık ücretleri, mahkeme harcı ve harici masraflar arasında ayrım yapan bir bütçe talep edin. Adli yardımın (toevoeging) mümkün olup olmadığını görüşün. Hangi prosedürlerin gerektiği henüz belli değilken sabit bir fiyat hakkında yapılan genel bir açıklama yanıltıcı olabilir.

Sürecin ne kadar süreceği de yalnızca Hollanda mahkemesine bağlı değildir. Resmî belgelerin temin edilmesi ve yabancı ülkede ya da dinî bir işlemin gerçekleştirilmesi zaman alabilir. Hangi adımın en büyük engeli oluşturduğunu ve hangi geçici çözümün gerektiğini önceden görüşün. Başarı şansına ilişkin bir değerlendirme hem hukuki dayanağı hem de fiilî uygulanabilirliği ele almalıdır. Gerekli işlemin daha sonra nasıl gerçekleştirilebileceğini kimse bilmiyorsa, güçlü bir kararın değeri sınırlı kalır.

Uygulamadan bir örnek: somut bir talep fark yaratır

Bu örnek kurgusaldır. Bir kadın medeni hukuka göre boşanmıştır, ancak eski partneri, ilgili kuruma göre dinî ayrılık için gerekli olan bir beyanı imzalamayı reddetmektedir. Kadın birkaç kez işbirliği talep etmiş, ancak açık bir cevap alamamıştır. Aynı zamanda eski bir mali anlaşma hakkında da tartışma sürmektedir.

Avukat önce gerekli işlemi ve medeni boşanmanın durumunu ortaya koyar. Kurum, hangi beyanın gerektiğini yazılı olarak teyit eder. Ardından işbirliği talebi ve para anlaşmazlığı birbirinden ayrı olarak değerlendirilir. Olası bir davada, belirli bir süre içinde yapılması gereken somut bir işlem talep edilir. Böylece mahkeme, ilişkinin tamamına dair genel bir çatışmayı uygulanabilir bir emre dönüştürmek zorunda kalmak yerine, neyin yapılması gerektiğini hedefli bir şekilde denetleyebilir.

Güvenliğinizi gözden kaçırmadan hazırlanmak

Bir zaman çizelgesi hazırlayın, elinizdeki resmî belgeleri toplayın ve hangi işbirliğinin eksik olduğunu yazın. Yaklaşan seyahatleri, kayıt sürelerini veya diğer acil olayları da not edin. Belgeleri, hukuka uygun ve güvenli bir şekilde erişebileceğiniz bir yerde saklayın. Dosyanızla ilgilenen avukatla, iletişim için hangi telefon numarasının ve e-posta adresinin kullanılabileceğini görüşün.

Acil bir tehlike varsa derhal yardım almanız gerekir; Hollanda’da bu durumda 112’yi arayın. Hukuki yol için Arslan’da aile hukuku sayfası üzerinden hangi değerlendirmenin uygun olduğunu görüşebilirsiniz. İlk görüşmede, devam eden dinî veya yabancı ülkeye ilişkin bir bağın söz konusu olduğunu belirtin. Bu, en başından itibaren doğru belgelerin ve gerekirse ek uzmanlığın sürece dâhil edilmesine yardımcı olur.

Emrin gerçekten yerine getirilip getirilmediğini de kontrol edin

Karardan sonra hangi işlemlerin yapıldığının tespit edilmesi gerekir. Bir kurumda alınan randevu, imzalanmış bir beyan ve birliğin sona erdiğinin nihai teyidi mutlaka aynı şey değildir. Her adımın kanıtını isteyin ve sonucun talep edilen emre uygun olup olmadığını değerlendirtin. Ek bir işbirliğinin gerekli olduğu ortaya çıkarsa, kararın bunu kapsayıp kapsamadığı veya ayrıca bir tepkinin gerekip gerekmediği açık olmalıdır.

Pratik engellere ilişkin bilgileri de saklayın. Yanlış bir belgeyi geri gönderen bir kurum, her işlemi reddeden bir partnerden farklı bir sorundur. Bu fark, kararın uygulanması ve olası bir gecikme cezası bakımından önemli olabilir. Avukat, her gecikmeyi hemen kasıtlı bir engelleme olarak nitelendirmeden olguları kayda geçirmenize yardımcı olabilir. Nihai hedef, yalnızca bir Hollanda mahkeme kararına sahip olmak değil, birliğin fiilen sona ermesi ve bunun kullanılabilir bir teyidinin alınmasıdır.

Ayrıca okuyun

• İmam nikâhı hukuken geçerli mi?
• Mehir (mahr) talep etmek
• Uluslararası boşanma
• Aile hukuku hakkında tüm bilgiler

Kaynaklar ve hukuki dayanak

Kaynaklar 17 Eylül 2026 tarihinde kontrol edilmiştir.

• Hollanda Medeni Kanunu 1. Kitap, 68. madde 2. fıkra.
• Hollanda Senatosu (Eerste Kamer): evlilik tutsaklığıyla mücadele kanunu.
• Midden-Nederland İlk Derece Mahkemesi 2023: dinî birliğin sona erdirilmesinde işbirliği.
• Hollanda Medeni Kanunu 10. Kitap, uluslararası tanıma meseleleri.

---

İlgili Hukuki Hizmetler

• Hakkında daha fazla bilgi Aile Hukuku
• Hakkında daha fazla bilgi Kişisel Yaralanma
• Hakkında daha fazla bilgi İş Hukuku