İşbirliği hukuku: girişimcilerin hukuki soruları tek bir yerde yanıtlanıyor

İşbirliği ve ticaret hukuku kapalı bir alan değil, her girişimcinin er ya da geç karşılaştığı soruların toplamıdır: sözleşmeler, genel işlem koşulları, ödenmeyen faturalar, ortakla anlaşmazlıklar, iş yeri kirası, şirket devri, ticaret unvanı ve yöneticinin kişisel sorumluluğu. Bu sayfa ana hatları verir ve her konuda ayrıntılı sayfalarımıza yönlendirir.

Durumunuz: nereden devam etmelisiniz

Ticari sözleşmede ne bulunmalıdır?

Bir sözleşme kural olarak icap ve kabulle kurulur; imzasız ve kâğıtsız da olabilir. Soru hiçbir zaman “anlaştık mı” değil, “tam olarak neyde anlaştık”tır — ve yazıya döktüğünüz şey budur. Dayanağı Medeni Kanun’un 6:217. maddesinin 1. fıkrasıdır. Çoğu hâlde şekil şartı yoktur: e-postayla, mesajla ya da telefonda verilen onay sizi bağlar.

Sözleşme bu yüzden bir formalite değil, bir delildir: iki taraf da iyi niyetliyken neyin kararlaştırıldığını saptar.

Genel işlem koşullarım ne zaman geçerlidir?

Genel işlem koşullarınız ancak sözleşme kurulmadan önce ya da kurulurken karşı tarafa verilmişse geçerlidir. Göndermediğiniz koşullara atıf yapmak, içindeki hükümleri iptal edilebilir kılar (6:233. md. b bendi). 6:234. madde bunu tamamlar: koşullar sözleşmeden önce ya da sözleşme sırasında teslim edilmeli; bu makul olarak mümkün değilse, nerede incelenebileceği önceden bildirilmeli ve talep hâlinde gönderileceği belirtilmelidir. Elektronik yol da mümkündür, yeter ki karşı taraf metni sonradan okumak üzere saklayabilsin.

Pratik çeviri: e-posta imzanızdaki bir bağlantı zayıftır; teklife ek olarak konulan bir PDF güçlüdür. Karşı tarafın koşulları okumuş olması gerekmez (6:232. md.) — önemli olan, okuma imkânının sunulmuş olmasıdır.

Kara liste ve gri liste. 6:236. maddedeki kara liste, tüketiciye karşı her hâlde aşırı yük getiren sayılan hükümleri; 6:237. maddedeki gri liste ise aşırı yük getirdiği varsayılan hükümleri içerir (kullanan aksini kanıtlayabilir). Her iki liste de yalnızca tüketici ilişkisinde uygulanır, girişimciler arasında değil. Girişimciler arasında 6:233. maddenin a bendindeki açık norm geçerlidir: sözleşmenin niteliği, koşulların oluşma biçimi ve karşılıklı bilinen menfaatler dikkate alındığında hüküm aşırı yük getiriyorsa iptal edilebilir. Dikkat: yıllık hesabını yayımlamış bir tüzel kişi ve elli veya daha fazla çalışanı olan taraf bu iptal sebeplerine dayanamaz (6:235. md. 1. fıkra).

Formlar savaşı (battle of forms). İcap ve kabul kendi genel koşullarına atıf yapıyorsa kural olarak ilk atfın koşulları geçerlidir — ikinci taraf, ilkinin koşullarını açıkça reddetmedikçe (6:225. md. 3. fıkra). Sipariş teyidinde yalnızca “teslim koşullarımız uygulanır” yazan hiçbir şey elde etmemiştir; “satın alma koşullarınızın uygulanmasını açıkça reddediyoruz” diye ekleyen ise gerçekten karşı çıkmıştır.

Karşı taraf sözleşmeye uymuyorsa ne yaparsınız?

Her ifa etmeme, kusurlu tarafı zararı karşılamakla yükümlü kılar; ama ifa hâlâ mümkün olduğu sürece bu hak ancak borçlu temerrüde düştüğünde doğar (6:74. md.). En çok atlanan nokta budur: öfkeli e-postalar, telefonlar ve “tazminat isteyeceğim” uyarısı kimseyi temerrüde düşürmez.

6:82. maddenin 1. fıkrası: temerrüt, borçluya yazılı bir ihtarla makul bir ifa süresi verilmesi ve bu sürede ifanın gerçekleşmemesiyle doğar. Kullanışlı bir ihtar dört şey içerir: neyin kararlaştırıldığı, neyin eksik kaldığı, hangi tarihe kadar düzeltilmesi gerektiği ve süre boş geçerse ne yapacağınız.

Sıra şudur:

1. Eksiği ve tarihleri yazılı olarak saptayın; sözlü şikâyet sonradan bir şey kanıtlamaz.
2. Makul süreli yazılı ihtar gönderin (temerrüt).
3. Süre boş geçerse: ifayı talep edin, sözleşmeyi kısmen ya da tamamen feshedin (6:265. md.) veya zararı isteyin — kimi zaman birlikte.
4. Kendi ediminizi askıya alma hakkınızı değerlendirin; ama bunu kendi başınıza değil, hukuki dayanağını kontrol ettikten sonra yapın.
5. Ödeme söz konusuysa tahsilat yoluna geçin: ticari alacak tahsili adım adım ve faturaya itiraz edildiyse.

Ortakla çalışmak: vof, adi ortaklık mı, bv mi?

Hukuki biçim iki şeyi belirler: borçlardan kimin sorumlu olduğu ve anlaşmazlıkta kimin neye karar verdiği.

En sık yapılan hata biçim seçimi değil, ortaklık sözleşmesinin yokluğudur. Sözleşmede şunlar bulunmalıdır: kimin ne getirdiği, kârın nasıl bölüneceği, kararların nasıl alınacağı (ve eşitlik hâlinde ne olacağı), biri ayrılmak isterse ne olacağı, payların nasıl değerleneceği, hastalık ve ölüm hâlleri ve rekabet yasağı. Bu düzenlenmemişse anlaşmazlık, kanunun genel kurallarıyla ve çoğu kez mahkemede çözülür (vof’ta kişisel sorumluluk, vof’tan ayrılmak, bir bv’den ayrılmak).

Sahte serbest çalışma: iş veren olarak riskiniz nedir?

Bir “eser sözleşmesi”, fiilen iş, ücret ve bağımlılık varsa iş sözleşmesi sayılabilir (7:610. md. ve Yüksek Mahkeme’nin Deliveroo kararı, ECLI:NL:HR:2023:443). Bunun iş veren için sonucu ikilidir: geriye dönük vergi ve prim yükümlülüğü ile iş hukukundan doğan yükümlülükler — ücret ödemenin sürmesi, fesih koruması, geçiş tazminatı.

Vergi İdaresi 1 Ocak 2025’ten bu yana iş ilişkisinin nitelendirilmesinde yeniden tam denetim yapıyor; 1 Ocak 2026’dan itibaren ceza da uygulanabiliyor. Riski azaltmanın yolu sözleşmenin başlığı değil, fiilî uygulamadır: vardiya listesine yazmayın, kendi araç ve e-posta adresinizi vermeyin, ikame edilebilirliği gerçekten mümkün kılın ve serbest çalışanı ekibinizin kalıcı bir parçası hâline getirmeyin.

İş yeri kiralıyor musunuz: 7:290 mı, 7:230a mı?

Bu ayrım kiracı olarak konumunuzun neredeyse tamamını belirler ve sözleşmenin başlığından değil, mekânda fiilen ne yapıldığından çıkar.

Bir işletmeyi devralmak: aktif-pasif mi, pay devri mi?

Aktif-pasif devrinde yalnızca seçtiğiniz varlıkları ve borçları alırsınız; şirketin geçmişi kural olarak satıcıda kalır. Pay devrinde şirketi olduğu gibi devralırsınız — sözleşmeleri, izinleri ve bilinmeyen geçmiş borçlarıyla birlikte. Birincisi alıcı için daha güvenli, ikincisi süreklilik bakımından daha kolaydır.

Her iki yolda da çalışan devri kuralları geçerli olabilir: bir işletme devredildiğinde çalışanlar kural olarak mevcut koşullarıyla birlikte kendiliğinden devralana geçer (7:662 ve devamı). Bunu “satın almıyoruz” diye sözleşmeyle dışlayamazsınız. Devir öncesi inceleme (due diligence), garantiler ve fiyatın bir bölümünün bloke hesapta tutulması, sonradan çıkan sürprizlerin fiyat tartışmasına dönüşmesini önler.

Ticaret unvanınızı ya da markanızı bir başkası kullanıyorsa

Ticaret unvanı hakkı, adı fiilen kullanmakla doğar ve halk nezdinde karışıklığa karşı korur; marka hakkı ise ancak tescille doğar ve mal veya hizmetlerinizin işaretini korur. İki farklı hak, iki farklı ölçüt.

Ticaret Unvanı Kanunu’nun 5. maddesi, daha önce bir başkası tarafından hukuka uygun olarak kullanılan bir unvanın ya da ondan yalnızca az farklı bir adın kullanılmasını, işletmelerin niteliği ve bulundukları yer bakımından halk nezdinde karışıklık tehlikesi doğması hâlinde yasaklar. Üç unsur: daha eski kullanım, benzer ad ve karışıklık tehlikesi. Farklı illerdeki iki aynı adlı kuaför kendiliğinden ihlal oluşturmaz; aynı bölgedeki iki aynı adlı müteahhit büyük olasılıkla oluşturur. 5a. maddesi, bir başkasının markasını içeren ticaret unvanını da yasaklar.

Ticaret siciline kayıt size ad üzerinde hak vermez — sicil, başkalarının haklarını denetlemez. Konumunuz fiilî ve daha eski kullanımdan doğar: faturalar, ilanlar, web siteniz ve başladığınız tarih. Daha güçlü bir konum için markayı tescil ettirin.

Yönetici olarak kişisel sorumlu tutulabilir miyim?

Kural olarak hayır: şirketin borçlarından şirket sorumludur. Ama bu çıkış noktası, size kişisel olarak ağır kusur yüklenebilecek kötü görev ifasında ortadan kalkar. Şirkete karşı 2:9. madde geçerlidir: her yönetici görevini gereği gibi yerine getirmekle yükümlüdür ve kötü yönetimden bütünüyle sorumludur; meğerki kendisine ağır bir kusur yüklenemesin ve sonuçları önleyecek önlemleri almakta ihmali bulunmasın.

İflasta buna 2:248. madde eklenir: yönetim görevini açıkça kötü ifa etmişse ve bunun iflasın önemli bir sebebi olduğu kabul edilebiliyorsa, her yönetici masadaki açıktan müteselsilen sorumludur. 2. fıkradaki ispat tuzağı en sık ölümcül olanıdır: defter tutma ya da yıllık hesabı yayımlama yükümlülüğü yerine getirilmemişse, kötü görev ifası sabit sayılır ve bunun iflasın önemli bir sebebi olduğu varsayılır.

Ayrıca tek tek alacaklılara karşı haksız fiil sorumluluğu doğabilir; örneğin yönetici, şirketin yerine getiremeyeceğini ve karşılığını veremeyeceğini bildiği ya da bilmesi gerektiği hâlde bir yükümlülük altına girmişse (iflasta yönetici sorumluluğu, yönetim ve pay sahipleri arasındaki uyuşmazlıklar).

Karşı taraf iflas ederse

Borçlunuz iflas ederse alacağınızı iflas masasına bildirin ve mülkiyeti saklı tutma kaydınız olup olmadığını hemen kontrol edin: teslim edilen malın bedeli ödenmemişse bu kayıt, sıradan bir alacaklıdan çok daha iyi bir konum verir. Rehin ve hapis hakları, takas imkânı ve sürmekte olan sözleşmeler de bu aşamada değerlendirilir (sözleşme tarafının iflası, iflasta tahsilat).

Ne zaman avukata başvurmalısınız?

• Yeni ya da yinelenen bir sözleşme modeli hazırlarken — sonradan onarmak her zaman daha pahalıdır.
• Karşı taraf yükümlülüğünü yerine getirmediğinde ve zarar büyüdüğünde.
• Ortaklıkta ya da pay sahipleri arasında çıkmaz oluştuğunda.
• Kişisel olarak sorumlu tutulduğunuzda ya da bir kefaletle karşılaştığınızda.
• Bir işletme alırken veya satarken.
• Sınır ötesi bir uyuşmazlıkta: yetkili mahkeme ve uygulanacak hukuk çoğu kez sonucun yarısıdır (uluslararası ticari uyuşmazlıklar).

Doğrudan iletişim

Sözleşmenizi, faturanızı ya da aldığınız mektubu gönderin; ücretsiz ve bağlayıcı olmayan bir ilk değerlendirme yapalım:

• Amsterdam — 020 747 00 55
• Den Haag — 070 4500 300
• Rotterdam — 010 311 5500
• Utrecht — 030 747 0038
• Eindhoven — 040 711 3099

Bu sayfa Arslan Advocaten’in ticaret ve şirketler hukuku ekibinin sorumluluğunda hazırlanmıştır. Son güncelleme: 13 Eylül 2026. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel hukuki tavsiyenin yerini tutmaz.