Hollanda BV’sindeki ortağınızla anlaşmazlık yaşamanız, payınızı hemen geri satabileceğiniz veya diğer ortağı şirketten tek taraflı çıkarabileceğiniz anlamına gelmez. Önce pay sahipliği, yöneticilik, çalışanlık ve şirkete borç verme rollerini ayırmak gerekir. Esas sözleşme, pay sahipleri sözleşmesi, yönetim kararları ve şirketin mali durumu birlikte incelenmelidir. Doğru çözüm bazen geçici yönetim düzeni, bazen müzakere edilmiş pay devri, bazen de mahkeme yoludur. [S03][S38]
Bu rehber, Hollanda’daki şirkete yatırım yapan uluslararası girişimciler ve Türkçe konuşan işletme sahipleri içindir. Özellikle farklı ülkelerde yaşayan ortaklar, aile işletmeleri ve yüzde 50-yüzde 50 ortaklıklar bakımından pratik soruları ele alır. Bir BV uyuşmazlığı ile VOF gibi şahsi sorumluluğun farklı olduğu yapılar aynı kurallarla çözülemez.
Önce hangi sıfatla hak talep ettiğinizi belirleyin
Bir kişi aynı anda pay sahibi, yönetici, çalışan ve şirkete para veren alacaklı olabilir. Bu rollerin hakları ve sona ermesi farklıdır. Yöneticilikten ayrılmanız pay sahipliğinizin otomatik sona erdiği anlamına gelmez. Payınızı devretmeniz de şahsen verdiğiniz banka garantisini kendiliğinden kaldırmaz.
Şirkete verdiğiniz paranın sermaye mi, ortak borcu mu veya başka bir ödeme mi olduğunu belirleyin. Muhasebe kaydı, sözleşme ve banka açıklaması aynı şeyi göstermelidir. Ortaklık ilişkisinin bozulması, her ödemenin hemen geri istenebileceği anlamına gelmez.
Çalışan sıfatı da varsa iş hukuku sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir. Ticari ortaklık görüşmesinde yapılan bir açıklamanın iş sözleşmesini sona erdirip erdirmediği, ayrı usul ve koruma soruları doğurabilir. Tek bir kısa sulh metniyle bütün rollerin çözüldüğünü varsaymayın.
İlk dosyada kişileri ve şirketleri gösteren bir şema hazırlayın. Kimin ne kadar payı, hangi imza yetkisi, hangi alacağı ve hangi kişisel garantisi olduğunu görünür hâle getirin. Sorunun çözümü, bu rollerin birbirine karıştırılmamasıyla başlar.
Esas sözleşme ve ortaklar sözleşmesi birlikte okunmalı
BV’nin esas sözleşmesi, pay türleri, organlar, karar alma ve devir gibi konularda önemlidir. Pay sahipleri sözleşmesi ise ortakların birbirine karşı anlaşmalarını düzenleyebilir. Bu belgeler aynı işlevi görmez; aralarındaki ilişki ve olası çelişkiler değerlendirilmelidir. [S03]
Sadece imzalanmış son sayfayı değil, ekleri ve değişiklikleri de bulun. Sonradan e-postayla kararlaştırılan yönetim ücreti veya finansman anlaşması, tarafların fiilî ilişkisini etkileyebilir. Hangi metnin hangi tarihte kabul edildiği önemlidir.
Öncelikli inceleme konuları; bilgi alma, bütçe onayı, imza yetkisi, pay devri sınırlamaları, önalım, ek finansman, ayrılma ve değerleme mekanizmasıdır. “Anlaşmazlık hâlinde paylar devredilir” şeklindeki bir cümle, bedelin ve sürecin nasıl belirleneceğini her zaman çözmez.
Uluslararası ortaklıklarda çevirilere de dikkat edin. Türkçe müzakere özeti ile Hollandaca noter belgesi aynı hakkı vermiyor olabilir. Ortakların ticari olarak anladığı sonuç ile hukuken imzaladığı metin arasındaki fark açıkça ortaya konulmalıdır.
Hangi bilgiye gerçekten ihtiyacınız var?
Yurt dışında yaşayan yatırımcı, çoğu zaman şirketin günlük işleyişini yerel ortaktan öğrenir. Uyuşmazlık başladığında finansal bilgiye erişim önemli hale gelir. Ancak “bütün şirket verilerini istiyorum” demek yerine, sorunu açıklayacak belirli belgeleri tanımlayın.
Güncel mali tablolar, banka hareketleri, alacak ve borç listeleri, yönetim ücretleri, önemli sözleşmeler ve ilişkili kişilerle yapılan işlemler incelenebilir. Hangi bilgiye hangi sıfatla erişilebileceği; kanun, esas sözleşme ve anlaşmalara göre değerlendirilmelidir. Pay sahipliği, şirketin bütün dijital sistemlerini sınırsız kullanma hakkı olarak görülmemelidir.
Bilgi talebini somut ve gerekçeli yazın. Örneğin beklenmedik nakit çıkışının hangi sözleşmeye dayandığını veya bir ortağın başka şirketine yapılan ödemenin ne için olduğunu sorun. Belgelerin saklanmasını isteyin ve gelen cevapları kronolojik dosyalayın.
Yetkisiz e-posta erişimi, başka kişinin şifresini kullanma veya şirket verilerini kişisel cihazlara topluca aktarma gibi yöntemlerden kaçının. Delil koruma ihtiyacı, hukuka aykırı erişim izni vermez. Gerekirse uygun hukuki tedbir yolunu değerlendirin.
Yüzde 50-yüzde 50 ortaklıkta karar çıkmıyorsa
Eşit pay sahipliği, tarafların aynı vizyona sahip olduğu dönemde dengeli görünebilir. Ancak bütçe, yatırım, yönetici atama veya ek finansman konusunda anlaşmazlık oluştuğunda kilitlenme yaşanabilir. Her eşitlik durumu otomatik olarak mahkemenin bir ortağı çıkarmasını gerektirmez.
Önce hangi kararın alınamadığını ve neden gerekli olduğunu tanımlayın. Günlük faturaların ödenmesi mi engelleniyor, yoksa uzun vadeli strateji üzerinde mi anlaşılmıyor? Acil işletme ihtiyaçları ile payların kime geçeceği tartışmasını ayırmak, şirket değerini koruyabilir.
Esas sözleşmede veya ortaklar sözleşmesinde danışma, arabuluculuk, bağımsız uzman veya pay alım-satım mekanizması bulunabilir. Bu mekanizmanın nasıl başlatıldığı ve şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği incelenmelidir. Bir tarafın yazılı olmayan “ben karar veririm” anlayışı, diğerinin haklarını ortadan kaldırmaz.
Geçici bir çalışma düzeni oluşturulabilir. Örneğin olağan faaliyet ödemeleri, yeni borçlanma sınırı ve ortaklara bilgi akışı açıklaştırılabilir. Böyle bir düzen, nihai çözümden vazgeçildiği anlamına gelmeden işletmenin zarar görmesini önlemeye yönelik olabilir.
Yönetici olarak yetki kullanırken sınırlar
Ortaklık kavgası, yöneticinin şirket menfaatini göz ardı etmesine izin vermez. Şirket kaynaklarını kişisel baskı aracı olarak kullanmak, müşterileri başka işletmeye yönlendirmek veya belgeleri gizlemek ayrı sorumluluk sorunları yaratabilir. Her iddia somut delille incelenmelidir. [S39]
Bankaya erişimi olan ortağın şirket hesabını boşaltması veya diğer ortağın izni olmadan bütün ödemeleri durdurması, sorunu çözmek yerine büyütebilir. İmza yetkisi, bankacılık yetkisi ve şirket içi karar yetkisi aynı şey değildir.
Yönetim kararlarında çıkar çatışması olup olmadığını değerlendirin. Bir ortağın kendi şirketinden hizmet alınması veya kendisine ödeme yapılması, bedel ve karar süreci bakımından soru doğurabilir. Her ilişkili taraf işlemi hukuka aykırı değildir; ama şeffaf ve incelenebilir olması gerekir.
Geçici bir karar alınacaksa gerekçeyi ve kullanılan bilgiyi kayıt altına alın. Sonradan hazırlanan genel açıklama yerine, karar anında şirketin nasıl korunmaya çalışıldığını gösteren belgeler önemlidir.
Ondernemingskamer incelemesi ile zorunlu pay devri aynı değildir
Ondernemingskamer, Amsterdam İstinaf Mahkemesi bünyesindeki özel şirketler dairesidir. Şirketin politikası ve işleyişine ilişkin soruşturma, yani enquêteprocedure, belirli koşullarda gündeme gelebilir. Bu yol şirket yönetiminin incelenmesine ve uygun durumlarda tedbirlere yöneliktir. Her başvuru doğrudan pay bedelinin ödenmesi sonucunu doğurmaz. [S38]
Başvuru hakkı, gerekli itirazların önceden bildirilmesi, gerekçeler ve talep edilen önlem ayrı değerlendirilmelidir. İşletmenin kötü sonuç alması tek başına hukuka aykırı yönetim bulunduğunu kanıtlamaz. Somut kararlar, bilgi eksikliği veya yönetim sorunları önemlidir.
Pay sahipleri arasındaki kanuni uyuşmazlık çözümü, yani geschillenregeling, farklı bir çerçevedir. Çıkarma ve ayrılma talepleri kendi koşullarına sahiptir. Şirkette kalmanın artık makul biçimde beklenemeyeceği iddiası ile diğer ortağın davranışları nedeniyle çıkarılması talebi aynı hukuki talep değildir.
1 Ocak 2025’te yürürlüğe giren değişikliklerle bu kanuni pay sahipliği uyuşmazlıkları bakımından Ondernemingskamer’in ilk derece rolü ve dilekçeyle başvuru usulü önem kazanmıştır. Eski usule ait internet açıklamalarına dayanarak doğrudan yanlış mahkemede süreç başlatmayın. Geçiş kuralları ve dosyanın başlangıç tarihi ayrıca incelenmelidir. [S38]
Ortağı şirketten çıkarabilir veya payımı aldırabilir miyim?
Sırf artık anlaşamıyor olmanız, tek taraflı satış veya satın alma hakkı yaratmaz. Önce sözleşmesel çıkış düzenlemesi bulunup bulunmadığı, sonra kanuni yolun koşulları değerlendirilir. Tarafların davranışları, şirketin durumu ve uyuşmazlığın etkileri önemlidir.
Bir ortak satın alma teklifinde bulunabilir; ancak teklif, diğer tarafın kabul etmek zorunda olduğu mahkeme kararı değildir. Bedel ve koşullar müzakere edilirken bilgiye erişim, finansman ve gerçek ödeme kapasitesi önem taşır.
“Bad leaver” gibi ifadeler kullanılıyorsa hangi davranışın hangi sonuçla ilişkilendirildiğine bakın. Her ayrılan ortak kötü niyetli sayılmaz. İş sözleşmesinin sona ermesiyle pay devri şartının nasıl bağlandığı ayrıca incelenmelidir.
Dava yolunu değerlendirirken yalnızca payın devredilmesini değil, bedelin fiilen nasıl ödeneceğini de düşünün. Taksit, güvence, temerrüt ve tamamlanma koşulları kurulmadan yapılan anlaşma yeni bir tahsilat dosyası yaratabilir.
Şirket değeri ile pay değeri aynı değildir
Bir işletmenin cirosu, doğrudan pay değerini göstermez. Değerleme yöntemi, kârlılık, borçlar, nakit, riskler, müşteri yoğunluğu ve şirketin geleceği gibi unsurlara bağlıdır. İşletme değeri ile ortaklara ait özsermaye değeri ayrılmalıdır.
Şirkete verilen ortak borcu, pay bedelinden ayrı bir alacak olabilir. Yönetim hesabı, dağıtılmamış kâr, kişisel garantiler ve grup içi bakiyeler ayrı gösterilmelidir. Aynı kalemi iki kez hesaba katmak veya bir borcu tamamen unutmak, uzlaşmayı bozabilir.
Değerleme tarihini ve kullanılan bilgileri kararlaştırın. Uyuşmazlıktan sonra müşteriler kaybedildiyse bunun nedeni ve fiyat üzerindeki etkisi tartışılabilir. Ancak her değer kaybı otomatik olarak diğer ortağın ödeyeceği zarar değildir. İhlal ve nedensellik ayrıca incelenir.
Bağımsız değerleme uzmanının görevi açık olsun. Hangi belgeleri inceleyecek, hangi varsayımları kullanacak, soruları kim soracak ve rapora nasıl itiraz edilebilecek? Belirsiz uzman görevlendirmesi, değer tartışmasını yalnızca başka bir aşamaya taşır.
Temettü ve şirketten para çekme
Şirket hesabında para bulunması, ortakların istedikleri tutarı dağıtabileceği anlamına gelmez. BV’de dağıtım kararları, gerekli onaylar ve şirketin borçlarını ödeyebilmesiyle bağlantılı kurallar birlikte değerlendirilmelidir. Ödeme yapıldıktan sonra sorumluluk gündeme gelebilir. [S03][S39]
Bir ortak kendisine “gelecekteki pay bedeli avansı” adı altında ödeme yapmak istiyorsa hukuki dayanağı açık olmalıdır. Şirketin parası ile ortağın satın alma borcu aynı değildir. Şirket varlıklarının, alacaklıları veya diğer hak sahiplerini zarara uğratacak biçimde kullanılması ayrıca risk taşır.
Uyuşmazlık döneminde olağan dışı ödeme yapılmadan önce nakit durumu ve yaklaşan borçlar gözden geçirilmelidir. Ticari gerekçesi ve yetkisi açıklanmayan transfer, sonradan çok daha büyük bir tartışmanın odağı olabilir.
Pay devrinde yalnızca bedeli konuşmayın
Hollanda BV’sinde pay devri için kural olarak noter senedi gerekir. Ticari sulh metni ile fiilî pay devrinin tamamlanması ayrı aşamalardır. Devir kısıtlamaları, gerekli onaylar ve noter belgeleri kontrol edilmelidir. [S03]
Kapanış listesinde bedelin ödenmesi, payın devri, yönetici değişikliği, sicil kaydı, banka yetkileri ve şirket belgelerinin teslimi yer alabilir. Kişisel garanti veren ortak, bankanın açık serbest bırakması olmadan bütün risklerinden kurtulduğunu sanmamalıdır.
Gizlilik, müşteri ilişkileri, rekabet, fikrî haklar ve devam eden hizmetler ayrıca düzenlenmelidir. Ayrılan kişinin şirkete ait e-posta hesabı, bilgisayar veya alan adı üzerindeki kontrolü nasıl teslim edeceği belirli olsun. Geçiş düzeni, işletmenin günlük faaliyetini durdurmamalıdır.
İbra hükümlerinin kapsamını dikkatle okuyun. Bilinen ortaklık tartışması çözülürken başka bir alacak veya sorumluluk istemeden bırakılmamalıdır. Şirketin, ortakların ve üçüncü kişilerin hakları ayrı ayrı ele alınmalıdır.
Yabancı ortak için dil ve temsil organizasyonu
Hollanda dışında bulunmanız, toplantıları ve süreleri önemsiz hale getirmez. Davetleri, karar tekliflerini ve yazışmaları zamanında okuyabilecek bir süreç kurun. Bildirim adresi ve yetkili temsilci bilgileri güncel olmalıdır.
Vekâlet gerekecekse hangi işlem için verildiğini açıkça belirleyin. Genel şirket yönetimi yetkisi ile belirli sulh veya pay devri yetkisi aynı değildir. Noter veya mahkemenin belge ve tercüme ihtiyaçları önceden araştırılmalıdır.
Türkiye’deki avukat ile Hollanda’daki avukat birlikte çalışacaksa görev paylaşımı net olsun. Hollanda şirketler hukuku, Türk ortak şirketin iç onayları ve vergi sonuçları farklı uzmanlık alanlarına girebilir. Tek bir ülkedeki çözüm, diğer ülkedeki bütün şirket içi koşulları ortadan kaldırmaz.
Uyuşmazlığa ilişkin tercümelerde kavramların açıklanması faydalıdır. “Curator”, “bestuurder” veya “aandeelhouder” kelimeleri bağlamdan koparılarak başka hukuk sistemindeki kavrama çevrilmemelidir. Yanlış çeviri, müzakere hedefini de yanlış belirleyebilir.
İlk dosyada bulunması gerekenler
Güncel esas sözleşme, pay sahipleri sözleşmesi, pay sicili, yönetim ve genel kurul kararlarıyla başlayın. Önemli finansal tabloları, ortak borçlarını, garantileri ve ilgili sözleşmeleri ekleyin. Uyuşmazlığın tarih sırasını bir veya iki sayfada açıklayın.
Her iddiayı bir belgeyle eşleştirmeye çalışın. Hangi ödeme tartışmalı, hangi bilgi reddedildi, hangi karar alınamadı? Karşı tarafın cevabı nedir? Belgelerdeki boşluğu bir varsayımla doldurmak yerine açıkça belirtin.
Ticari hedefinizi de yazın. Şirkette kalmak, yönetimi değiştirmek, payı satmak, diğer ortağın payını almak veya faaliyeti kontrollü bitirmek farklı planlar gerektirir. Birbiriyle çelişen talepler, müzakereyi ve yargılamayı gereksiz zorlaştırabilir.
Varsayımsal örnek: iki ülkede yaşayan eşit ortaklar
Bir Türk yatırımcı ile Hollanda’da yaşayan işletmecinin bir BV’de eşit paya sahip olduğunu düşünün. Yatırımcı finansman sağlıyor; yerel ortak günlük işleri yürütüyor. Satışlar iyi görünmesine rağmen sürekli ek para isteniyor ve banka kayıtları paylaşılmıyor.
İlk adım yatırımcının şirket hesabını tek taraflı bloke etmesi veya müşterilere suçlayıcı mesaj göndermesi olmamalıdır. Ortak borcu, bütçe, yönetim ücreti, bilgi hakkı ve temsil yetkisi incelenmelidir. Somut bilgi talebi yapılır, işletmenin devamı için gerekli geçici düzen düşünülür.
Taraflar birlikte devam edemiyorsa değerleme ve finansman üzerinden çıkış görüşülebilir. Kanuni uyuşmazlık veya enquête yolunun koşulları ayrıca değerlendirilir. Bu örnek, bütün ortaklık anlaşmazlıklarının aynı dava dilekçesiyle çözülemeyeceğini gösterir.
Uzlaşma görüşmesinden önce bir çıkış bilançosu hazırlayın
Ortaklıktan ayrılma görüşmelerinde yalnızca hisse fiyatının konuşulması sık görülen bir eksikliktir. Şirkete verilen borçlar, cari hesap, ödenmemiş yönetim ücretleri, kişisel garantiler ve devam eden sözleşmeler ayrı başlıklar olmalıdır. Bir kalemin satış fiyatına dâhil edildiğini düşünürken diğer tarafın ayrıca ödeme beklemesi, uzlaşmanın hemen ardından yeni uyuşmazlık yaratabilir.
Bu nedenle her ilişki için kimin borçlu olduğunu, tutarı, vadesini ve teminatı gösteren bir tablo hazırlayın. Kesinleşmiş rakamları tahminlerden ayırın. Bir şirket değerleme raporu, hukuken kime ait olduğu tartışmalı bir alacağı kendiliğinden çözmez. Hukuki inceleme ile mali değerleme aynı varsayımlar üzerinden yürütülmelidir.
Ödeme taksitli olacaksa karşı tarafın ödeme kapasitesini değerlendirin. Yüksek bir nominal fiyat, zayıf teminatla yıllara yayıldığında daha düşük peşin bedelden daha riskli olabilir. Faiz, gecikme, hızlandırılmış ödeme ve teminat koşullarını açıkça düzenleyin. Bunun ticari tercihi taraflara aittir; avukatın görevi riskin ne olduğunu görünür kılmaktır.
Şirketin devamlılığını kişisel uyuşmazlıktan ayırın
Ortaklar arasındaki anlaşmazlık sürerken ücretlerin, vergilerin ve kritik tedariklerin aksaması şirketin değerini azaltabilir. Geçici bir çalışma protokolü, hangi ödemelerin normal akışta yapılacağını ve hangi yeni işlemler için birlikte onay gerekeceğini belirleyebilir. Bu protokol, bir tarafın bütün iddialarından vazgeçtiği anlamına gelmemelidir.
Müşterilere, bankaya ve personele yapılacak açıklamaları da koordine edin. Kanıtlanmamış suçlamalar veya birbirini yalanlayan mesajlar işletmeye zarar verebilir. Bir tarafın iletişimde haklı görünmeye çalışması, sonradan satın almak istediği şirketin değerini düşürebilir. Açıklamaların olgusal, gerekli ve yetki sınırları içinde olması önemlidir.
Nihai anlaşmada teslim edilecek dosyalar, sistem erişimleri, şirket eşyaları ve devam eden müşteri ilişkileri düzenlenmelidir. Rekabet ve gizlilik hükümleri de somut menfaatlere uygun incelenmelidir. Böylece ayrılık yalnızca noter önündeki hisse devriyle sınırlı kalmaz; işletmenin ertesi gün nasıl çalışacağı da açıklığa kavuşur.
Sık sorulan sorular
Yüzde 50 payım var; bütün kararları durdurabilir miyim?
Karar türü, organ, oy koşulları ve esas sözleşme önemlidir. Pay oranı tek başına bütün yönetim yetkilerini belirlemez. Şirketin zarar görmesine yol açan davranış ayrıca sorumluluk doğurabilir.
Yönetici olarak çıkarıldım; paylarım da gitti mi?
Yöneticilik ile pay sahipliği ayrı rollerdir. Belgelerde belirli bağlantılar kurulmuş olabilir; bunların şartları ayrıca incelenmelidir. Yönetici değişikliği otomatik olarak her payın devri anlamına gelmez.
Diğer ortağı hemen payımı almaya zorlayabilir miyim?
Otomatik bir hak yoktur. Sözleşmedeki çıkış düzenlemesi ve kanuni ayrılma yolunun koşulları değerlendirilmelidir. Bedel ve ödeme kapasitesi de çözümün parçasıdır. [S38]
Ondernemingskamer şirketi inceleyince bana para ödenir mi?
Enquête incelemesi ile pay devri veya zarar talebi aynı değildir. Hangi usulle hangi sonucun istenebileceği ayrıca belirlenmelidir. İnceleme başvurusu tek başına ödeme garantisi değildir. [S38]
Şirkete verdiğim parayı pay bedeline ekleyebilir miyim?
Ödemenin hukuki niteliği ve borç sözleşmesi incelenmelidir. Ortak borcu ile pay değeri ayrı olabilir. Aynı tutarın iki kez hesaba katılmaması ve teminatların ayrıca düzenlenmesi gerekir.
Ortaklık sona erince şahsi garantim de biter mi?
Buna güvenmeyin. Garanti ilişkisinin tarafı olan banka veya alacaklının serbest bırakması gerekebilir. Pay devri anlaşması, üçüncü kişinin hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Ortaklık uyuşmazlığınızı roller ve belgeler üzerinden değerlendirin
Arslan Advocaten’in ticaret hukuku ekibiyle iletişime geçin. Pay oranınızı, diğer rollerinizi, şirketin durumunu ve hedeflediğiniz çözümü belirtin. Hizmet kapsamı ve ücretler önceden kararlaştırılmalıdır. [S10]
Yeni ortaklık için BV kuruluş rehberini, ticari bağlantılar için sözleşme rehberini, ödeme güçlüğü varsa Hollanda iflas ve WHOA rehberini inceleyebilirsiniz.
Kaynaklar ve hukuki referanslar
- S03 — Private limited company (BV) · Business.gov.nl / KVK
- S38 — Ondernemingskamer — werkwijze, enquête en geschillenregeling · Rechtspraak
- S39 — Liability of a director or committee member · Business.gov.nl
- S10 — Business law services · Arslan Advocaten
