Hollandaca–Türkçe kaza tazminatı (letselschade) sözlüğü

Bu sözlük, Hollanda’da bir kaza tazminatı (letselschade) dosyasında karşılaşacağınız Hollandaca terimleri Türkçe açıklar. Her maddede Hollandaca terim, Türkçe karşılığı, Hollanda hukukuna göre kısa bir tanım ve varsa ilgili kanun maddesi yer alır. İki temel kural: karşı taraf sorumluysa makul yargılama dışı masraflar zararın bir parçası olarak talep edilebilir; bedensel zarar talebi ise zararı ve sorumlu kişiyi öğrendiğiniz günü izleyen günden itibaren beş yılda zamanaşımına uğrar.

Sorumluluk ve talebin başlatılması

Letselschade: kaza tazminatı / bedensel zarar

Bir başkasının sorumlu olduğu bir olay sonucunda uğranılan bedensel veya ruhsal yaralanmadan doğan maddi ve manevi zarardır. Hangi zararların tazmin edileceği Hollanda Medeni Kanunu’nun (Burgerlijk Wetboek, BW) 6:95 ile 6:110 arasındaki maddelerinde düzenlenmiştir.

Kanun ve kaynaklar: BW md. 6:95

Ayrıntılı bilgi: Hollanda’da kaza tazminatı (letselschade)

Aansprakelijkstelling: sorumlu tutma bildirimi (sorumluluk mektubu)

Zarar görenin, karşı tarafı zarardan sorumlu tuttuğunu ona veya sigortacısına yazılı olarak bildirmesidir. Kanun bu bildirim için özel bir şekil öngörmez. Zamanaşımını kesmesi için ise bildirim yazılı olmalı ve zarar görenin tazminat hakkını açık ve kesin biçimde saklı tuttuğunu belirtmelidir (BW md. 3:317 fıkra 1).

Kanun ve kaynaklar: BW md. 3:317

Ayrıntılı bilgi: Bedensel zarar durumunda birini sorumlu tutmak

Eigen schuld: müterafik kusur (zarar görenin kendi kusuru)

Zarar kısmen zarar görene yüklenebilecek bir durumdan, örneğin kendi dikkatsizliğinden de kaynaklanıyorsa tazminat, her iki tarafa yüklenebilecek durumların zarara katkısı oranında azaltılır. Hakkaniyet, kusurların farklı ağırlığı veya olayın diğer koşulları nedeniyle gerektiriyorsa farklı bir paylaştırma yapılır; tazminat yükümlülüğü tamamen ortadan da kalkabilir ya da hiç indirim yapılmayabilir (BW md. 6:101 fıkra 1).

Kanun ve kaynaklar: BW md. 6:101

Ayrıntılı bilgi: Kaza tazminatı (letselschade), SSS: kısmen kusurluysanız

50%-regel en 100%-regel (artikel 185 WVW): bisikletliler ve yayalar için %50 ve %100 kuralı

Karayolu Trafik Kanunu 1994’ün (Wegenverkeerswet, WVW) 185. maddesine göre, yolda hareket eden bir motorlu taşıtın karıştığı bir trafik kazasında o taşıtla taşınmayan kişilere, örneğin bisikletlilere ve yayalara verilen zarardan taşıtın sahibi veya varsa işleteni (houder) sorumludur; kazanın mücbir sebepten (overmacht) kaynaklandığı makul olarak ortaya konulursa sorumluluk doğmaz. Madde, hareket hâlindeki başka bir motorlu taşıta ve onunla taşınan kişilere verilen zarara uygulanmaz (md. 185 fıkra 3). Yüksek Mahkeme (Hoge Raad) içtihadına göre 14 yaş ve üzerindeki bir bisikletli veya yaya kısmen kusurlu olsa bile zararının en az yarısı taşıtın sahibine veya işletenine yüklenir; kalan yarı, tarafların kusurlarının zarara katkısına göre paylaştırılır. Kasıt veya kasta yakın pervasızlık hâlinde bu %50 kuralı uygulanmaz. 14 yaşından küçük bir çocuğun davranışı ise yalnızca kasıt veya kasta yakın pervasızlık hâlinde hesaba katılır; bu nedenle çocuk kural olarak zararının tamamını (%100) alır.

Kanun ve kaynaklar: WVW md. 185; HR 28 Şubat 1992, ECLI:NL:HR:1992:ZC0526 (IZA/Vrerink)

Ayrıntılı bilgi: Madde 185 WVW: bisikletli veya yaya çarpışmalarında %50 kuralı; Araba çarpan bir çocuk ne zaman yüzde 100 tazminat alır?

WAM (Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen): Motorlu Araç Sorumluluk Sigortası Kanunu (zorunlu trafik sigortası)

WAM, bir motorlu taşıtın zilyedini (bezitter) ve taşıtın plaka sicilinde (kentekenregister) adına kayıtlı olduğu kişiyi zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmakla yükümlü kılar (md. 2 fıkra 1). Zarar görenin bu sigortacıya karşı kendi doğrudan talep hakkı vardır (md. 6 fıkra 1). Bu talep, zarara yol açan olaydan itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (md. 10 fıkra 1). Sigortalıya karşı zamanaşımını kesen işlemler sigortacıya karşı da zamanaşımını keser; sigortacı ile yapılan her müzakere de zamanaşımını keser (md. 10 fıkra 4 ve 5).

Kanun ve kaynaklar: WAM md. 2; WAM md. 6; WAM md. 10

Ayrıntılı bilgi: Trafik kazası: kim sorumludur ve hangi zararı tahsil edebilirsiniz?

Werkgeversaansprakelijkheid (artikel 7:658 BW): işveren sorumluluğu (iş kazası)

İşveren, işçinin işini yaparken uğradığı zarardan sorumludur. İşveren, işyeri, araç-gereç, önlemler ve talimatlar konusundaki güvenlik yükümlülüklerini (fıkra 1) yerine getirdiğini veya zararın büyük ölçüde işçinin kastından ya da bilinçli pervasızlığından kaynaklandığını ispat ederse sorumlu olmaz (BW md. 7:658 fıkra 2). Aynı sorumluluk, 4. fıkra uyarınca, mesleki veya ticari faaliyeti kapsamında iş sözleşmesi olmadan birine iş yaptıran kişi için de geçerlidir; bu, duruma göre ödünç işçileri ve serbest çalışanları da kapsayabilir.

Kanun ve kaynaklar: BW md. 7:658

Ayrıntılı bilgi: İş kazası: işvereniniz ne zaman sorumludur?

Neleri talep edebilirsiniz?

Smartengeld: manevi tazminat

Özellikle bedensel yaralanma veya kişiliğin başka bir şekilde zarar görmesi durumunda acı, keder ve yaşam zevkinin kaybı gibi maddi olmayan zarar için ödenen tazminattır (BW md. 6:106). Tutar hakkaniyete göre belirlenir; uygulamada benzer davalarda verilen tutarlar karşılaştırılır.

Kanun ve kaynaklar: BW md. 6:106

Ayrıntılı bilgi: Manevi tazminat: neye hak kazanırsınız?

Verlies van arbeidsvermogen: kazanç gücü kaybı (gelir kaybı)

Kaza olmasaydı elde edilecek gelir ile kazadan sonra hâlâ elde edilebilen gelir arasındaki farktır; hem geçmiş hem de gelecek dönem için hesaplanır. BW md. 6:96 fıkra 1 anlamında maddi zarardır; bu hüküm hem uğranılan kaybı hem de yoksun kalınan kazancı kapsar.

Kanun ve kaynaklar: BW md. 6:96

Ayrıntılı bilgi: Yaralanma durumunda kazanç kaybı

Huishoudelijke hulp: ev içi yardım

Zarar görenin artık yapamadığı temizlik, yemek, alışveriş ve küçük çocukların bakımı gibi ev işleri için gereken yardımın karşılığıdır. De Letselschade Raad’ın Richtlijn Huishoudelijke Hulp yönergesi bu zararın hesaplanması için yol gösterir; ev içindeki ve çevresindeki tamirat işleri ile bahçe işleri bu yönergenin dışındadır ve ayrı bir yönergede (Zelfwerkzaamheid) yer alır.

Kanun ve kaynaklar: Richtlijn Huishoudelijke Hulp (De Letselschade Raad)

Ayrıntılı bilgi: Kaza tazminatında ev içi yardım yönergesi

Buitengerechtelijke kosten (BGK): yargılama dışı masraflar

Karşı taraf sorumluysa, sorumluluğu ve zararı tespit etmek ve tazminatı mahkeme dışında almak için yapılan makul masraflar, örneğin avukat masrafları, zararın bir parçası olarak talep edilebilir (BW md. 6:96 fıkra 2, b ve c bentleri). Kanun makul masraflardan söz eder; uygulamada hem masrafı yapmanın hem de tutarının makul olması aranır. Sorumluluk yoksa bu masraflar kendiliğinden karşılanmaz. Yargılama giderlerine ilişkin kuralların uygulandığı ölçüde bu hüküm uygulanmaz (BW md. 6:96 fıkra 3).

Kanun ve kaynaklar: BW md. 6:96

Ayrıntılı bilgi: Bedensel zararda yargılama dışı masraflar

Affectieschade: yakınlık zararı (keder için sabit tazminat)

1 Ocak 2019’dan bu yana yürürlükte olan düzenlemeye göre, bir başkasının sorumlu olduğu bir olay sonucunda ölen veya ağır ve kalıcı şekilde yaralanan kişinin kanunda sayılan yakınları (örneğin eş veya kayıtlı partner, birlikte yaşayan partner, ebeveyn ve çocuk) duydukları keder için sabit bir tutar talep edebilir (BW md. 6:107 fıkra 1 b bendi ve fıkra 2; md. 6:108 fıkra 3 ve 4). Besluit vergoeding affectieschade’ye (md. 1) göre tutar 12.500 € ile 20.000 € arasındadır; tutar, yakınlık ilişkisine, ağır ve kalıcı yaralanma mı yoksa ölüm mü söz konusu olduğuna ve olayın bir suç (misdrijf) olup olmadığına bağlıdır.

Kanun ve kaynaklar: BW md. 6:107; BW md. 6:108; Besluit vergoeding affectieschade md. 1

Ayrıntılı bilgi: Ölümden kaynaklanan zararlar ve vefat edenin yakınlarının hakları

Shockschade: şok zararı

Bir kişinin, bir kazayı görmesi veya kazanın ağır sonuçlarıyla doğrudan karşılaşması nedeniyle yaşadığı şiddetli duygusal şoktan kaynaklanan ruhsal yaralanmanın tazminatıdır. Bu durum özellikle, kazada ölen veya yaralanan kişiyle yakın bir duygusal bağ olduğunda ortaya çıkabilir; karşılaşma kazadan kısa süre sonra da olabilir. Yüksek Mahkeme Taxibus kararında (HR 22 Şubat 2002), ruhsal yaralanmanın hukuken tespit edilebilmesini şart koşmuş ve bunun genel olarak ancak psikiyatride tanınmış bir hastalık tablosu varsa mümkün olduğunu belirtmiştir. Talebin dayanağı haksız fiil (BW md. 6:162) ve manevi tazminattır (BW md. 6:106 b bendi).

Kanun ve kaynaklar: HR 22 Şubat 2002, ECLI:NL:HR:2002:AD5356 (Taxibus); BW md. 6:162; BW md. 6:106

Ayrıntılı bilgi: Manevi tazminat: yakınlık zararı ve şok zararı

Tıbbi terimler

Medisch adviseur: tıbbi danışman

Zarar görene veya sigortacıya dosyanın tıbbi yönleri hakkında, örneğin kaza ile şikâyetler arasındaki nedensellik bağı ve kalıcı işlev kaybının derecesi konusunda danışmanlık yapan hekimdir. Uygulamada taraflar çoğu zaman kendi tıbbi danışmanlarıyla çalışır; tıbbi danışman, zarar görenin tedavi eden hekimi değildir.

Ayrıntılı bilgi: Bir tıbbi danışman tam olarak ne yapar?

Medische machtiging: tıbbi yetki belgesi

Zarar görenin, tıbbi danışmanın tedavi eden hekimlerden veya kurumlardan belirli tıbbi bilgileri istemesine izin verdiği yazılı onaydır. Tıbbi veriler gizli olduğundan yetki uygulamada genellikle belirli bir hekim veya kurumla ve belirli bilgilerle sınırlı tutulur; tıbbi bilgileri kural olarak tıbbi danışmanlar değerlendirir.

Ayrıntılı bilgi: Kaza tazminatı dosyalarında tıbbi yetki

Medische eindtoestand: tıbbi son durum

Zarar görenin sağlık durumunun istikrar kazandığı ve kayda değer bir değişiklik beklenmediği andır. Gelecekteki zararlar ve kalıcı işlev kaybı genellikle ancak bu noktadan itibaren kesin olarak değerlendirilebilir; ağır yaralanma dosyalarının uzun sürmesinin önemli nedenlerinden biri budur.

Ayrıntılı bilgi: Bir kaza tazminatı dosyası neden uzun sürer?

Dosyanın yürütülmesi, uzlaşma ve süreler

Voorschot: avans ödeme (mahsuben ödeme)

Dosya devam ederken, örneğin sorumluluk kabul edildikten sonra, nihai tazminata mahsuben yapılan ödemedir. Kanunda avansa ilişkin özel bir hüküm yoktur. Sigortacı ödemeyi reddederse ve acil bir menfaat varsa, avans geçici hukuki koruma yoluyla (kort geding) mahkemeden istenebilir (Hukuk Usulü Kanunu (Rv) md. 254).

Kanun ve kaynaklar: Rv md. 254

Ayrıntılı bilgi: Tazminat avansı talep etmek

Deelgeschil (deelgeschilprocedure): ara uyuşmazlık prosedürü

Ölüm veya bedensel zarar dosyalarında zarar gören, sorumlu tutulan taraf ya da ikisi birlikte, esas dava açılmadan önce de uyuşmazlığın bir bölümünü (örneğin sorumluluğu veya tek bir zarar kalemini) mahkemeye karara bağlatabilir. Bu bölümün çözümü, taraflar arasında bir uzlaşma sözleşmesine ulaşılmasına katkı sağlayabilmelidir (Hukuk Usulü Kanunu (Rv) md. 1019w fıkra 1). Zarar gören, kanuni bir doğrudan talep hakkıyla sigortacıdan ödeme istiyorsa bu yola sigortacıya karşı da başvurulabilir (md. 1019w fıkra 3).

Kanun ve kaynaklar: Rv md. 1019w

Ayrıntılı bilgi: Kaza tazminatı dosyalarında ara uyuşmazlık prosedürü

Vaststellingsovereenkomst en finale kwijting: uzlaşma sözleşmesi ve tam ve kesin ibra

Uzlaşma sözleşmesi (vaststellingsovereenkomst), tarafların bir belirsizliği veya uyuşmazlığı sona erdirmek ya da önlemek için aralarındaki hukuki durumu, önceki durumdan farklı olsa bile bağlayıcı şekilde belirledikleri sözleşmedir (BW md. 7:900 fıkra 1). Finale kwijting, ödemeden sonra talebin tamamen ve kesin olarak kapandığını belirten hükümdür; imzadan sonra ek zarar kural olarak ancak bir çekince (voorbehoud) konulmuşsa talep edilebilir.

Kanun ve kaynaklar: BW md. 7:900

Ayrıntılı bilgi: Bedensel zararda uzlaşma sözleşmesi ve tam ve kesin ibra

Verjaring: zamanaşımı

Bedensel zarar veya ölüm nedeniyle tazminat talebi, zarar görenin hem zararı hem de sorumlu kişiyi öğrendiği günü izleyen günün başlangıcından itibaren beş yılda zamanaşımına uğrar (BW md. 3:310 fıkra 5). Zarar gören o tarihte reşit değilse beş yıllık süre, reşit olduğu günü izleyen günün başlangıcından itibaren işler. Diğer zararlar için geçerli olan, olaydan itibaren yirmi yıllık üst sınır (md. 3:310 fıkra 1) bedensel zarar ve ölüm için geçerli değildir. Olay Hollanda ceza kanununa göre bir suç oluşturuyorsa, faile karşı talep, ceza kovuşturması hakkı zamanaşımı veya sorumlunun ölümüyle düşmedikçe zamanaşımına uğramaz (md. 3:310 fıkra 4). Süre, diğerlerinin yanı sıra, tazminat hakkını açık ve kesin biçimde saklı tutan yazılı bir bildirimle kesilir (BW md. 3:317 fıkra 1). Sigortacıya karşı WAM’a dayanan doğrudan talep için ayrı bir süre geçerlidir (bkz. WAM).

Kanun ve kaynaklar: BW md. 3:310; BW md. 3:317

Ayrıntılı bilgi: Bedensel zararda zamanaşımı ve talebin zamanında kesilmesi

Tazminat fonları

Waarborgfonds Motorverkeer: Motorlu Taşıtlar Garanti Fonu

Bir motorlu taşıtın yol açtığı zarar için hukuki sorumluluk bulunduğu hâlde tazminatın sigortacıdan alınamadığı belirli durumlarda zarar görenin başvurabileceği fondur. Başlıca durumlar şunlardır: sorumlu kişinin tespit edilememesi (örneğin çarpıp kaçma), zorunlu sigortanın yapılmamış olması ve taşıtın hırsızlık veya zor kullanılarak ele geçirilmiş olması (WAM md. 25 fıkra 1). Sorumlu kişi tespit edilemediğinde, zarar gören bu tespit için kendisinden makul olarak beklenebilecek olanı yapmış olmalıdır.

Kanun ve kaynaklar: WAM md. 25

Ayrıntılı bilgi: Motorlu Taşıtlar Garanti Fonu: zararınız ne zaman ve nasıl karşılanır?

Schadefonds Geweldsmisdrijven: Şiddet Suçları Tazminat Fonu

Hollanda’da kasten işlenmiş bir şiddet suçu nedeniyle ağır bedensel veya ruhsal yaralanmaya uğrayan kişilere ödeme yapabilen bir kamu fonudur. Mağdur suç nedeniyle öldüyse veya ağır ve kalıcı şekilde yaralandıysa, kanunda sayılan geride kalanlar ve yakınlar da başvurabilir (Wet schadefonds geweldsmisdrijven md. 3). Başvuru, suçun işlendiği günden itibaren on yıl içinde yapılmalıdır; geride kalanlar için süre ölüm gününden başlar. Süre geçtikten sonra yapılan bir başvuru, makul olarak beklenebilecek en kısa sürede yapıldıysa yine de incelenir (md. 7).

Kanun ve kaynaklar: Wet schadefonds geweldsmisdrijven md. 3; md. 7

Ayrıntılı bilgi: Darp sonrası tazminat ve mağdurlar için manevi tazminat

Kim kimdir: meslek sahipleri, davranış kuralları ve yönergeler

Letselschadebureau of letselschadeadvocaat: tazminat bürosu mu, avukat mı?

Letselschadebureau (tazminat bürosu), kaza tazminatı taleplerini mahkeme dışında takip eder. Avukat (advocaat) unvanını yalnızca Hollanda Barosu’na (Nederlandse orde van advocaten) kayıtlı kişiler kullanabilir (Avukatlık Kanunu (Advocatenwet) md. 9a); tazminat bürosu adı için böyle bir kanuni koruma yoktur. Avukatlar Avukatlık Kanunu’ndaki disiplin yargısına tabidir (md. 46); bu kanuni disiplin yargısı tazminat büroları için geçerli değildir. Sulh hukuk hâkimi (kantonrechter) dışındaki davalarda taraflar mahkemede yalnızca bir avukat aracılığıyla işlem yapabilir (Hukuk Usulü Kanunu (Rv) md. 79 fıkra 2).

Kanun ve kaynaklar: Advocatenwet md. 9a; Advocatenwet md. 46; Rv md. 79

Ayrıntılı bilgi: Kaza tazminatı (letselschade), SSS: büro ile avukat arasındaki fark

NIVRE-expert: NIVRE kayıtlı hasar uzmanı

NIVRE, Hollanda’da hasar uzmanlarının (schade-experts) meslek ve sektör kuruluşudur; kuruluşun branşları arasında kişi zararları (personenschade) da bulunur. NIVRE siciline kayıtlı hasar uzmanları bir sigortacının hasar biriminde çalışan, bağımsız çalışan veya bir hasar tespit bürosuna bağlı kişiler olabileceği gibi karşı uzman (contra-expert) ya da zarar görenin temsilcisi de olabilir; bu nedenle hasar uzmanının kimin adına hareket ettiğini sormak yararlıdır.

Kanun ve kaynaklar: nivre.nl

Gedragscode Behandeling Letselschade (GBL): kaza tazminatı (letselschade) dosyalarının yürütülmesine ilişkin davranış kuralları

De Letselschade Raad tarafından yayımlanan ve sigortacılar, avukatlar ve tazminat büroları gibi dosyada yer alan tüm meslek sahipleri için on davranış kuralı içeren bir koddur. Kanun değil, öz düzenlemedir; GBL’ye bağlı olduğunu beyan eden kuruluşlar Register Letselschade’de yer alır.

Kanun ve kaynaklar: Gedragscode Behandeling Letselschade (De Letselschade Raad)

Ayrıntılı bilgi: Kaza tazminatı dosyalarında davranış kuralları (GBL)

Letselschade Richtlijnen (De Letselschade Raad): kaza tazminatı (letselschade) yönergeleri

Ev içi yardım, kilometre masrafı, hastane ve rehabilitasyon günlük ödeneği, öğrenim gecikmesi ve manevi tazminat dâhil hafif yaralanmalar gibi sık rastlanan zarar kalemlerinin standart bir yöntemle belirlenmesini sağlayan kurallardır; bazıları sabit tutarlar içerir. De Letselschade Raad bünyesindeki Permanente Commissie Normering tarafından geliştirilir ve güncellenir; bir yönerge gerçek zararı karşılamıyorsa, gerekçelendirilmiş somut bir hesaplama yapılabilir.

Kanun ve kaynaklar: Letselschade Richtlijnen (De Letselschade Raad)

Ayrıntılı bilgi: De Letselschade Raad: kaza tazminatı dosyanız için ne anlama gelir?

Kaynaklar

• Hollanda Medeni Kanunu, 3. Kitap (md. 3:310 ve 3:317)
• Hollanda Medeni Kanunu, 6. Kitap (md. 6:95 ile 6:110 arası ve 6:162)
• Hollanda Medeni Kanunu, 7. Kitap (md. 7:658 ve 7:900)
• Hukuk Usulü Kanunu (Rv, md. 79, 254 ve 1019w)
• Karayolu Trafik Kanunu 1994 (WVW, md. 185)
• Motorlu Araç Sorumluluk Sigortası Kanunu (WAM, md. 2, 6, 10 ve 25)
• Wet schadefonds geweldsmisdrijven (md. 3 ve 7)
• Advocatenwet (md. 9a ve 46)
• Besluit vergoeding affectieschade (md. 1)
• Hoge Raad (Lahey) 22 Şubat 2002, ECLI:NL:HR:2002:AD5356 (Taxibus)
• Hoge Raad (Lahey) 28 Şubat 1992, ECLI:NL:HR:1992:ZC0526 (IZA/Vrerink)
• De Letselschade Raad: Gedragscode Behandeling Letselschade
• De Letselschade Raad: Letselschade Richtlijnen
• NIVRE: hasar uzmanlarının meslek kuruluşu

Genel hukuki bilgidir, kişisel dosyanız için hukuki tavsiye değildir. Kanun metinleri 30 Eylül 2026 tarihinde geçerli olan hâlleriyle kontrol edilmiştir.

Yazar: Onur Arslan, 2009’dan beri avukat. Hollanda Barolar Birliği’nin hukuk alanları siciline (rechtsgebiedenregister) iş hukuku ve kaza tazminatı (letselschade) alanlarında kayıtlıdır. Son güncelleme: 30 Eylül 2026.