Een vaststellingsovereenkomst (VSO) gaat vaak niet alleen over de ontslagvergoeding en einddatum. Ook bepalingen zoals het concurrentiebeding of relatiebeding spelen een belangrijke rol. Veel werknemers tekenen een VSO zonder zich te realiseren dat een concurrentiebeding hen kan belemmeren bij het vinden van nieuw werk. Dat kan verstrekkende gevolgen hebben.
In dit artikel leggen wij uit wat een concurrentiebeding inhoudt, hoe dit in een vaststellingsovereenkomst werkt, welke onderhandelingsmogelijkheden je hebt en hoe een advocaat je hierbij kan helpen.
Wat is een concurrentiebeding?
Een concurrentiebeding is een bepaling in je arbeidsovereenkomst die bepaalt dat je na afloop van je dienstverband niet bij een concurrent mag werken of zelf een concurrerend bedrijf mag starten.
Een relatiebeding is een variant waarbij je na je ontslag geen contact mag onderhouden met klanten of relaties van je (ex-)werkgever.
Concurrentiebeding en vaststellingsovereenkomst
Bij het opstellen van een vaststellingsovereenkomst kan het concurrentie- of relatiebeding opnieuw ter sprake komen.
Belangrijke aandachtspunten:
-
Het beding blijft in principe gewoon gelden, tenzij in de VSO iets anders wordt afgesproken.
-
Je kunt in de onderhandelingen schrappen, beperken of compenseren.
-
Als je nieuwe baan in conflict komt met het beding, kan dit leiden tot een boete of rechtszaak.
- n zo’n situatie kan je (ex-)werkgever verschillende dingen vorderen. Vaak zal de werkgever eisen dat je per direct stopt met het werk dat strijdig is met het concurrentie- of relatiebeding. Daarnaast kan de werkgever een financiële vergoeding of een boete eisen als die in je contract is opgenomen. In sommige gevallen kan de werkgever zelfs schadevergoeding vragen als hij daadwerkelijk schade heeft geleden door jouw overtreding van het beding.
Let op: het is niet ongewoon dat een werkgever via de rechter een verbod (kort geding) laat opleggen om je te dwingen te stoppen met de werkzaamheden. Ook kan hij de contractuele boete opeisen. Kortom, de gevolgen kunnen behoorlijk ingrijpend zijn als blijkt dat je het beding hebt overtreden.
Wanneer kan een concurrentiebeding worden vernietigd of beperkt?
Ook bij bijzondere situaties, zoals faillissement of ontslag op verwijtbare gronden, blijft het concurrentiebeding niet altijd automatisch in stand. Er zijn namelijk omstandigheden waarin je als werknemer onder (delen van) het beding uit kunt komen.
Belangrijke uitzonderingen:
- Faillissement van de werkgever: Zelfs als het bedrijf failliet gaat en de curator de arbeidscontracten opzegt, blijft het concurrentiebeding in principe gelden. De curator kan echter slechts belang hebben bij handhaving als het bedrijf (deels) blijft draaien of een doorstart maakt. Gaat de onderneming definitief dicht, dan vervalt vaak ook het praktische nut van het beding.
- Ernstig verwijtbaar handelen van de werkgever: Word je ontslagen vanwege ernstig verwijtbaar gedrag van je werkgever (zoals onterecht ontslag op staande voet), dan kun je niet worden gehouden aan het afgesproken concurrentiebeding. Dit kan zowel bij ontslagprocedures als via een rechterlijke uitspraak.
- Belangenafweging bij de rechter: Als het concurrentiebeding je ernstig belemmert in het vinden van nieuw werk, kun je via de rechter vragen om het beding te laten vernietigen of beperken. Hierbij wordt gekeken naar het belang van de werknemer versus dat van het bedrijf.
Let op: in al deze gevallen hangt de uitkomst af van de specifieke omstandigheden en de belangen van beide partijen. Overweeg dus altijd professioneel advies als je twijfelt of het concurrentiebeding in jouw situatie geldig is of niet.
Kan het concurrentiebeding vervallen of worden aangepast bij ontslag?
In een ontslagprocedure kan de werknemer de rechter vragen om het concurrentiebeding te vernietigen of te versoepelen. Dat gebeurt bijvoorbeeld als het ontslag niet aan de werknemer te wijten is of als het beding een onredelijke belemmering vormt voor het vinden van een nieuwe baan.
De rechter beoordeelt dan of het beding in stand blijft, wordt gematigd of helemaal vervalt. Dit kan ook onderdeel zijn van een nevenvordering in het ontslagverzoek. Het is dus zeker mogelijk om tijdens de procedure met succes bezwaar te maken tegen het concurrentiebeding, afhankelijk van de omstandigheden van het ontslag.
Blijft het concurrentiebeding gelden bij verschillende vormen van ontslag?
Ja, een concurrentiebeding blijft in principe van kracht, ongeacht de reden van ontslag. Of je nu ontslagen wordt om persoonlijke redenen of vanwege bedrijfseconomische omstandigheden: het concurrentiebeding blijft meestal gelden, mits deze rechtsgeldig is overeengekomen. Het maakt dus niet uit of je zelf opzegt, je contract niet wordt verlengd of je door de werkgever wordt ontslagen—het beding kan gewoon standhouden.
Wanneer kan een rechter het concurrentiebeding ongeldig verklaren?
Een rechter kan beslissen om het concurrentiebeding (deels) buiten werking te stellen wanneer het de werknemer onevenredig belemmert om ergens anders te gaan werken. Dit gebeurt vooral in de volgende situaties:
- Korte dienstverbanden: Als je maar kort in dienst bent geweest, en dus weinig vertrouwelijke kennis hebt opgedaan, kan de rechter afwegen of het voor de werkgever wel redelijk is om je hieraan te houden.
- Faillissement of bijzondere omstandigheden: Bij faillissement of andere ingrijpende omstandigheden wordt het belang van de werknemer om een nieuwe baan te vinden soms zwaarder gewogen.
- Ernstig verwijtbaar handelen door de werkgever: Heeft de werkgever zich ernstig misdragen, bijvoorbeeld door onterecht ontslag op staande voet, dan mag het concurrentiebeding meestal niet in stand blijven.
- Belangenafweging: De rechter bekijkt altijd beide kanten: jouw belang om te kunnen werken versus het belang van je (ex-)werkgever bij bescherming van bedrijfsinformatie.
Let op: In een procedure kun je de rechter ook vragen het concurrentiebeding te matigen of buiten werking te stellen, bijvoorbeeld als nevenvordering bij ontslag.
Uitzonderingen op het concurrentiebeding bij bepaalde ontslagredenen
Het is mogelijk om in de tekst van een concurrentiebeding een uitzondering op te nemen voor specifieke ontslagredenen. Soms staat er bijvoorbeeld in dat het beding vervalt wanneer je ontslagen wordt om redenen die buiten jouw schuld liggen, zoals bij een reorganisatie of door langdurige ziekte. In zo’n geval kun je na je vertrek wél zonder beperkingen aan de slag bij een concurrent. Let dus goed op de formulering van het concurrentiebeding in jouw contract—deze uitzonderingen kunnen grote invloed hebben op je mogelijkheden na ontslag.
Kan een concurrentiebeding opnieuw worden afgesproken?
Ja, het is mogelijk om in een nieuwe vaststellingsovereenkomst opnieuw afspraken te maken over het concurrentiebeding. Vaak kiezen partijen ervoor het bestaande beding te bevestigen, te wijzigen of zelfs helemaal opnieuw vast te leggen.
Let hierbij op:
- Een nieuw of aangepast concurrentiebeding moet weer duidelijk schriftelijk worden vastgelegd.
- Ga je akkoord met een nieuw beding? Lees dan goed de inhoud, want eventuele strengere of ruimere beperkingen gelden na ondertekening direct.
- Soms worden aanpassingen gekoppeld aan een extra vergoeding of andere voorwaarden, zodat beide partijen duidelijk weten waar ze aan toe zijn.
Kortom: een concurrentiebeding kan dus opnieuw worden overeengekomen, maar maak altijd zorgvuldige afspraken en leg deze helder vast.
Hoe kijkt een rechter naar het concurrentiebeding bij kort dienstverband?
Een rechter maakt altijd een belangenafweging wanneer een werknemer na een kort dienstverband aan een concurrentiebeding wordt gehouden. Hierbij kijkt de rechter onder andere naar:
- De duur van het dienstverband: Hoe korter iemand in dienst is geweest, hoe minder zwaar het bedrijfsbelang vaak weegt.
- De kennis en ervaring: Heeft de werknemer echt cruciale informatie of bedrijfsgeheimen opgedaan? Na een korte periode is dat meestal beperkt.
- Het belang van de werkgever: Waarom wil de werkgever het beding handhaven? Bijvoorbeeld om concurrentie te voorkomen of gevoelige informatie te beschermen.
Vaak zal een rechter kritisch zijn als een werknemer na slechts enkele maanden nog aan het concurrentiebeding wordt gehouden, omdat het belang van de werkgever dan minder groot is. De kans bestaat dat het beding (deels) buiten werking wordt gesteld, zeker als de werknemer door het beding onredelijk wordt beperkt in zijn mogelijkheden om ander werk te vinden.
Geldt het concurrentiebeding bij ontslag tijdens proeftijd?
Ook als je tijdens de proeftijd ontslag neemt of krijgt, blijft het concurrentiebeding in principe gewoon geldig. Toch betekent dit niet altijd dat het beding zonder meer kan worden gehandhaafd.
In de praktijk kijken rechters vaak naar de omstandigheden, zoals hoe kort je in dienst bent geweest en welke (bedrijfs)kennis je hebt opgedaan. Is die kennis zeer beperkt omdat je maar even hebt mogen meekijken? Dan kan een rechter besluiten het concurrentiebeding buiten werking te stellen, vooral als het jou onredelijk belemmert om een andere baan te vinden.
Kortom: ja, het beding geldt ook tijdens de proeftijd, maar het is mogelijk hiertegen succesvol bezwaar te maken als het niet redelijk uitpakt.
Invloed van ernstig verwijtbaar handelen op het concurrentiebeding
Het is goed om te weten dat als je te maken hebt met ernstig verwijtbaar handelen of nalaten door de werkgever, het concurrentiebeding meestal niet meer geldt. Sinds de invoering van de Wet Werk en Zekerheid is het uitgangspunt dat het beding vervalt wanneer de werkgever ernstig verwijtbaar heeft gehandeld.
Wanneer speelt dit? Bijvoorbeeld als de werkgever:
- Je onterecht op staande voet ontslaat,
- Weigert je loon uit te betalen,
- Zijn verplichtingen rondom re-integratie negeert,
- De arbeidsverhouding bewust laat escaleren,
- Of zich zelfs schuldig maakt aan pesten.
In zulke situaties kan de rechter besluiten dat het onredelijk is om jou nog aan het concurrentiebeding te houden. Dit biedt jou dus meer bewegingsvrijheid om elders aan de slag te gaan zonder angst voor een boete of juridische stappen.
Concurrentiebeding bij overdracht van de onderneming
Wat gebeurt er eigenlijk met je concurrentiebeding als de onderneming wordt overgenomen? Ook bij een overgang van het bedrijf (bijvoorbeeld een fusie of overname) gaat het concurrentiebeding in principe gewoon mee naar de nieuwe eigenaar. Jouw contract, inclusief het concurrentiebeding, wordt dus overgenomen door de koper van het bedrijf.
Let hierbij op:
- Het beding blijft van kracht onder de nieuwe werkgever, tenzij jullie daar samen andere afspraken over maken.
- De nieuwe eigenaar mag het beding niet zomaar aanpassen zonder jouw instemming.
- Zie je het overnameproces als kans om te onderhandelen over aanpassing of vervallen van het beding. Zeker als je functie verandert of de bedrijfsvoering sterk verschilt.
Kortom: een bedrijfsovername verandert niet per definitie jouw positie met betrekking tot het concurrentiebeding, maar biedt wél mogelijkheden om te heronderhandelen.
Wat gebeurt er met het concurrentiebeding bij faillissement?
Als je werkgever failliet gaat, betekent dat niet automatisch dat het concurrentiebeding vervalt. De curator die bij het faillissement wordt aangesteld, kan de arbeidsovereenkomsten beëindigen, maar het concurrentiebeding blijft in principe gewoon van kracht.
Wat betekent dit voor jou?
- Je kunt het bedrijf dus niet zomaar verruilen voor een concurrent, zelfs niet na faillissement.
- Wil je tóch ergens anders aan de slag waar het beding in de weg zit? Dan zal opnieuw gekeken moeten worden naar het belang van beide partijen:
- Jouw belang: weer snel werk vinden en inkomen hebben.
- Het belang van de curator: het beschermen van de waarde van het failliete bedrijf, bijvoorbeeld als er nog een doorstart mogelijk is of bij het uitonderhandelen van lopende contracten.
- Blijkt het bedrijf volledig te verdwijnen en is een doorstart uitgesloten, dan zal de curator meestal geen belang meer hebben bij het handhaven van het concurrentiebeding.
Let dus altijd goed op: bespreek het concurrentiebeding met de curator en kijk naar de concrete situatie van jouw (voormalige) werkgever.
Wanneer heeft de curator geen belang meer bij het concurrentiebeding?
Een curator heeft doorgaans geen belang meer bij het handhaven van het concurrentiebeding wanneer het bedrijf na faillissement volledig stopt en er geen doorstart mogelijk is. In zo’n geval zijn er geen bedrijfsactiviteiten of overgebleven zakelijke belangen die beschermd moeten worden tegen concurrentie door oud-medewerkers. Het beding verliest daarmee z’n functie.
Belangen van de curator bij het concurrentiebeding tijdens faillissement
Bij een faillissement krijgt de curator de touwtjes in handen en bepaalt hij of het concurrentiebeding blijft gelden. Wat zijn nu eigenlijk de belangen van de curator om zo’n beding te handhaven?
- Behoud van bedrijfswaarde: De curator wil voorkomen dat waardevolle kennis of klantrelaties direct ‘weglopen’ naar de concurrentie. Dit verkleint de kans dat het opgebouwde klantenbestand of bedrijfsdebiet verloren gaat.
- Optimaliseren van de boedel: Door het concurrentiebeding te handhaven, kan de curator lopende contracten benutten en hopelijk meer geld binnenhalen voor de schuldeisers.
- Kansen op een doorstart: Soms wordt geprobeerd om het bedrijf in afgeslankte vorm voort te zetten of aan een derde partij te verkopen. In dat geval kan het belangrijk zijn dat personeel met specialistische kennis niet meteen bij de concurrent aan de slag gaat.
- Voorkomen van uitholling: Als voormalig medewerkers direct bij een concurrent beginnen, kan dit het restant van de onderneming nog verder verzwakken—iets wat de curator uiteraard wil voorkomen.
Let op: als het bedrijf helemaal stopt en een doorstart niet meer mogelijk is, verliest het handhaven van het concurrentiebeding vaak zijn zin, omdat er dan voor de boedel niets meer te beschermen valt.
Mogelijkheden bij onderhandelingen
-
Schrappen van het beding
Vraag of het concurrentiebeding helemaal uit de overeenkomst kan worden verwijderd. -
Beperken van het beding
-
Kortere looptijd (bijv. 3 maanden in plaats van 12 maanden).
-
Kleiner geografisch gebied (bijv. alleen regio in plaats van heel Nederland).
-
Beperking tot specifieke klanten of sectoren.
-
-
Compensatie bij instandhouding
Als de werkgever het beding wil handhaven, kun je een vergoeding eisen.
👉 Voorbeeld: Een werknemer mocht een jaar niet bij een concurrent werken. De werkgever betaalde hem drie maandsalarissen extra als compensatie.
Voorbeelden uit de praktijk
-
Voorbeeld 1: Een accountmanager wilde overstappen naar een concurrent. In zijn VSO werd afgesproken dat het concurrentiebeding verviel, waardoor hij probleemloos kon starten.
-
Voorbeeld 2: Een werknemer kreeg een beperkter relatiebeding: hij mocht alleen klanten van de laatste zes maanden niet benaderen. Hierdoor kon hij toch een eigen bedrijf starten.
-
Voorbeeld 3: Een werknemer accepteerde dat zijn concurrentiebeding bleef gelden, maar kreeg hiervoor een extra vergoeding van € 5.000.
Checklist: concurrentiebeding bij VSO
-
📑 Controleer of het concurrentie- of relatiebeding in je arbeidsovereenkomst staat.
-
📝 Vraag schrapping of beperking in je VSO.
-
💶 Onderhandel over compensatie als het blijft gelden.
-
⚖️ Laat je adviseren door een advocaat voordat je tekent.
Veelgemaakte fouten
-
Onbewust tekenen terwijl het beding je belemmert bij nieuw werk.
-
Geen beperking of compensatie vragen bij een streng beding.
-
Denken dat het beding automatisch vervalt bij een VSO – dit is niet zo.
Welke gedragingen worden als ernstig verwijtbaar handelen of nalaten van de werkgever gezien?
Er zijn verschillende situaties waarin het gedrag van een werkgever als ‘ernstig verwijtbaar’ kan worden bestempeld. Voorbeelden hiervan zijn:
- De werkgever reageert overdreven streng of op de man wanneer hij kritiek heeft op het functioneren van een werknemer, bijvoorbeeld door direct op ontslag aan te sturen.
- Na een rechtszaak tussen werknemer en werkgever weigert de werkgever zich in te spannen om de werkrelatie te herstellen.
- Loon van de werknemer wordt onterecht ingehouden of niet uitbetaald.
- De werkgever houdt zich bewust niet aan zijn verplichtingen voor re-integratie tijdens ziekte.
- Er is sprake van pestgedrag door de werkgever richting werknemer, al dan niet op structurele basis.
Deze gedragingen kunnen aanleiding zijn voor een rechter om het handelen van de werkgever als ernstig verwijtbaar te beoordelen.
Veelgestelde vragen (FAQ)
1. Geldt mijn concurrentiebeding ook bij een VSO?
Ja, tenzij in de overeenkomst staat dat het wordt geschrapt of aangepast.
2. Kan ik mijn concurrentiebeding laten vervallen?
Ja, je kunt dit uitonderhandelen of laten beperken.
3. Wat gebeurt er als ik toch bij een concurrent ga werken?
Dan riskeer je een boete of procedure.
4. Krijg ik compensatie voor een concurrentiebeding?
Dat kan, vooral als het beding je sterk belemmert.
5. Helpt een advocaat hierbij?
Ja, een advocaat kan onderhandelen over schrappen, beperken of compenseren van het beding.
Waarom Arslan Advocaten?
-
Gespecialiseerd in arbeidsrecht en ontslag
-
Ervaring met onderhandelingen over concurrentie- en relatiebedingen
-
Halen vaak een gunstiger uitkomst of extra vergoeding
-
Begeleiden bij conflicten over overtreding van het beding
Conclusie
Een concurrentiebeding kan je carrière ernstig beperken na ontslag. Daarom is het cruciaal om dit punt te bespreken bij een vaststellingsovereenkomst. Of je het nu wilt schrappen, beperken of compenseren: onderhandelen loont bijna altijd.
