Letsel opgelopen? Dit is belangrijk om te weten.
Een vordering wegens letsel verjaart in beginsel vijf jaar nadat u bekend bent met de schade en de aansprakelijke persoon.
- Was u minderjarig? Dan gaat die termijn pas lopen op uw achttiende verjaardag.
- Bewaar alles: medische stukken, foto’s, het schadeformulier en uw eigen aantekeningen.
- Wij beoordelen kosteloos of u een zaak heeft en zeggen het eerlijk als dat niet zo is.
Bel 070 450 0300WhatsApp onsStuur uw stukken op
Het eerste gesprek is kosteloos en vertrouwelijk. Zes vestigingen in Nederland. Wij spreken ook Turks, Pools en Engels.
Bij letselschade draait het vaak om één centrale vraag: welke schade is het gevolg van het ongeval? In die discussie komen regelmatig de begrippen predispositie en pre-existentie naar voren. Verzekeraars beroepen zich hier graag op om schadevergoedingen te beperken. Toch betekent het bestaan van eerdere klachten niet automatisch dat u minder recht heeft op schadevergoeding.
Geschreven door Onur Arslan, advocaat bij Arslan Advocaten. Ingeschreven in het rechtsgebiedenregister van de Nederlandse orde van advocaten voor arbeidsrecht en letselschade. Laatst bijgewerkt: 17 september 2026.
In dit artikel leggen wij daarom uitgebreid uit wat predispositie en pre-existentie bij letselschade betekenen, hoe rechters hiermee omgaan en wat dit concreet betekent voor uw schadeclaim. Bovendien leest u hoe u voorkomt dat uw klachten onterecht worden afgedaan als ‘al bestaand’.
Wat wordt bedoeld met pre-existentie bij letselschade?
Van pre-existentie is sprake wanneer u vóór het ongeval al klachten, aandoeningen of beperkingen had. Denk bijvoorbeeld aan:
- bestaande rug- of nekklachten;
- een eerdere hernia of whiplash;
- psychische klachten zoals angst of depressie;
- artrose of andere chronische aandoeningen.
Wanneer u na een ongeval opnieuw of verergerde klachten ervaart, stelt de verzekeraar vaak dat deze klachten (deels) al bestonden. Daardoor ontstaat discussie over het causaal verband.
Wat is predispositie?
Predispositie betekent dat u vóór het ongeval wel een aanleg had voor bepaalde klachten, maar dat deze klachten zich nog niet (of nauwelijks) hadden geopenbaard.
Voorbeelden van predispositie zijn:
- slijtage die nog geen klachten gaf;
- een kwetsbare psychische gesteldheid zonder behandeling;
- een anatomische afwijking zonder functionele beperkingen.
Het ongeval fungeert in deze situaties als ‘trigger’, waardoor klachten wél ontstaan of ernstig verergeren.
Het verschil tussen predispositie en pre-existentie
Hoewel de begrippen vaak door elkaar worden gebruikt, bestaat er een belangrijk verschil:
- Pre-existentie: klachten bestonden al vóór het ongeval.
- Predispositie: er was alleen een verhoogde kwetsbaarheid, zonder klachten.
Dit onderscheid is cruciaal voor de beoordeling van aansprakelijkheid en schadevergoeding.
De kernvraag: hoe was het zonder het ongeval gelopen?
Alle discussie over predispositie en pre-existentie draait om één vergelijking: uw werkelijke situatie ná het ongeval, afgezet tegen de hypothetische situatie zonder ongeval. Het verschil daartussen is uw schade.
Die hypothetische situatie is geen vaststaand feit maar een inschatting. De Hoge Raad stelt daaraan geen strenge bewijseisen: aan een benadeelde mogen geen strenge eisen worden gesteld ten aanzien van het bewijs van de situatie die zonder de aansprakelijkheid scheppende gebeurtenis zou hebben bestaan, juist omdat de aansprakelijke partij het hem onmogelijk heeft gemaakt zekerheid te verschaffen over hoe het gelopen zou zijn. Twijfel werkt hier dus niet automatisch in uw nadeel.
Dat betekent niet dat de verzekeraar kansloos is. Zij mag aanvoeren dat uw klachten zich ook zonder ongeval zouden hebben ontwikkeld. Maar dan moet zij dat concreet maken: met welke klachten, op welke termijn, met welke gevolgen voor uw werk en huishouden, en waarop is die verwachting gebaseerd? Een algemene opmerking dat rugklachten “veel voorkomen” of dat u “toch al kwetsbaar was”, is geen onderbouwing.
Twee vergelijkbare zaken, twee uitkomsten
Het verschil tussen predispositie en pre-existentie is met een voorbeeld het duidelijkst.
| Situatie A: predispositie | Situatie B: pre-existentie | |
|---|---|---|
| Vóór het ongeval | Een aanleg voor migraine in de familie, maar zelf nooit klachten gehad. Werkte fulltime, geen verzuim. | Al drie jaar terugkerende rugklachten, twee keer bij de fysiotherapeut geweest, in het jaar ervoor zes weken verzuimd. |
| Na het ongeval | Ernstige, aanhoudende hoofdpijn; kan nog twintig uur per week werken. | De rugklachten zijn verergerd; kan nog twintig uur per week werken. |
| Beoordeling | De aanleg was er, maar zonder het ongeval waren de klachten er niet geweest. Op grond van het uitgangspunt dat de aansprakelijke het slachtoffer moet nemen zoals hij is, komt de scháde in beginsel volúit voor vergoeding in aanmerking — ook al zou een ander met dezelfde aanrijding minder klachten hebben gehad. | Er waren al klachten. De vraag is hoe die zich zónder ongeval zouden hebben ontwikkeld. Waren de klachten stabiel en werkte u volledig, dan is de verergering volledig toe te rekenen aan het ongeval. Was er al een duidelijk verslechterende lijn, dan kan een deel van de schade ook zonder ongeval zijn ontstaan. |
| Wat de discussie beslist | Het feit dát er vóór het ongeval geen klachten waren. Dat is aantoonbaar met het huisartsenjournaal en de verzuimhistorie. | Het verlóóp in de jaren vóór het ongeval: nam de frequentie toe of af, welke behandeling liep er, en hoeveel verzuimde u? |
In situatie B betekent een gedeeltelijke toerekening bovendien zelden dat u niets krijgt. Vaak wordt de schade in de tijd begrensd: de aansprakelijke vergoedt de volledige schade tot het moment waarop de klachten ook zonder ongeval zouden zijn opgetreden. Hoe verder dat moment in de toekomst ligt, hoe kleiner het praktische verschil.
Blijft de aansprakelijke partij betalen bij pre-existentie?
Een veelgehoorde misvatting is dat bij pre-existentie geen recht bestaat op schadevergoeding. Dat is onjuist. Ook wanneer u al klachten had, kan de aansprakelijke partij verplicht blijven om schade te vergoeden.
De kernvraag luidt namelijk: zou u zonder het ongeval in dezelfde situatie zijn beland?
Als het ongeval heeft geleid tot verergering van klachten, extra beperkingen of versneld functieverlies, dan komt die schade in beginsel voor vergoeding in aanmerking.
Predispositie en het ‘thin skull’-principe
In het aansprakelijkheidsrecht geldt het uitgangspunt dat een dader het slachtoffer moet nemen zoals hij is. Dit wordt ook wel het thin skull-principe genoemd.
Dat betekent dat een verhoogde kwetsbaarheid of aanleg voor klachten niet voor rekening van het slachtoffer mag komen. Met andere woorden: had u een predispositie, dan blijft de aansprakelijke partij verantwoordelijk voor de gevolgen die het ongeval bij u veroorzaakt.
Hoe gaan verzekeraars om met predispositie en pre-existentie?
In de praktijk proberen verzekeraars schadeclaims vaak te beperken door te stellen dat klachten (grotendeels) al bestonden. Daarbij zien wij regelmatig dat:
- medische voorgeschiedenis selectief wordt gebruikt;
- oude klachten worden gelijkgesteld aan nieuwe beperkingen;
- herstel wordt toegeschreven aan ‘natuurlijk beloop’.
Juist daarom is een zorgvuldige medische en juridische onderbouwing essentieel.
Het causaal verband bij letselschade
Bij predispositie en pre-existentie staat het causaal verband centraal. De vraag is in hoeverre het ongeval heeft bijgedragen aan uw huidige klachten en beperkingen.
Daarbij wordt gekeken naar:
- uw klachten vóór het ongeval;
- uw functioneren vóór het ongeval;
- de klachtenontwikkeling na het ongeval;
- medische verklaringen en expertises.
Meer algemene uitleg over aansprakelijkheid leest u ook op onze pagina letselschade advocaat.
Welke medische gegevens moet u delen — en welke niet?
Zodra een verzekeraar predispositie of pre-existentie aanvoert, volgt vrijwel altijd een verzoek om medische informatie. Daar zit de grootste valkuil van dit onderwerp: een te ruim verzoek inwilligen, of juist alles weigeren.
Het uitgangspunt. Uw medische gegevens gaan nooit rechtstreeks naar de schadebehandelaar van de verzekeraar. Zij gaan naar de medisch adviseur, die onder medisch beroepsgeheim valt en de gegevens vertaalt naar wat de behandelaar mag weten: klachten, beperkingen en belastbaarheid, niet uw volledige dossier. Uw eigen medisch adviseur beoordeelt eerst welk verzoek proportioneel is.
Wat proportioneel is:
- Gericht op het betrokken lichaamsdeel of klachtgebied. Gaat het om nekklachten, dan is uw psychiatrische voorgeschiedenis in beginsel niet relevant.
- Begrensd in de tijd. Gebruikelijk is een periode van enkele jaren vóór het ongaval, vaak twee tot vijf jaar, afhankelijk van de aard van de klachten. Een verzoek om “alle gegevens vanaf de geboorte” is dat niet.
- Met een concrete reden. De verzekeraar moet kunnen uitleggen waarom juist deze gegevens nodig zijn om haar vraag te beantwoorden.
- Via een gerichte machtiging, niet via een blanco volmacht waarmee de verzekeraar zelf kan opvragen wat zij wil.
En als u weigert? Dat mag, maar het is niet zonder gevolg. De verzekeraar kan haar standpunt dan baseren op wat er wél ligt, en in een procedure kan de rechter aan een onvoldoende onderbouwde weigering gevolgtrekkingen verbinden. De sterkere route is daarom bijna altijd: niet weigeren, maar begrenzen. Lever gericht aan wat relevant is, en motiveer waarom het overige dat niet is.
Wat u zelf het beste kunt aanleveren, ook als er niet om wordt gevraagd: het huisartsenjournaal over de jaren vóór het ongeval en uw verzuimhistorie. Klinkt tegenintuïtief, maar juist dat materiaal toont aan dat u functioneerde. Zonder dat ijkpunt blijft de bewering van de verzekeraar dat u “al klachten had” onweersproken.
Medische expertises en predispositie
In veel letselschadezaken wordt een medische expertise uitgevoerd. De deskundige beoordeelt dan onder meer:
- of sprake was van pre-existente klachten;
- of sprake was van een predispositie;
- in hoeverre het ongeval klachten heeft veroorzaakt of verergerd;
- hoe het klachtenbeeld zich zonder ongeval zou hebben ontwikkeld.
Deze beoordeling is vaak doorslaggevend voor de uiteindelijke schadevergoeding.
Schadeberekening bij predispositie en pre-existentie
Wanneer vaststaat dat zowel het ongeval als eerdere factoren een rol spelen, kan een schadeverdeling aan de orde zijn. Dat betekent echter niet automatisch dat u slechts een klein deel vergoed krijgt.
Belangrijk is dat alleen dat deel van de schade wordt uitgesloten dat ook zonder ongeval zou zijn ontstaan. De rest blijft voor rekening van de aansprakelijke partij.
Meer hierover leest u ook op onze pagina over schadevergoeding bij letselschade.
Psychische klachten en pre-existentie
Ook bij psychische klachten wordt regelmatig een beroep gedaan op pre-existentie. Verzekeraars stellen dan dat klachten zoals stress, angst of depressie al bestonden.
Ook hier geldt: had u vóór het ongeval een normaal functionerend leven en ontstaan de beperkingen pas daarna, dan blijft het ongeval juridisch relevant.
Veelgestelde vragen
Krijg ik minder schadevergoeding als ik al klachten had?
Nee, niet automatisch. Alleen schade die ook zonder ongeval zou zijn ontstaan, kan worden uitgesloten.
Mag een verzekeraar oude medische gegevens gebruiken?
Ja, maar alleen voor zover die relevant en proportioneel zijn. Het verzoek moet gericht zijn op het betrokken klachtgebied, begrensd in de tijd, en onderbouwd met een concrete reden. De gegevens gaan bovendien naar de medisch adviseur van de verzekeraar, die onder beroepsgeheim valt, en niet rechtstreeks naar de schadebehandelaar. Selectief citeren uit een dossier — alleen de passages die de verzekeraar uitkomen — is niet toegestaan.
Wat als mijn klachten pas later zijn verergerd?
Ook latere verergering kan voor vergoeding in aanmerking komen, mits het verband met het ongeval aannemelijk is.
Wat kunt u zelf doen?
Wanneer predispositie of pre-existentie wordt aangevoerd, is het belangrijk dat u:
- uw medische voorgeschiedenis eerlijk bespreekt met uw eigen medisch adviseur, en gericht aanlevert wat relevant is in plaats van een blanco machtiging af te geven;
- uw functioneren vóór het ongeval goed vastlegt;
- juridische begeleiding inschakelt;
- niet te snel akkoord gaat met een standpunt van de verzekeraar.
Kost juridische hulp mij geld?
Staat de aansprakelijkheid vast, dan komen de redelijke kosten van buitengerechtelijke rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 lid 2 sub b en c BW voor rekening van de aansprakelijke partij. Er geldt wel een dubbele redelijkheidstoets: het inschakelen van een advocaat moet redelijk zijn en de omvang van de kosten ook. Bij eigen schuld wordt de kostenvergoeding naar evenredigheid verminderd (artikel 6:101 BW), en wordt de aansprakelijkheid niet vastgesteld, dan bestaat er geen aanspraak. Gaat de zaak naar de rechter, dan gelden voor die fase de proceskostenregels van artikel 241 Rv: de rechter begroot de proceskosten volgens het liquidatietarief, dat de werkelijke kosten zelden dekt, en er is griffierecht verschuldigd. Wij leggen de kostenafspraak vooraf schriftelijk vast.
Waarom kiezen voor Arslan Advocaten?
Predispositie en pre-existentie zijn vaak de kern van complexe letselschadezaken. Wij hebben ruime ervaring met deze discussies en weten hoe medische en juridische argumenten effectief worden ingezet.
Daarnaast communiceren wij helder, denken wij strategisch mee en zetten wij ons in voor een zo volledig mogelijke schadevergoeding.
Meer algemene informatie over letselschade vindt u bij de Rijksoverheid.
Wilt u weten wat predispositie of pre-existentie in uw zaak betekent? Neem gerust contact met ons op voor een vrijblijvende beoordeling.
Lees ook
- Schadevergoeding na een Ongeluk als Bezorger: Wat Zijn Uw Rechten?
- Aanrijding achterop: wie is aansprakelijk en wat zijn uw rechten?
- Letselschade na een aanrijding als voetganger
Lees ook: Schouderletsel en bestaande slijtage · Klachten na een tweede ongeval
