Ouderlijk gezag aanvragen is alleen nodig als u het gezag niet automatisch heeft. Bent u niet getrouwd en heeft u uw kind vóór 1 januari 2023 erkend, dan vraagt u met de andere ouder gezamenlijk gezag aan bij de rechtbank: gratis online met DigiD, of met een papieren formulier. Een advocaat is niet nodig. Weigert de andere ouder, dan kunt u via een advocaat de rechter om gezag vragen.
Geschreven door Öznur Batur, advocaat familierecht bij Arslan Advocaten. Inhoudelijk bijgewerkt op 30 oktober 2026. Deze informatie is algemeen; de beoordeling van uw zaak hangt af van de feiten, de afspraken en eventuele rechterlijke beslissingen.
Hieronder leest u eerst hoe u nagaat of u al gezag heeft. Daarna volgen de aanvraag, de kosten, de route via de rechter als de moeder niet meewerkt, en hoe u het gezagsregister inziet. Wat gezag inhoudt en welke beslissingen u samen neemt, staat in ouderlijk gezag: wie beslist over uw kind.
Heeft u al ouderlijk gezag?
Dat hangt af van uw relatie met de moeder bij de geboorte en van de datum van de erkenning. Dit overzicht helpt bij een eerste inschatting:
| Uw situatie | Gezag | Wat moet u doen? |
|---|---|---|
| Getrouwd of geregistreerd partner met de moeder bij de geboorte | Automatisch gezamenlijk gezag | Niets |
| Na de geboorte getrouwd of geregistreerd partner geworden, en het kind erkend | Automatisch gezamenlijk gezag | Niets |
| Niet getrouwd, kind erkend op of na 1 januari 2023 | Meestal automatisch gezamenlijk gezag | Controleren of een uitzondering geldt |
| Niet getrouwd, kind erkend vóór 1 januari 2023 | Alleen de moeder heeft gezag | Samen gezamenlijk gezag aanvragen |
| Kind niet erkend | Alleen de moeder heeft gezag | Eerst erkennen; dan geldt de regeling van na 2023 |
Weet u niet meer wanneer het kind is erkend? De datum staat in een bijlage bij de geboorteakte, de zogenoemde latere vermelding. Heeft u het kind nog niet erkend en geeft de moeder geen toestemming, lees dan over vervangende toestemming voor erkenning.
Automatisch gezag bij erkenning sinds 1 januari 2023
Sinds 1 januari 2023 krijgen de moeder en de erkenner bij erkenning automatisch samen het gezag. Dit wordt ook wel de nieuwe wet ouderlijk gezag genoemd. U hoeft dan niets aan te vragen. Er zijn uitzonderingen. Er ontstaat geen automatisch gezamenlijk gezag als:
- het kind al een voogd heeft;
- niemand het gezag heeft, bijvoorbeeld omdat de moeder minderjarig is of onder curatele staat;
- de moeder het gezag al deelt met een ander dan een ouder, zoals een stiefouder;
- de erkenner al eerder het gezag over het kind heeft gehad;
- u bij de erkenning samen heeft verklaard dat de moeder alleen het gezag houdt;
- de erkenning tot stand kwam met vervangende toestemming van de rechter.
In de laatste twee gevallen kunt u later alsnog samen gezag aanvragen met het schriftelijke formulier. Let op: de nieuwe regel geldt niet voor erkenningen van vóór 2023. Is het kind vóór 1 januari 2023 erkend, dan moet u het gezag nog steeds regelen, ook als het kind na die datum is geboren.
Hoe vraagt u ouderlijk gezag aan?
U vraagt gezamenlijk gezag samen aan bij de rechtbank, digitaal of schriftelijk. De griffier controleert of u aan de voorwaarden voldoet. De belangrijkste voorwaarden zijn:
- u doet de aanvraag samen;
- u bent allebei meerderjarig (de moeder kan ook meerderjarig verklaard zijn);
- de vader of duomoeder is juridisch ouder, bijvoorbeeld door erkenning;
- u bent niet met elkaar getrouwd en heeft geen geregistreerd partnerschap;
- u heeft niet eerder samen het gezag over dit kind gehad;
- geen van beiden staat onder curatele of heeft een gezagsbeëindigende maatregel gehad;
- niemand anders heeft het gezag, en het kind woont in Nederland.
- Kies digitaal of schriftelijk. Digitaal kan als het kind in de Basisregistratie Personen staat en u allebei een DigiD en een woonplaats in Nederland heeft. Wijkt uw situatie af, bijvoorbeeld omdat een ouder in het buitenland woont, kies dan de schriftelijke route.
- Digitaal aanvragen. De eerste ouder logt in met DigiD, vult zijn deel in en rondt het af. Daarna logt de andere ouder in, controleert de aanvraag en dient die in. Het gaat het snelst als u naast elkaar zit.
- Schriftelijk aanvragen. U vult het formulier van de Rechtspraak in en stuurt mee: een afschrift van de geboorteakte waarop de erkenning staat, officieel en niet ouder dan drie maanden, plus kopieën van de geldige identiteitsbewijzen van u beiden. U mag het naar elke rechtbank sturen, zolang het kind in Nederland woont.
- Bevestiging. Voldoet u aan de voorwaarden, dan tekent de griffier het gezamenlijk gezag aan in het gezagsregister. Vanaf dat moment heeft u samen het gezag. U krijgt binnen twee weken een uittreksel.
Weigert de griffier de aantekening, dan legt hij uit waarom. Beroep bij de rechter is alleen mogelijk als de weigering te maken heeft met een geestelijke stoornis bij een van de ouders.
Wat kost ouderlijk gezag aanvragen?
De digitale aanvraag is gratis. Bij een schriftelijke aanvraag betaalt u de gemeente voor het afschrift van de geboorteakte; dat bedrag verschilt per gemeente. Moet de rechter beslissen, dan betaalt u griffierecht en een advocaat. In 2026 is het griffierecht voor een verzoek over gezag € 341, of € 93 als u een toevoeging heeft. Met een laag inkomen en weinig vermogen komt u mogelijk in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand.
Moeder weigert ouderlijk gezag: wat kan de vader doen?
Als de moeder niet wil meewerken, kunt u de rechtbank vragen u samen met haar het gezag te geven. Dat kan alleen als u juridisch ouder bent en nooit eerder samen met de moeder het gezag heeft gehad. Voor deze procedure is een advocaat verplicht.
De drempel voor afwijzing ligt hoog. Stemt de moeder niet in, dan wijst de rechter het verzoek alleen af als:
- er een onaanvaardbaar risico is dat het kind klem of verloren raakt tussen de ouders, en niet te verwachten is dat dit binnen afzienbare tijd voldoende verbetert (het klemcriterium); of
- afwijzing om een andere reden in het belang van het kind noodzakelijk is.
Alleen het bezwaar van de moeder is dus niet genoeg. Bij die beoordeling kunnen bijvoorbeeld de communicatie tussen de ouders en zorgen over de veiligheid van het kind een rol spelen. De moeder kan zelf ook gezamenlijk gezag aan de rechter vragen.
Hoe verloopt het? Uw advocaat dient een verzoekschrift in. De moeder kan schriftelijk of op de zitting reageren. De rechtbank nodigt kinderen vanaf 8 jaar uit voor een kindgesprek; komen is niet verplicht. Soms adviseert de Raad voor de Kinderbescherming. Ongeveer vier weken na de zitting volgt de uitspraak. De hele procedure duurt minimaal drie maanden en soms langer dan een jaar. Tegen de uitspraak kunt u binnen drie maanden hoger beroep instellen.
Vader zonder ouderlijk gezag: welke rechten heeft u?
Ook zonder gezag heeft u als juridisch ouder recht op en de plicht tot omgang met uw kind. De ouder met gezag moet u informeren over belangrijke zaken en u raadplegen over beslissingen. U kunt ook bij school of de huisarts informatie vragen, tenzij het belang van het kind zich daartegen verzet. Meer hierover in informatie over uw kind als ouder zonder gezag.
Eenhoofdig gezag of een ouder uit het gezag zetten
Gezamenlijk gezag blijft na een scheiding of na het einde van de relatie gewoon bestaan. Wilt u het gezag alleen, dan moet u de rechter vragen het gezamenlijk gezag te beëindigen. De rechter doet dat alleen bij het klemcriterium of als wijziging anderszins in het belang van het kind noodzakelijk is. Lees verder bij eenhoofdig gezag aanvragen.
Dat is iets anders dan gezagsbeëindiging. Dan beëindigt de rechter het gezag van een ouder, bijvoorbeeld op verzoek van de Raad voor de Kinderbescherming, onder meer als de ontwikkeling van het kind ernstig wordt bedreigd en de ouder de verantwoordelijkheid niet binnen een aanvaardbare termijn kan dragen. Lees meer over gezagsbeëindiging en herstel van gezag. Gezag “opgeven” met een formulier kan niet; ook dan beslist de rechter. Houdt een ouder het kind bij de andere ouder weg, dan kan onttrekking aan het gezag een strafbaar feit zijn (art. 279 Wetboek van Strafrecht); zie kind niet teruggebracht.
Gezagsregister inzien en uittreksel ouderlijk gezag aanvragen
Iedereen kan bij elke rechtbank een uittreksel uit het gezagsregister opvragen, aan de balie, per post of per e-mail. U betaalt daarvoor geen griffierecht. Vermeld de volledige naam, geboortedatum, geboorteplaats en het burgerservicenummer van het kind. Bij een aanvraag per post of e-mail geeft u ook de reden en uw eigen naam en postadres. Bij rechtbank Amsterdam krijgt u het uittreksel aan de balie direct mee en per post of e-mail binnen vijf werkdagen; andere rechtbanken werken vergelijkbaar.
Is het uittreksel leeg? Dan is er nooit een aantekening of rechterlijke beslissing over het gezag geweest. Meestal heeft dan één ouder of hebben beide ouders het gezag automatisch volgens de wet. Om dat aan te tonen heeft u vaak ook een uittreksel uit de Basisregistratie Personen, de geboorteakte of de huwelijksakte nodig. Sommige gemeenten geven een BRP-uittreksel met gezagsgegevens; daarvoor betaalt u.
Voorbeeld: gezag regelen na erkenning in 2021
In dit fictieve voorbeeld erkende Ruben in 2021 zijn zoon Milan. Ruben en Esra woonden samen maar waren niet getrouwd. Toen Milan naar school ging, bleek dat Ruben geen gezag had en de inschrijving niet mocht ondertekenen. Ruben en Esra vroegen samen online met DigiD gezamenlijk gezag aan. Twee weken later ontvingen zij het uittreksel uit het gezagsregister.
Stel dat Esra had geweigerd. Dan had Ruben via een advocaat de rechter kunnen vragen. Zonder klem- of veiligheidsproblemen is de kans dan reëel dat de rechter het gezamenlijk gezag toewijst, maar een garantie is er niet.
Veelgestelde vragen
Kan ik ouderlijk gezag aanvragen met DigiD?
Ja, als u allebei een DigiD en een woonplaats in Nederland heeft en het kind in de Basisregistratie Personen staat. Beide ouders loggen na elkaar in; de digitale aanvraag is gratis.
Heb ik automatisch gezag als ik mijn kind na 2023 heb erkend?
Meestal wel. Sinds 1 januari 2023 geeft erkenning automatisch gezamenlijk gezag, tenzij een uitzondering geldt, zoals een verklaring bij de erkenning dat de moeder alleen het gezag houdt.
Kan ik ouderlijk gezag krijgen zonder toestemming van de moeder?
Ja, via een verzoek aan de rechter met een advocaat. De rechter wijst het alleen af als het kind klem of verloren dreigt te raken tussen de ouders of als afwijzing anderszins in het belang van het kind noodzakelijk is.
Waar kan ik zien wie het ouderlijk gezag heeft?
In het gezagsregister. U vraagt een uittreksel aan bij een rechtbank, zonder griffierecht. Is het uittreksel leeg, dan geldt meestal het gezag dat automatisch uit de wet volgt.
Wat kost een procedure over gezag bij de rechter?
In 2026 is het griffierecht € 341, of € 93 met een toevoeging. Daarnaast betaalt u een advocaat, tenzij u gesubsidieerde rechtsbijstand krijgt en alleen een eigen bijdrage betaalt.
Bronnen en juridische basis
- Burgerlijk Wetboek Boek 1: art. 1:244 (gezagsregister), 1:251 (gezag tijdens en na huwelijk), 1:251a en 1:253n (eenhoofdig gezag), 1:251b (gezag door erkenning en uitzonderingen), 1:252 (aantekening gezamenlijk gezag, weigering en beroep), 1:253c (verzoek gezamenlijk gezag aan de rechter), 1:266 (gezagsbeëindiging), 1:377a–1:377c (omgang en informatie).
- Wetboek van Strafrecht: art. 279 (onttrekking aan het gezag).
- Rechtspraak: Ouderlijk gezag (automatisch gezag, uitzonderingen, latere vermelding, lege uittreksels).
- Rechtspraak: Gezamenlijk gezag aanvragen (formulier) (voorwaarden, DigiD, documenten, doorlooptijd, kosten).
- Rechtspraak: Procedure verzoek gezag en Kosten aanvragen gezag (griffierecht, duur, hoger beroep).
- Rechtspraak: Uittreksel gezagsregister opvragen en de pagina van rechtbank Amsterdam.
- Rijksoverheid: Gezamenlijk gezag door erkenning sinds 1 januari 2023.
Bronnen geraadpleegd op 30 oktober 2026.
