Of uw onderneming nog schade kan verhalen na een renteswap hangt af van het product, het advies, de geleden schade en de juridische geschiedenis van uw dossier. Controleer vooral eerdere compensatie, een vaststellingsovereenkomst, finale kwijting, klachtplicht en verjaring. Een oude swap met een negatieve waarde geeft niet automatisch recht op een nieuwe vergoeding.
De AFM meldde op 1 juni 2021 dat de uitvoering van het Uniform Herstelkader rentederivaten was afgerond. Dat historische compensatietraject mag niet worden gepresenteerd als een algemeen loket waar iedere ondernemer nu opnieuw kan instappen. Een actuele claim vraagt een eigen beoordeling.
Wat doet een renteswap?
Met een gebruikelijke renteswap worden rentestromen uitgewisseld over een afgesproken hoofdsom. Een onderneming met een variabele lening kan daarmee een deel van haar renterisico afdekken. De swap en de lening zijn echter afzonderlijke overeenkomsten, die niet noodzakelijk op ieder punt gelijklopen.
Daalt de relevante marktrente, dan kan de swap een negatieve marktwaarde krijgen. Bij voortijdige beëindiging kan die waarde financieel merkbaar worden. Dat is op zichzelf een kenmerk van het product, niet meteen bewijs van een fout van de bank.
De juridische vraag is of het product en de dienstverlening pasten bij de onderneming en of de relevante risico’s voldoende zijn besproken. Welke rol had de bank: adviseur, aanbieder of uitvoerder? De concrete dienst, informatie en afspraken bepalen welke verplichtingen moeten worden onderzocht.
Waar ontstaan geschillen over?
- Onvoldoende uitleg over een negatieve marktwaarde of beëindigingskosten.
- Een swap met een hogere hoofdsom of langere looptijd dan de lening.
- Een wijziging of aflossing van de lening zonder passende afwikkeling van het derivaat.
- Onjuiste verwachtingen over renteopslagen die buiten de swap vallen.
- Onduidelijkheid over zekerheden, liquiditeitseffecten of aanvullende verplichtingen.
- Een berekening van schade of compensatie die volgens de klant niet klopt.
Deze onderwerpen verdienen onderzoek, maar zijn geen lijst met automatische schadeclaims. De bank kan bijvoorbeeld stellen dat een risico schriftelijk en mondeling is uitgelegd, dat de klant een bepaalde keuze bewust maakte of dat een vermeende mismatch een andere oorzaak had.
Overhedge en looptijdverschillen
Een overhedge kan ontstaan als de swap betrekking heeft op een groter bedrag dan het af te dekken krediet. Een looptijdverschil kan ontstaan als de lening eindigt terwijl de swap doorloopt. Zulke verschillen kunnen bij afsluiten al bestaan of later door aflossing, herfinanciering of wijziging ontstaan.
Maak daarom een tijdlijn van beide contracten. Noteer hoofdsommen, aflossingen, verlengingen en wijzigingsdata. Bekijk niet alleen de begin- en eindstand. Juist tussentijdse wijzigingen kunnen bepalen wanneer risico’s ontstonden en welke informatie de bank en de onderneming toen hadden.
Bij een opgeëiste of beëindigde lening moet bovendien worden onderzocht wat de financieringsvoorwaarden zeggen over het derivaat. Het beëindigen van het krediet betekent niet vanzelf dat de swap kosteloos verdwijnt.
Wat wist de bank en wat wist uw onderneming?
Een zorgplichtbeoordeling vraagt om de informatie van destijds. Wat was het financieringsdoel, hoeveel financiële ervaring was aanwezig en welke alternatieven zijn besproken? Had de bank inzicht in de kasstromen, plannen voor verkoop of aflossing en de risico’s die de onderneming kon dragen?
Een handtekening onder een risicodocument is relevant, maar beantwoordt niet noodzakelijk iedere vraag over de dienstverlening. Andersom kan niet zonder meer worden voorbijgegaan aan duidelijke informatie, eigen deskundige begeleiding of bewuste keuzes van de klant.
De precieze norm verschilt per dienstverlening en periode. Gebruik daarom niet automatisch de regels van vandaag om een advies van vele jaren geleden te beoordelen. Zie voor het algemene kader zorgplicht van de bank en aansprakelijkheid.
Het Uniform Herstelkader en uw eigen dossier
Het Uniform Herstelkader was een bijzonder traject voor bepaalde mkb-klanten en rentederivaten. De historische regeling, aanbodbrieven en acceptatie hebben een eigen betekenis. Bewaar de volledige compensatieberekening, inclusief bijlagen, eventuele voorschotten en de wijze waarop uw onderneming heeft gereageerd.
Een aanbod kan afspraken bevatten over finale kwijting of de afwikkeling van bepaalde geschillen. Onderzoek welke aanspraken daardoor zijn geregeld en of de huidige klacht dezelfde kwestie betreft. De formulering en context zijn belangrijker dan alleen de titel van het document.
Wie een vergoeding heeft ontvangen, kan niet hetzelfde nadeel zonder meer nogmaals vorderen. Wie geen aanbod kreeg of het niet accepteerde, heeft evenmin automatisch een geldige actuele claim. Ontvankelijkheid, grondslag, schade en termijnen blijven afzonderlijke drempels.
Finale kwijting is geen administratieve bijzaak
Een vaststellingsovereenkomst kan bedoeld zijn om onzekerheid of een geschil definitief te beëindigen. Dat maakt het noodzakelijk vóór ondertekening te begrijpen welke rechten worden prijsgegeven. Een later tegenvallende uitkomst is op zichzelf geen reden om de overeenkomst open te breken.
Is al getekend, beoordeel dan de exacte reikwijdte, de totstandkoming en eventuele bijzondere omstandigheden. Een beroep op dwaling, bedrog of een andere aantastingsgrond vraagt een eigen onderbouwing en kent eigen termijnen. Meer hierover leest u bij vernietiging wegens dwaling of bedrog.
Klachtplicht en verjaring
Oude derivatendossiers vragen bijzondere aandacht voor termijnen. De klachtplicht en verjaring zijn verschillende onderwerpen. Wanneer u voldoende reden had om over een prestatie te klagen, is niet noodzakelijk dezelfde vraag als wanneer een schadevordering begon te verjaren.
Maak een aparte tijdlijn van ontdekking, klachten, aansprakelijkstellingen, erkenningen, procedures en stuitingshandelingen. Een lopend gesprek met een bank houdt niet automatisch iedere termijn in stand. Ook een stuitingsbrief moet de juiste aanspraak en wederpartij voldoende duidelijk betreffen en de geadresseerde bereiken.
Laat beoordelen welke verjaringsregeling geldt en of eerdere stappen juridisch effect hebben gehad. Neem algemene regels over stuiting van zakelijke vorderingen niet zonder controle over voor alle mogelijke derivatenclaims.
Hoe berekent u mogelijke schade?
Een bruikbare schadeberekening vergelijkt de werkelijke situatie met een aannemelijke situatie zonder de verweten fout. Zou de onderneming een vaste lening hebben genomen, een ander derivaat hebben gekozen of op een andere manier hebben gefinancierd? Dat alternatief moet passen bij wat destijds haalbaar en waarschijnlijk was.
Alle negatieve swapbetalingen optellen is daarom niet vanzelf de juiste berekening. Houd rekening met rentevoordelen, financieringskosten, beëindigingsmomenten en eerdere compensatie. Voorkom dat hetzelfde nadeel zowel in de waarde van de swap als in een andere schadepost wordt meegerekend.
Bij complexe dossiers kan een financieel deskundige nodig zijn. Zijn berekening ondersteunt de schadeanalyse, maar beslist niet of de bank aansprakelijk is. De juridische en financiële uitgangspunten moeten op elkaar aansluiten.
Welke stukken heeft u nodig?
| Onderdeel | Belangrijke stukken |
|---|---|
| Krediet | Leningsovereenkomsten, voorwaarden, wijzigingen, aflossingen en opeisingsbrieven. |
| Derivaat | Raamovereenkomst, bevestigingen, risicodocumenten, waardestaten en afrekeningen. |
| Advies | Presentaties, e-mails, gespreksverslagen, klantprofiel en besproken alternatieven. |
| Compensatie | Aanbodbrieven, berekeningen, acceptatie, vaststellingsovereenkomst en betalingen. |
| Termijnen | Klachten, aansprakelijkstellingen, stuitingsbrieven en ontvangstbewijzen. |
Bewaar originele bestanden en orden versies op datum. Een samenvatting van uw herinneringen helpt om te beginnen, maar kan onderliggende stukken niet volledig vervangen. Als documenten ontbreken, vraag gericht welke stukken de bank nog kan verstrekken.
Fictief voorbeeld: herfinanciering met een doorlopende swap
Een onderneming lost haar lening vervroegd af na verkoop van een bedrijfspand. De swap loopt nog enkele jaren door en heeft een negatieve waarde. De ondernemer stelt dat hij dacht dat lening en swap samen zouden eindigen.
De beoordeling ziet onder meer op de oorspronkelijke uitleg, de verkoopplannen, latere adviezen en de afwikkelingsdocumenten. Ook moet worden onderzocht of al compensatie of een regeling is ontvangen. Een negatieve waarde alleen beantwoordt geen van die vragen.
Kifid, rechter of een regeling?
Controleer de actuele bevoegdheid van een klachteninstantie en de voorwaarden van een eventueel specifiek reglement. Dat een historisch loket bestond, betekent niet dat iedere nieuwe klacht daar nu kan worden behandeld. Ook een zakelijke klant kan niet zonder toetsing van toegang tot Kifid uitgaan.
Bij de keuze voor een procedure spelen bewijs, termijnen, omvang, kosten en verhaalbaarheid een rol. Een regeling kan passend zijn, maar moet duidelijk maken welke claims worden afgewikkeld. Zie ook een klacht tegen uw bank: Kifid of rechter.
Veelgestelde vragen
Is een negatieve swapwaarde bewijs dat de bank een fout maakte?
Nee. Een negatieve waarde kan bij het product horen. Onderzoek het advies, de informatie, de passendheid en de specifieke verweten gedraging.
Kan ik nu automatisch gebruikmaken van het herstelkader?
Nee. Het historische traject is volgens de AFM in 2021 afgerond. Een actuele aanspraak moet op haar eigen grondslag, afspraken en termijnen worden beoordeeld.
Kan ik na compensatie nog procederen?
Dat hangt onder meer af van de regeling, eventuele finale kwijting, de nieuwe klacht en termijnen. Hetzelfde nadeel kan niet zonder meer dubbel worden vergoed.
Zijn oude claims altijd verjaard?
Dat kan niet alleen uit de leeftijd van het contract worden afgeleid. De grondslag, bekendheid met de relevante feiten en eerdere stuitingshandelingen moeten worden onderzocht.
Wat kan Arslan Advocaten voor mij doen?
Wij beoordelen of er een juridisch en economisch zinvolle vervolgstap is. Daarbij worden krediet, derivaat, eerdere afwikkeling en termijnen gezamenlijk bekeken. Meer informatie vindt u bij financieel recht.
Bronnen en actualiteit
De historische afronding blijkt uit het AFM-bericht van 1 juni 2021. De historische uitgangspunten zijn beschreven in het Uniform Herstelkader rentederivaten. Deze bronnen bieden context; zij vervangen geen beoordeling van de actuele aanspraak en uw concrete overeenkomsten.
