Heeft u een overeenkomst gesloten die u niet zou hebben gesloten als u de juiste informatie had gehad, dan kunt u haar onder voorwaarden vernietigen wegens dwaling (artikel 6:228 BW) of — als de wederpartij u opzettelijk misleidde — wegens bedrog (artikel 3:44 BW). Vernietiging werkt terug: de overeenkomst wordt behandeld alsof zij nooit heeft bestaan, en wat is betaald of geleverd moet worden teruggegeven.
Geschreven door Onur Arslan, advocaat bij Arslan Advocaten. Ingeschreven in het rechtsgebiedenregister van de Nederlandse orde van advocaten voor arbeidsrecht en letselschade. Inhoudelijk gecontroleerd op 17 september 2026 aan de hand van de wettekst op wetten.overheid.nl.
De bestelbus heeft veel meer kilometers gereden dan de teller aangaf. De webwinkel die u overnam draaide nooit de omzet die in de cijfers stond. Het huis dat u kocht blijkt in een gebied te liggen waar een bouwplan de hele omgeving verandert — en de verkoper wist dat. In zulke situaties is de vraag niet alleen of u schade heeft, maar of u van de overeenkomst af kunt.
Dwaling of bedrog: wat is het verschil?
Bij dwaling had u een onjuiste voorstelling van zaken; bij bedrog heeft de wederpartij die onjuiste voorstelling opzettelijk veroorzaakt.
| Dwaling (art. 6:228 BW) | Bedrog (art. 3:44 BW) | |
|---|---|---|
| Kern | U vergiste zich over een wezenlijk punt | U bent opzettelijk misleid |
| Opzet wederpartij nodig? | Nee | Ja |
| Lastigste punt in de praktijk | Kwam de vergissing voor uw eigen rekening? | Het bewijs van opzet |
| Schadevergoeding naast vernietiging | Niet op grond van dwaling zelf | Ja, bedrog is ook een onrechtmatige daad |
| Termijn om te vernietigen | Drie jaar na ontdekking (art. 3:52 BW) | Drie jaar na ontdekking (art. 3:52 BW) |
In procedures wordt vaak beide aangevoerd: primair bedrog, subsidiair dwaling. Lukt het bewijs van opzet niet, dan kan dwaling alsnog slagen.
Wanneer is een beroep op dwaling mogelijk?
Een vergissing alleen is niet genoeg: u moet de overeenkomst bij een juiste voorstelling van zaken niet hebben gesloten, én de dwaling moet in een van de drie wettelijke gevallen vallen.
Volgens artikel 6:228 lid 1 BW is een overeenkomst die onder invloed van dwaling tot stand kwam vernietigbaar als:
- a. de dwaling te wijten is aan een inlichting van de wederpartij, tenzij deze mocht aannemen dat de overeenkomst ook zonder die inlichting zou worden gesloten;
- b. de wederpartij in verband met wat zij omtrent de dwaling wist of behoorde te weten, u had behoren in te lichten — schending van de mededelingsplicht;
- c. de wederpartij bij het sluiten van de overeenkomst van dezelfde onjuiste veronderstelling uitging als u — wederzijdse dwaling — tenzij zij ook bij een juiste voorstelling van zaken niet had hoeven begrijpen dat u daardoor van de overeenkomst zou worden afgehouden.
Er zijn twee belangrijke beperkingen in lid 2. Een beroep op dwaling kan niet worden gegrond op een dwaling die uitsluitend een toekomstige omstandigheid betreft. En het kan niet als de dwaling voor uw eigen rekening behoort te blijven, gelet op de aard van de overeenkomst, de verkeersopvattingen of de omstandigheden van het geval.
Mededelingsplicht tegenover onderzoeksplicht
In de praktijk draait bijna elke dwalingszaak om de spanning tussen twee plichten: moest de verkoper het vertellen, of had de koper het zelf moeten onderzoeken? Het uitgangspunt in de rechtspraak is dat een schending van de mededelingsplicht in beginsel zwaarder weegt dan een tekortschietend eigen onderzoek. Wie iets wist dat voor de ander kennelijk van wezenlijk belang was, kan zich er meestal niet achter verschuilen dat de ander beter had moeten opletten. Maar dat is geen absolute regel: van een professionele koper wordt meer onderzoek verwacht dan van een particulier, en wat evident zichtbaar was, komt eerder voor rekening van de koper.
Wanneer is sprake van bedrog?
Bedrog vereist dat de wederpartij u opzettelijk heeft bewogen tot de overeenkomst, door een onjuiste mededeling, het verzwijgen van een feit dat zij moest meedelen, of een andere kunstgreep (artikel 3:44 lid 3 BW).
Twee nuances. Algemene aanprijzingen — “een prachtige auto”, “een bloeiend bedrijf” — leveren op zichzelf geen bedrog op, ook als ze overdreven blijken. En bedrog door een derde telt alleen tegen uw wederpartij als die ervan wist of behoorde te weten (artikel 3:44 lid 5 BW).
Het moeilijkste onderdeel is het bewijs van opzet. Dat blijkt zelden uit een bekentenis, maar vaak uit omstandigheden: een teruggedraaide kilometerstand, een verzwegen brief van de gemeente, bewust aangepaste cijfers.
Hoe vernietigt u een overeenkomst?
U vernietigt een overeenkomst door een schriftelijke verklaring aan de wederpartij, of door de rechter te vragen haar te vernietigen (artikel 3:49 en 3:50 BW).
Een buitengerechtelijke verklaring is vaak voldoende en de snelste route. Beschrijf daarin welke overeenkomst u vernietigt, op welke grond, en wat u terugverlangt. Werkt de wederpartij niet mee, dan kan de rechter worden gevraagd de vernietiging te bevestigen en de terugbetaling te gelasten.
Let op de termijn. De bevoegdheid om te vernietigen verjaart drie jaar nadat de dwaling of het bedrog is ontdekt (artikel 3:52 lid 1 onder c BW). Wie de ontdekking laat liggen, verliest zijn recht.
Wat gebeurt er na vernietiging?
Vernietiging werkt terug tot het moment van sluiten (artikel 3:53 BW): wat partijen al aan elkaar hebben gepresteerd, moet worden teruggegeven.
U geeft de auto terug en krijgt de koopprijs terug; de verkoper kan niet langer betaling vorderen. Die teruggave verloopt via de regels over onverschuldigde betaling (artikel 6:203 BW). Is teruggave feitelijk niet goed mogelijk — het bedrijf is inmiddels volledig omgebouwd — dan kan de rechter aan de vernietiging gevolgen verbinden of in plaats daarvan een vergoeding toekennen.
Wijzigen in plaats van vernietigen
Soms is vernietiging niet wat u wilt: u wilt de auto houden, maar niet de volle prijs betalen. Daarvoor biedt artikel 6:230 BW twee routes. De rechter kan op verzoek van een partij de gevolgen van de overeenkomst wijzigen om het nadeel op te heffen, bijvoorbeeld door de prijs te verlagen. En omgekeerd vervalt uw bevoegdheid tot vernietiging als de wederpartij tijdig een wijziging voorstelt die uw nadeel op afdoende wijze opheft.
Ter illustratie. Een schilder koopt van een autobedrijf een gebruikte bestelbus. De kilometerteller geeft 90.000 kilometer aan; in de advertentie staat “dealeronderhouden, lage kilometerstand”. Een half jaar later blijkt uit het onderhoudsregister dat de bus bij de vorige eigenaar al 210.000 kilometer had gereden. De vraag is dan niet alleen of de bus “goed” is, maar of de koper is misleid. Heeft het autobedrijf de teller aangepast of de registratie gezien en verzwegen, dan ligt bedrog voor de hand, met recht op vernietiging én schadevergoeding. Kan opzet niet worden bewezen, dan resteert dwaling op grond van een onjuiste inlichting: de advertentie noemde uitdrukkelijk een lage kilometerstand. Dit is een voorbeeldsituatie ter illustratie van de regel, geen zaak van ons kantoor.
Wat u moet doen
- Leg vast wat u is verteld. Advertentie, e-mails, appberichten, brochure, getuigen. De inlichting die u misleidde is de kern van uw zaak.
- Leg vast wat u later ontdekte, en wanneer. De datum van ontdekking bepaalt de termijn.
- Kies uw doel. Wilt u van de overeenkomst af, of wilt u haar houden tegen betere voorwaarden? Dat bepaalt of u vernietigt of om wijziging vraagt.
- Stuur een gemotiveerde vernietigingsverklaring met een concrete termijn voor terugbetaling.
- Overweeg naast of in plaats van vernietiging andere routes, zoals ontbinding wegens non-conformiteit. Die leiden tot andere gevolgen en kunnen soms sterker zijn.
- Wacht niet te lang. Naast de driejaarstermijn weegt ook mee dat u na ontdekking niet de indruk wekt dat u de overeenkomst alsnog aanvaardt.
Veelgestelde vragen
Kan ik een contract ook vernietigen als ik het niet goed heb gelezen?
In de regel niet. Wie tekent zonder te lezen, draagt meestal zelf het risico. Dat is anders als de wederpartij u iets onjuists heeft verteld over wat erin stond.
Kan een beroep op dwaling contractueel worden uitgesloten?
In zakelijke overeenkomsten gebeurt dat regelmatig, bijvoorbeeld bij een bedrijfsovername. Zo’n uitsluiting kan werken, maar beschermt niet tegen bedrog.
Wat is het verschil met ontbinding?
Vernietiging gaat over een gebrek bij het sluiten van de overeenkomst: uw wil is onjuist gevormd. Ontbinding gaat over een tekortkoming bij de uitvoering. De gevolgen verschillen, onder meer voor schadevergoeding.
Ik ben als consument misleid door een webshop of verkoper aan de deur. Geldt dit ook?
Ja, en daarnaast heeft u als consument een extra route: een overeenkomst die tot stand kwam als gevolg van een oneerlijke handelspraktijk is vernietigbaar op grond van artikel 6:193j lid 3 BW.
Krijg ik ook mijn kosten vergoed?
Bij bedrog kunt u naast vernietiging schadevergoeding vorderen op grond van onrechtmatige daad. Bij dwaling alleen is dat niet vanzelfsprekend; daarvoor is een zelfstandige grondslag nodig.
Laat uw positie beoordelen
Arslan Advocaten beoordeelt of vernietiging, wijziging of ontbinding de sterkste route is, stelt de verklaring op en voert zo nodig de procedure.
Bel 070 450 0300 of stuur uw vraag via het contactformulier.
Lees ook
- Is akkoord op een offerte via e-mail of WhatsApp bindend?
- Overmacht bij een contract
- Bedrijfsrecht: juridische vragen van ondernemers
Bronnen en juridische basis
- Burgerlijk Wetboek Boek 3: artikelen 3:44, 3:49, 3:50, 3:52 en 3:53.
- Burgerlijk Wetboek Boek 6: artikelen 6:203, 6:228, 6:230 en 6:193j.
Bronnen gecontroleerd op 17 september 2026.
Deze pagina geeft algemene informatie en is geen juridisch advies over uw eigen situatie. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend.
