Wanprestatie is een toerekenbare tekortkoming in de nakoming van een overeenkomst. Bij een zakelijk conflict onderzoekt u eerst wat precies is afgesproken, waarin de wederpartij tekortschiet en of herstel nog mogelijk is. Daarna bepaalt u of nakoming, opschorting, schadevergoeding of ontbinding past. Vaak is eerst een duidelijke ingebrekestelling nodig.
Redactie Arslan Advocaten · 13 oktober 2026 · Nederlands recht
Wanneer is sprake van wanprestatie?
Een tekortkoming kan bestaan uit niet leveren, te laat leveren of ondeugdelijk presteren. Denk aan software die afgesproken functies mist, een leverancier die een order niet uitvoert of een zakelijke klant die een opeisbare factuur niet betaalt. Het etiket wanprestatie beantwoordt nog niet welke remedie beschikbaar is.
Vergelijk de feitelijke prestatie met de overeenkomst, bijlagen, offertes en latere wijzigingen. Een tegenvallend resultaat is niet automatisch een tekortkoming als alleen een inspanningsverplichting is afgesproken. Omgekeerd kan een algemeen geformuleerde opdracht door correspondentie en concrete toezeggingen nader zijn ingevuld.
Bij schadevergoeding moet onder meer worden beoordeeld of de tekortkoming kan worden toegerekend. Overmacht vraagt een eigen toets aan wet, overeenkomst en omstandigheden. Financiële problemen of personeelstekort zijn niet zonder meer een toereikend beroep op overmacht.
Stappenplan bij een zakelijke tekortkoming
- Leg de afspraak vast. Noteer prestatie, kwaliteit, termijn, prijs en betrokken contractspartij.
- Beschrijf het concrete gebrek. Gebruik data, ordernummers, rapporten, foto’s of reproduceerbare foutmeldingen.
- Klaag tijdig. Meld het probleem voldoende duidelijk en controleer wettelijke en contractuele klachtregels.
- Bepaal of herstel mogelijk is. Geef waar nodig een redelijke laatste termijn met een duidelijke herstelopdracht.
- Kies het doel. Wilt u uitvoering, herstel, beëindiging, vergoeding of een combinatie die juridisch mogelijk is?
- Beperk schade. Onderzoek werkbare alternatieven en leg kosten en keuzes vast.
- Beoordeel uw eigen verplichtingen. Zonder grond stoppen met betalen kan een nieuw geschil veroorzaken.
Begin met een chronologisch dossier. Bewaar de oorspronkelijke bestanden, versies en berichten. Een overzichtelijke tijdlijn met verwijzingen naar bewijs is meestal bruikbaarder dan een groot pakket ongeordende screenshots.
Ingebrekestelling en verzuim: wanneer nodig?
Wanneer nakoming nog mogelijk is, is voor schadevergoeding wegens vertraging of uitblijven van nakoming vaak verzuim vereist. Een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn is een belangrijke route om dat te bereiken. Beschrijf wat ontbreekt, wat alsnog moet gebeuren en uiterlijk wanneer.
Er bestaan uitzonderingen, bijvoorbeeld bij een rechtsgeldig fatale termijn of bepaalde mededelingen waaruit blijkt dat de wederpartij niet zal nakomen. Een genoemde datum is niet in iedere context automatisch fataal. Ook is niet iedere herinnering voldoende als ingebrekestelling.
Wat redelijk is, hangt af van de prestatie, eerdere kansen, voorbereidingen en omstandigheden. Een termijn van veertien dagen is geen universele norm voor ieder zakelijk conflict. Een ingewikkelde technische reparatie vraagt een andere beoordeling dan een direct uitvoerbare betaling.
Gebruik ons afzonderlijke stappenplan met voorbeeld van een zakelijke ingebrekestelling. Laat de tekst bij spoed, dreigend faillissement of een contractuele geschillenregeling vooraf beoordelen.
Nakoming, opschorting, schadevergoeding of ontbinding?
| Stap | Doel | Controlepunt |
|---|---|---|
| Nakoming | De afgesproken prestatie alsnog krijgen. | Is uitvoering nog mogelijk en zinvol? |
| Opschorting | Uw eigen prestatie tijdelijk uitstellen. | Bestaat voldoende samenhang en is de omvang gerechtvaardigd? |
| Schadevergoeding | Vergoedbare schade verhalen. | Toerekening, verzuim waar vereist, causaliteit, bewijs en beperkingen. |
| Ontbinding | De overeenkomst geheel of gedeeltelijk beëindigen wegens tekortkoming. | Voldoende gewicht van de tekortkoming en verzuim waar vereist. |
Ontbinding vraagt niet in alle gevallen dat de tekortkoming toerekenbaar is. Dat verschilt van de uitgangspunten voor schadevergoeding. Wel moet de tekortkoming, gelet op alle omstandigheden, voldoende gewicht hebben voor de gewenste ontbinding.
Voor zover nakoming niet blijvend of tijdelijk onmogelijk is, ontstaat de bevoegdheid tot ontbinding in beginsel pas bij verzuim. Ontbinding kan bovendien verplichtingen tot ongedaanmaking oproepen. Bespreek daarom wat gebeurt met reeds geleverd werk, betaalde bedragen, data, materialen en gebruiksrechten.
Opzegging en ontbinding zijn verschillende routes. Een contractuele opzeggingsmogelijkheid maakt een beroep op wanprestatie soms onnodig, maar kan andere termijnen en financiële gevolgen hebben. Gebruik deze woorden niet als onderling uitwisselbaar.
Welke schade en welk bewijs zijn nodig?
Maak per schadepost duidelijk wat de oorzaak is, welk bedrag wordt gevorderd en welk document dit ondersteunt. Denk aan redelijke herstelkosten, noodzakelijke vervangende inkoop en aantoonbare omzetderving. Het verschil tussen omzet en winst is daarbij belangrijk: gemiste omzet is niet automatisch volledig vergoedbare schade.
Bewaar offertes van alternatieve leveranciers, betaalbewijzen, urenregistraties en de berekening van gemiste marge. Controleer contractuele aansprakelijkheidsbeperkingen, verzekeringen, vervaltermijnen en toepasselijke algemene voorwaarden. Of zo’n beding geldt en kan worden ingeroepen, vergt afzonderlijke beoordeling.
Fictief voorbeeld: een leverancier levert een essentieel onderdeel te laat. De afnemer koopt een vervangend onderdeel voor een hogere prijs. Voor een vordering zijn niet alleen de extra kosten relevant, maar ook de overeengekomen levertermijn, het intreden van verzuim waar vereist, de beschikbaarheid van redelijke alternatieven en het causaal verband. Dit voorbeeld beschrijft geen cliëntzaak of gegarandeerde uitkomst.
Bij discussie over kwaliteit kan een onafhankelijke deskundige helpen. Geef de wederpartij waar passend gelegenheid het probleem te bekijken voordat herstel het oorspronkelijke bewijs wegneemt.
Spoed, verhaal en de eerste beoordeling
Een inhoudelijk sterke vordering heeft beperkte waarde als verhaal ontbreekt. Onderzoek bij serieuze aanwijzingen voor vermogensverschuiving of insolventie tijdig de beschikbare maatregelen. Conservatoir beslag kan onder voorwaarden verhaal veiligstellen. Het bewijst niet dat uw vordering terecht is en brengt risico’s en kosten mee.
Heeft u een zaak van de wederpartij rechtmatig onder u, dan kan onder voorwaarden retentierecht een rol spelen. Dat geeft geen algemene bevoegdheid goederen op te halen of zelf te verkopen. Bij faillissement vraagt de positie van schuldeisers een afzonderlijke beoordeling binnen het faillissementsrecht.
Voor een eerste beoordeling zijn meestal de overeenkomst, toepasselijke voorwaarden, belangrijkste correspondentie, ingebrekestelling en een schadeoverzicht nodig. Benoem ook uw gewenste uitkomst en eventuele harde termijn. Ons team bedrijfsrecht kan daarmee de vervolgstappen beoordelen. U kunt de stukken aanleveren via de zakelijke intake.
Veelgestelde vragen
Moet ik altijd eerst een ingebrekestelling sturen?
Nee. Er bestaan uitzonderingen op de hoofdroute via ingebrekestelling, bijvoorbeeld bij bepaalde fatale termijnen of wanneer nakoming onmogelijk is. Onderzoek de toepasselijke uitzondering voordat u herstel of een termijn overslaat.
Mag ik bij wanprestatie meteen alle betalingen stoppen?
Niet automatisch. Opschorting vereist een juridische grond en moet in omvang gerechtvaardigd zijn. Zonder grond stoppen kan betekenen dat u zelf tekortschiet.
Kan ik ontbinden als de wederpartij overmacht heeft?
Een tekortkoming hoeft voor ontbinding niet altijd toerekenbaar te zijn. Wel gelden de andere voorwaarden, waaronder voldoende gewicht en verzuim waar vereist. Voor schadevergoeding geldt een andere toets.
Is verloren omzet volledig verhaalbaar?
Niet zonder meer. U moet de vergoedbare schade, causaliteit en omvang onderbouwen. Bespaarde kosten, contractuele beperkingen en schadebeperking kunnen relevant zijn.
Bronnen en afbakening
- Burgerlijk Wetboek Boek 6: onder meer artikelen 74, 75, 81–83, 89, 262, 265 en 271
- Hoge Raad 7 juli 2023, ECLI:NL:HR:2023:1071
- Hoge Raad 10 oktober 2003, ECLI:NL:HR:2003:AI0827
Deze algemene informatie helpt u de stukken en vervolgstappen te ordenen. De uitkomst hangt af van uw afspraken, feiten en toepasselijke recht. Een voorbeeldtekst moet worden aangepast aan de concrete situatie.
