Paulianeus handelen is het verrichten van een rechtshandeling die onder de wettelijke voorwaarden kan worden vernietigd omdat schuldeisers daardoor worden benadeeld. Niet iedere betaling of verkoop vlak voor een faillissement is paulianeus. De verplichting tot de handeling, de benadeling en de kennis van betrokkenen moeten worden onderzocht.
Redactie Arslan Advocaten · 13 oktober 2026 · Nederlands recht
Wat betekent paulianeus handelen?
Bij een pauliana wordt een transactie beoordeeld vanuit de verhaalspositie van schuldeisers. Denk aan de verkoop van een bedrijfsmiddel aan een verbonden partij, het vestigen van zekerheid voor een oude schuld of het vervroegd terugbetalen van een lening.
Een ongunstige uitkomst achteraf is niet genoeg. Er moet worden vastgesteld aan welke wettelijke regeling de handeling wordt getoetst en of aan de vereisten is voldaan. Een zakelijke overeenkomst die verliesgevend blijkt, is dus niet alleen daarom vernietigbaar.
Buiten faillissement kan een benadeelde schuldeiser onder voorwaarden een beroep doen op artikel 3:45 BW. In faillissement treedt de curator op ten behoeve van de boedel en zijn vooral de artikelen 42 tot en met 51 Faillissementswet relevant. De twee routes hebben verwantschap, maar mogen niet zonder meer door elkaar worden gebruikt.
Artikel 42 Fw: de onverplichte rechtshandeling
Bij artikel 42 Fw staat een onverplicht verrichte rechtshandeling vóór het faillissement centraal. Onverplicht betekent hier dat geen al bestaande afdwingbare verplichting tot juist die handeling bestond. Een ondernemer kan dus zakelijk gemotiveerd handelen en toch een onverplichte rechtshandeling verrichten.
Daarnaast moeten schuldeisers zijn benadeeld en moet de vereiste wetenschap van benadeling bestaan. Bij een rechtshandeling anders dan om niet is ook de wetenschap bij de wederpartij van belang. De beoordeling richt zich op de omstandigheden ten tijde van de handeling; zij mag niet uitsluitend op kennis achteraf berusten.
Voor wetenschap van benadeling in faillissement is volgens de Hoge Raad relevant of faillissement en een tekort daarin met een redelijke mate van waarschijnlijkheid waren te voorzien. Dit vraagt onderzoek naar bijvoorbeeld liquiditeit, opeisbare verplichtingen, financiering en beschikbare alternatieven.
De curator moet zijn beroep onderbouwen. De wet bevat voor bepaalde situaties bewijsvermoedens. Een transactie binnen één jaar voor faillissement is niet uitsluitend door die datum automatisch vernietigbaar. Omgekeerd zijn oudere transacties niet alleen door het verstrijken van één jaar veilig.
Artikel 47 Fw: betaling van een opeisbare schuld
Betaling van een opeisbare schuld kent een eigen toets. Artikel 47 Fw ziet op de situatie waarin de ontvanger wist dat het faillissement al was aangevraagd, of waarin de betaling het gevolg was van overleg met het doel die schuldeiser boven anderen te begunstigen. Alleen weten dat een onderneming financiële problemen heeft, is niet hetzelfde als voldoen aan deze voorwaarden.
Onderzoek ook welke handeling wordt bestreden. Een betaling kan voortbouwen op een eerdere overeenkomst of zekerheidstelling. De rechtsgrond, het moment en de samenhang van de handelingen zijn relevant. De enkele vermelding “betaling oude schuld” beantwoordt dus niet iedere vraag.
| Situatie | Mogelijke route | Kernvraag |
|---|---|---|
| Onverplichte transactie vóór faillissement | Artikel 42 Fw | Benadeling en vereiste wetenschap? |
| Betaling van een opeisbare schuld | Artikel 47 Fw | Kennis van de aanvraag of het bedoelde begunstigingsoverleg? |
| Benadeling buiten faillissement | Artikel 3:45 BW | Zijn de voorwaarden voor de schuldeiserspauliana vervuld? |
Drie fictieve voorbeelden
1. Een machine verkopen aan de holding
Een werkmaatschappij met betalingsproblemen verkoopt een machine aan haar holding. Onderzoek de waarde, prijs, betaling, noodzaak en bestemming van de opbrengst. Een marktconforme prijs is relevant, maar maakt verder onderzoek niet altijd overbodig. De verhaalspositie kan ook door de samenhang met andere handelingen veranderen.
2. Een aandeelhouderslening vervroegd aflossen
De lening is pas volgend jaar opeisbaar, maar wordt nu terugbetaald. De vervroegde betaling kan onverplicht zijn. Bekijk welke afspraken al bestonden, of schuldeisers zijn benadeeld en welke kennis partijen hadden. Dat de lening echt bestaat, beantwoordt niet de vraag of vervroegde aflossing aantastbaar is.
3. Een leverancier met een opeisbare factuur betalen
De leverancier wordt volledig betaald terwijl andere crediteuren wachten. Dat gegeven alleen bewijst nog geen geslaagd beroep op artikel 47 Fw. Onderzoek kennis van een reeds ingediende faillissementsaanvraag en eventueel overleg over begunstiging. Andere grondslagen, zoals bestuurdersaansprakelijkheid, vragen een eigen beoordeling.
Deze voorbeelden zijn verzonnen ter uitleg en beschrijven geen dossiers of behaalde resultaten van Arslan Advocaten.
Een brief van de curator: welke stukken zijn nodig?
- De bestreden handeling: overeenkomst, leveringsakte, factuur, bankbetaling en datum.
- De verplichting: welke al bestaande afspraak verplichtte tot de transactie of betaling?
- De waarde: taxatie, offertes, marktgegevens en de werkelijk betaalde tegenprestatie.
- De financiële situatie: liquiditeitsprognoses, crediteurenlijst en financieringscorrespondentie van dat moment.
- De kennis van partijen: e-mails, overlegverslagen en informatie over een eventuele faillissementsaanvraag.
- De samenhang: andere transacties, verrekeningen, zekerheden en relaties tussen partijen.
- De aanspraak: op welke grondslag vernietigt de curator, wat wordt teruggevorderd en welke termijn wordt gesteld?
Bewaar het dossier zoals het is. Wijzig geen oude documenten om achteraf een ander beeld te creëren. Vraag bij een onduidelijke brief om een concrete omschrijving van de bestreden handeling en de juridische grondslag. Een inhoudelijke reactie moet de relevante vereisten behandelen; alleen stellen dat u te goeder trouw was, is vaak onvoldoende uitleg.
Bij een geslaagde vernietiging kunnen ontvangen goederen of bedragen moeten worden teruggegeven. De precieze gevolgen hangen af van de handeling en de wettelijke regeling. Laat ook onderzoeken welke positie een eventuele tegenvordering krijgt.
Transacties beoordelen bij financiële problemen
Leg vóór een belangrijke transactie vast waarom zij nodig is, welke alternatieven bestaan en hoe de prijs tot stand komt. Onafhankelijke waardering en een actueel liquiditeitsoverzicht kunnen nuttig zijn. Documentatie is echter geen vrijbrief: een benadelende handeling wordt niet geoorloofd doordat zij goed is beschreven.
Wees extra zorgvuldig bij transacties met aandeelhouders, bestuurders en groepsvennootschappen. Denk niet alleen aan verkoop, maar ook aan nieuwe zekerheden, dividend, verrekening en aflossing. Een herstructurering vraagt samenhangende beoordeling van crediteurenposities en financiering.
Lees meer over faillissement, liquidatie en herstructurering en aandeelhoudersleningen. Bent u zelf schuldeiser, dan kunnen conservatoir beslag of de positie van een retentor relevant zijn. Ieder middel heeft eigen voorwaarden.
Voor beoordeling van een voorgenomen transactie of een aanspraak van een curator kunt u via de zakelijke intake de overeenkomst, financiële stukken en correspondentie aanleveren.
Veelgestelde vragen
Is iedere betaling vóór faillissement paulianeus?
Nee. Onder meer opeisbaarheid, de aard van de handeling, benadeling en de wettelijke kennisvereisten zijn bepalend. Betaling van een opeisbare schuld kent de bijzondere toets van artikel 47 Fw.
Is een transactie ouder dan één jaar altijd veilig?
Nee. De termijn van één jaar speelt een rol bij bepaalde wettelijke bewijsvermoedens. Zij is geen algemene grens waarbuiten pauliana onmogelijk is.
Kan alleen een curator een pauliana inroepen?
Nee. Buiten faillissement kan een benadeelde schuldeiser onder voorwaarden artikel 3:45 BW gebruiken. In faillissement heeft de curator een eigen bevoegdheid ten behoeve van de boedel.
Bewijst een marktconforme prijs dat de transactie geldig blijft?
Niet automatisch. De prijs is relevant, maar ook de daadwerkelijke betaling, bestemming van de opbrengst en samenhang met andere handelingen kunnen van belang zijn.
Bronnen en afbakening
- Faillissementswet: artikelen 42 tot en met 51
- Hoge Raad 20 juni 2025, ECLI:NL:HR:2025:975
- Burgerlijk Wetboek Boek 3: artikel 45
Deze algemene informatie helpt u de stukken en vervolgstappen te ordenen. De uitkomst hangt af van uw afspraken, feiten en toepasselijke recht. Een voorbeeldtekst moet worden aangepast aan de concrete situatie.
