Yazan: Gülcan Alkilic, Arslan Advocaten aile hukuku avukatı. Hollanda Barosu hukuk alanları siciline kişiler ve aile hukuku alanında kayıtlıdır. Son güncelleme: 31 Ağustos 2026.

Hollanda’da boşanma nasıl işler?

Boşanmaya, bir avukat tarafından sunulan dilekçe üzerine mahkeme karar verir ve boşanma ancak kararın nüfus siciline işlendiği anda gerçekleşir. O son ana kadar hâlâ olağan biçimde evlisinizdir; hâkim boşanmaya çoktan karar vermiş olsa bile.

Kanuni dayanak kısadır. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:150 maddesi, boşanmaya "eşlerden birinin talebi üzerine ya da ortak talepleri üzerine" karar verileceğini öngörür. Tek dayanak, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır: 1:151 maddesi "evlilik temelinden sarsılmışsa" boşanmadan söz eder. Kusur sorunu, zina ispatı ve bekleme süresi yoktur. Evliliğin temelinden sarsıldığını ileri süren kişiye kural olarak boşanma kararı verilir — tam da ikisinden birinin bunda direnmesi, sarsılmayı genellikle ortaya koyduğu için.

Adım adım yol:

1. Yönelim ve yolun seçimi. Birlikte tek bir avukata ya da arabulucuya mı gidiyorsunuz, yoksa her biriniz kendi avukatını mı tutuyor? Bu seçim sürecin geri kalanını belirler.
2. Gerekirse geçici tedbirler. Evde işler tıkanırsa hâkim, yargılama süresince konutta kimin kalacağını, çocukların nerede olacağını ve neyin ödeneceğini şimdiden düzenleyebilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu 822 ve 823. maddeler). 821. maddenin 2. fıkrası uyarınca duruşma, "tedbirin istendiği haftayı izleyen üçüncü haftadan geç olmamak üzere" başlar. Bu tedbiri boşanma dilekçesinden önce isterseniz, o dilekçenin kararın tarihinden itibaren dört hafta içinde gelmesi gerekir; aksi hâlde tedbir gücünü yitirir (821. md. 4. fıkra).
3. Ebeveynlik planı. Küçük çocuklar varsa bu, dilekçeye eklenmelidir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu 815. md. 2. fıkra).
4. Boşanma protokolü. Malvarlığı, konut, emeklilik ve eş nafakasına ilişkin anlaşmalar bir boşanma protokolünde yazıya geçirilir.
5. Dilekçenin sunulması, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 815. maddesinin 5. fıkrasındaki eklerle birlikte mahkemeye: evlilik belgesi, çocukların doğum belgeleri ve yargı yetkisine ilişkin belgeler.
6. Savunma ya da savunmasızlık. Ortak dilekçede savunma yoktur. Tek taraflı dilekçede diğer eşe savunma sunma ve kendi taleplerini ileri sürme olanağı verilir.
7. Duruşma, gerekiyorsa. Tümüyle düzenlenmiş ortak bir dilekçede duruşma çoğu kez yapılmaz.
8. Karar. Hâkim boşanmaya karar verir ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 827. maddesindeki yan taleplere hükmeder: nafaka, ortaklığın paylaştırılması ya da denkleştirme, velayet, esas ikametgâh, bakım düzeni ve konutun kullanımının sürdürülmesi.
9. Sicile işlenme. Karar, evlendiğiniz belediyenin nüfus siciline işlenir. Evlilik ancak o zaman sona ermiştir (Hollanda Medeni Kanunu 1:163 md. 1. fıkra).

Kaynak: Hollanda Medeni Kanunu 1. Kitap ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu, wetten.overheid.nl.

Sicile işlenmedeki hak düşürücü süreye dikkat edin. Hollanda Medeni Kanunu 1:163 md. 3. fıkra: "Sicile işlenme talebi, kararın kesinleştiği günden itibaren en geç altı ay içinde yapılmamışsa karar gücünü yitirir." Bu altı ayı geçiren kişi hâlâ evlidir ve bütün usulü yeniden yürütmek zorundadır. Bu, uygulamada sandığınızdan daha sık ters gider; genellikle taraflar karardan sonra kalan bir noktada hâlâ tartıştığı için.

Avukatsız boşanabilir miyim?

Hayır. Boşanma, mahkemeye sunulan bir dilekçe üzerinden yürür ve bu dilekçenin, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 815. maddesinin 1. fıkrası ile 278. maddesinin 3. fıkrası uyarınca bir avukat tarafından imzalanması gerekir. Boşanmayı belediyede ya da noterde halledemezsiniz ve dilekçeyi kendiniz de sunamazsınız.

Yapabileceğiniz şey, birlikte tek bir avukat ya da tek bir arabulucu tutmaktır. Bu en ucuz ve kural olarak en hızlı yoldur: tek bir uzman ikinize de eşlik eder, ebeveynlik planını ve protokolü hazırlar ve ortak dilekçeyi sunar. Kendisi avukat olmayan bir arabulucuda dilekçe yine bir avukat tarafından sunulur. Kaynak: Hollanda hükûmeti, boşanma başvurusu.

Tek ve ortak bir avukatın olumsuz yanı, taraf tutamamasıdır. İkinize de kanunun ne dediğini açıklayabilir, ama biri için diğerine karşı pazarlık edemez. Gerçek bir menfaat farkı doğduğu anda — bir işletmenin değeri, birinin çalışıp çalışamayacağı, bakımın paylaşımı üzerine — ortak bir avukat artık uygun değildir. O hâlde geri çekilir ve siz yine iki avukatla devam edersiniz; zaman ve para kaybıyla.

Deneyimimiz: ana hatlarda anlaştığınızda ve yalnızca ayrıntının işlenmesi kaldığında tek avukat seçin. Temelden ayrıldığınız tek bir konu bile varsa iki avukat seçin. Bunu baştan kabul etmek, yarı yoldan daha ucuzdur.

Avukatsız sona erdirebileceğiniz şey, ortak çocuğu olmayan bir kayıtlı birlikteliktir — ama orada da sona erdirme beyanını bir avukat ya da noterin birlikte imzalaması gerekir. İlerideki kayıtlı birliktelik bölümüne bakın.

Bir boşanma ne kadar sürer?

Boşanma yargılamasına kanuni bir süre bağlanmamıştır; süreyi ne ölçüde anlaştığınız belirler, ancak ondan sonra mahkeme. Tümüyle düzenlenmiş ortak bir dilekçe genellikle birkaç ay meselesidir; velayet, nafaka ve malvarlığı üzerine dava yürütülen bir dosya kural olarak belirgin biçimde daha uzun sürer; hele bir bilirkişi ya da Çocuk Koruma Kurulu devreye girerse.

Yargı kurumunun kendisi ortalama değil, bir aralık verir: "Boşanma usulü, boşanma konusunda birbirinizle ne kadar çabuk anlaştığınıza bağlı olarak en az 6 hafta ile 1 yıldan fazla arasında sürer." Kaynak: Yargı, boşanma usulü. Bunu bir beklenti değil, bir aralık olarak değerlendirin: burada bilinçli olarak hafta cinsinden bir ortalama vermiyoruz; çünkü işlem süreleri mahkemeye ve döneme göre değişir ve başka yerde okuduğunuz bir ortalama neredeyse her zaman eskimiş ya da bağlamından koparılmıştır. Güncel işlem süreleri şu adresten görülebilir: rechtspraak.nl.

Sizin dosyanızda süreyi fiilen belirleyenler:

Etken	İşlem süresine etkisi
Ortak ya da tek taraflı dilekçe	ortak dilekçede savunma süresi ve çoğu kez duruşma yoktur
Ebeveynlik planının hazır olup olmaması	plan olmadan hâkim, çocuklara ilişkin kararları kural olarak erteler
İşletme, oturulan konut ya da yurt dışı malvarlığı	değerleme zaman alır, kimi zaman bilirkişiyle
Velayet ya da esas ikametgâh konusunda anlaşmazlık	Çocuk Koruma Kurulu’nun incelemesi aylar sürer
Uluslararası unsurlar	önce yetki ve hukuk seçimi sorusunun karara bağlanması gerekir
İstinaf	yan taleplere karşı istinaf, dosyayı tam bir derece uzatır

Kendiniz neyi hızlandırabilirsiniz: eksiksiz mali belgeleri tek seferde sunmak ve tartışmayı gerçekten önemli noktalarla sınırlamak. Dosyalar nadiren hukuki uyuşmazlıkta tıkanır; eksik yıllık hesaplarda, kimsenin ısmarlamadığı bir değerlemede ve hiçbir yere varmayan bir e-posta yazışmasında tıkanır.

Ortak ya da tek taraflı dilekçeyle boşanma: fark nedir?

Ortak dilekçede siz ve eşiniz, mahkemeden anlaşmalarınızı onaylamasını istediğiniz tek bir dilekçeyi birlikte sunarsınız; tek taraflı dilekçede birinizin sunduğu dilekçeye karşı diğerine savunma yapma ve kendi taleplerini ileri sürme olanağı verilir. Sonuç — verilen bir boşanma kararı — aynıdır; fark hızda, masrafta ve içeriği ne ölçüde kendinizin belirlediğindedir.

	Ortak dilekçe	Tek taraflı dilekçe
Kanuni dayanak	Hollanda Medeni Kanunu 1:154 md. 1. fıkra: ikisinin de evliliğin temelinden sarsıldığı kanaati	Hollanda Medeni Kanunu 1:151 md.: evlilik birliğinin temelinden sarsılması
Avukat sayısı	biri yeterli olabilir	her biri kendi avukatı
Savunma	söz konusu değil	diğer eş savunma sunabilir
İçeriği kimin belirlediği	protokol ve ebeveynlik planı üzerinden ikiniz birlikte	sonuçta hâkim, anlaşamadığınız noktalarda
Duruşma	çoğu kez gerekmez	kural olarak gerekir
Masraf	kural olarak en düşük	daha yüksek ve ihtilaflı nokta sayısıyla artan
Geri çekme	karara kadar her biriniz dilekçeyi geri çekebilir (Hollanda Medeni Kanunu 1:154 md. 2. fıkra)	dilekçeyi veren geri çekebilir

En önemli sonuç usule değil, esasa ilişkindir. Ortak dilekçede anlaşmalarınız bir protokolde yer alır ve yönetim sizde kalır. Tek taraflı dilekçede hâkim karar verir ve eline geçen belgeler üzerinden karar verir — sizin kastettiğiniz üzerinden değil. Ebeveynler kendi aralarında sonuca varmadan bakımın paylaşımına hükmetmek zorunda kalan bir hâkim, kaçınılmaz olarak ikisinin de tam istemediği bir düzen seçer.

Tek taraflı dilekçe düşmanca bir davranış değildir. Diğer taraf hiçbir şey yapmadığında hareket sağlamanın ya da geçici tedbirlerle konut ve çocuklar konusunda çabucak açıklık elde etmenin düzenli olarak tek yoludur. Tek taraflı başlatılan bir süreç de çoğu kez yine bir protokolle biter.

Boşanmada ebeveynlik planı nasıl işler?

Küçük çocuklarınız varsa, boşanma dilekçesine her iki ebeveynin imzaladığı bir ebeveynlik planının eklenmesi gerekir; bu plan olmadan dilekçe kural olarak eksiktir. Bu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 815. maddesinin 2. fıkrasındadır: dilekçe, ortak küçük çocuklarına ilişkin olarak "her iki eşin imzaladığı bir ebeveynlik planı içerir"; velayeti birlikte kullanıp kullanmadıklarına bakılmaksızın.

Bu yükümlülük yalnızca evliler için geçerli değildir. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:247a maddesi aynı yükümlülüğü, velayeti birlikte kullanan ve birlikte yaşamlarını sona erdiren ebeveynlere de yükler: onlar "Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 815. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında anılan türde bir ebeveynlik planı hazırlar". Yani birlikte velayeti olan birlikte yaşayanlar da bundan kurtulamaz.

Anlaşamazsanız ne olur? Plan usule ilişkin bir koşuldur, mutlak bir eşik değil. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 815. maddesinin 6. fıkrası, ebeveynlik planının "makul olarak sunulamaması" hâlinde başka belgelerle yetinilebileceğini ya da başka bir biçimde bunun karşılanabileceğini öngörür; "bütün bunlar hâkimin takdirine bağlı olmak üzere". Uygulamada bu nedenle, ebeveynlerin birlikte sonuca varamadığı açık olduğunda mahkemelerin dilekçeyi yine de incelediği görülür — Lahey Mahkemesi 2025 tarihli bir dosyada ebeveynlerin birlikte anlaşmayı başaramadığını değerlendirdi ve bu nedenle "Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 815. maddesinin 2. fıkrasındaki koşulu göz ardı etti" (ECLI:NL:RBDHA:2025:23919). Ancak buna güvenemezsiniz: mahkemenin dilekçeyi kabul edilemez bulma yetkisi de vardır.

Kanunda ayrıca daha az bilinen bir erteleme hükmü vardır. Ebeveynlerde Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:247a maddesindeki yükümlülük bulunuyor ve buna uymamışlarsa, hâkim velayet, esas ikametgâh ve bakımın paylaşımına ilişkin kararı, 1:253a maddesinin 3. fıkrası uyarınca bir plan sunulana kadar resen erteler — çocuğun menfaati buna engel olmadıkça. Yani plan olmaması, tam da açıklık istediğiniz konularda gecikme demektir.

Bir ebeveynlik planında ne yazması gerekir?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 815. maddesinin 3. fıkrası, her hâlde yer alması gereken üç konuyu sayar: bakım ve yetiştirme görevlerinin paylaşımı ya da kişisel ilişkinin biçimi, önemli konularda birbirinizi nasıl bilgilendirip danıştığınız ve çocukların bakım ve yetiştirme masrafları. Bunun dışındaki her şey serbesttir — ve işe yarayan bir planla ilk tatili atlatamayan bir plan arasındaki fark tam da buradadır.

Ayrıca Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 815. maddesinin 4. fıkrası, dilekçede "çocukların ebeveynlik planının hazırlanmasına hangi biçimde katıldığının" belirtilmesini ister. Yani çocuğun, yaşına ve kavrayışına uygun bir sesi vardır.

Kanuni asgari içerik:

Kanunun istediği	Somut olarak neyi kapsadığı
Bakım ve yetiştirme görevlerinin paylaşımı ya da kişisel ilişki	çocuğa ne zaman kimin baktığı; hafta içi, hafta sonu, tatiller ve resmî günler için çizelge
Bilgilendirme ve danışma	okul, sağlık, spor ve önemli tercihlerde birbirinizi nasıl haberdar edip dâhil ettiğiniz
Bakım ve yetiştirme masrafları	çocuk nafakası ve hangi masrafı kimin üstlendiği
Çocukların katılımı	çocuğu nasıl dinlediğiniz ve bununla ne yapıldığı

Uygulamada ayrıca yer alması gerekenler, aksi hâlde bir yıl içinde çatışmaya yol açtığı için:

• kayıt, çocuk parası ve destek ödemeleri açısından çocuğun esas ikametgâhı;
• bir taşınmada nasıl davranacağınız ve hangi mesafeye kadar bunun görüşmesiz yapılabileceği;
• yurt dışına seyahat: izin, pasaport ve Türkiye ya da Polonya’da aile varsa süre ile gidiş ve dönüş tarihleri;
• okul seçimi ve ortaöğretime geçiş;
• tıbbi kararlar ve hangi hekime kimin başvurabileceği;
• özel masraflar: ortodonti, pahalı bir spor, özel ders, bir okul gezisi;
• yeni bir eş: onu ne zaman tanıştıracağınız ve birbirinizden ne beklediğiniz;
• planı düzenli olarak nasıl gözden geçireceğiniz ve bir uyuşmazlıkta ne yapacağınız — örneğin biri mahkemeye gitmeden önce bir arabulucuyla görüşme.

En sık yapılan hata, fazla belirsiz bir plandır. "Karşılıklı görüşerek" ve "makul biçimde", hâlâ birbirinizle konuştuğunuz anda hoş sözcüklerdir; bu artık işlemediği anda ise değersizdir. İyi bir ebeveynlik planı, ilişkinizin en iyi hâline değil, en kötü hâline göre yazılır. Tatil paylaşımını önümüzdeki yıllar için, çift ve tek yıllarla birlikte yazın ve alma ile getirme saatlerini not edin.

Velayet tam olarak ne anlama gelir?

Velayet, küçük çocuğunuza bakma ve onu yetiştirme yükümlülüğü ile hakkıdır; dolayısıyla o çocuğa ilişkin kararları — okul, tıbbi tedavi, oturma yeri ve malvarlığının yönetimi konusunda — alma yetkisidir. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:247 maddesinin 1. fıkrası bunu "ebeveynin küçük çocuğuna bakma ve onu yetiştirme yükümlülüğü ve hakkı" olarak tanımlar.

2. fıkra bunun neyi kapsadığını doldurur: "çocuğun ruhsal ve bedensel esenliği ile güvenliğine ilişkin özen ve sorumluluk ve kişiliğinin gelişiminin desteklenmesi". Aynı hüküm, ruhsal ya da bedensel şiddeti ve her türlü aşağılayıcı muameleyi açıkça yasaklar.

İçinde ayrıca, boşanmada ağır basan bir yükümlülük vardır. Hollanda Medeni Kanunu 1:247 md. 3. fıkra: velayet "ebeveynin, çocuğunun diğer ebeveynle bağlarının gelişmesini destekleme yükümlülüğünü de kapsar". Yani diğer ebeveynle bağı etkin biçimde engelleyen bir ebeveyn, kendi velayet yükümlülüğünü ihlal eder — ve bu, velayet davalarında ağırlığı olan bir argümandır.

Velayet, boşanmayla kendiliğinden ortadan kalkmaz. Hollanda Medeni Kanunu 1:251 md. 2. fıkra: evliliğin ölüm dışında bir nedenle sona ermesinden sonra "velayeti birlikte kullanan ebeveynler bu velayeti birlikte kullanmaya devam eder". Ana kural budur ve kimse istemezse hâkimin bu konuda karar vermesi gerekmez.

Ayrıca Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:247 maddesinin 4. fıkrası, çocuğa boşanmadan sonra "her iki ebeveyn tarafından denk bakım ve yetiştirilme hakkı" verir. Denk, eşit ile aynı şey değildir: içtihatta bu çıkış noktasının elli-elli bir zaman paylaşımını zorunlu kılmadığı kabul edilmiştir. 5. fıkra, ebeveynlerin ebeveynlik planında pratik engelleri dikkate almasına izin verir; ama yalnızca bunlar var olduğu ölçüde ve sürece.

Velayet, esas ikametgâh ve kişisel ilişki düzeni: fark nedir?

Velayet kararları kimin aldığına, esas ikametgâh çocuğun idari olarak nerede oturduğuna, kişisel ilişki ya da bakım düzeni ise çocuğa fiilen ne zaman kimin baktığına ilişkindir. Bunlar üç ayrı sorudur ve birinin yanıtı diğerleri hakkında hiçbir şey söylemez. Uygulamamızda en çok yanlış anlamanın bulunduğu ve en çok gereksiz davanın doğduğu konu budur.

	Velayet	Esas ikametgâh	Bakım düzeni / kişisel ilişki
Neye ilişkin olduğu	karar alma yetkisi	nüfus kütüğüne kayıt	fiilî bakım ve iletişim
Kanuni dayanak	Hollanda Medeni Kanunu 1:245 vd. maddeler	Hollanda Medeni Kanunu 1:253a md. 2. fıkra b bendi	Hollanda Medeni Kanunu 1:253a md. 2. fıkra a bendi (birlikte velayet) ya da 1:377a md. (kişisel ilişki)
Paylaşılabilir mi	evet ve ana kural budur	hayır, çocuğun bir tane vardır	evet, istenen her paylaşımda
Çocuk parası ve destek ödemelerine etkisi	doğrudan etkisi yok	var — idari sonuçlar buna bağlıdır	doğrudan etkisi yok
Anlaşmazlıkta kimin karar verdiği	hâkim, Hollanda Medeni Kanunu 1:251a md.	hâkim, Hollanda Medeni Kanunu 1:253a md.	hâkim, Hollanda Medeni Kanunu 1:253a ya da 1:377a md.

İnsanların bunları neden karıştırdığı. Ebeveynler çoğu kez, çocuğun kayıtlı olduğu ebeveynin "patron" olduğunu ya da birlikte velayetin çocuğun zamanının yarısını her birinde geçirmesi demek olduğunu sanır. İkisi de yanlıştır. Birlikte velayeti olan iki ebeveynin karar alma yetkisi tam olarak aynıdır; çocuk birinde kayıtlı olsa ve diğeri çocuğu iki haftada bir hafta sonu görse bile. Tersine: velayeti olmayan bir ebeveynin de kişisel ilişki hakkı vardır; çünkü Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:377a maddesinin 1. fıkrası açıkça "velayetle görevlendirilmemiş ebeveynin çocuğuyla kişisel ilişki kurma hakkı ve yükümlülüğü" bulunduğunu öngörür.

Terim velayete bağlıdır. Her iki ebeveynin de velayeti varsa kanun kişisel ilişkiden değil, bakım ve yetiştirme görevlerinin paylaşımından söz eder (Hollanda Medeni Kanunu 1:253a md. 2. fıkra a bendi). Velayet tek ebeveyndeyse söz konusu olan kişisel ilişkidir (1:377a md.). Fiilen çizelge aynı olabilir; hukuken dayanak farklıdır ve bu, tam olarak neyi talep etmeniz gerektiği bakımından önemlidir.

Kişisel ilişki kolay kolay engellenmez. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:377a maddesinin 3. fıkrası dört — ve yalnızca dört — sebep sayar: çocuğun ruhsal ya da bedensel gelişimine ağır zarar verecek bir ilişki; kişisel ilişkiye açık elverişsizlik ya da açık yetersizlik; on iki yaşında veya daha büyük bir çocuğun, dinlenmesinde ortaya çıkan ciddi itirazları; ya da çocuğun ağır basan menfaatleriyle çelişki. Bu dört sebebin dışında yer yoktur ve "artık içinden gelmediği" için kişisel ilişkiyi tek taraflı kesen bir ebeveyn hukuken zayıf durumdadır.

Bakımı üstlenmeyen ebeveyn için ayrıca bir bilgi edinme hakkı vardır. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:377b maddesinin 1. fıkrası, velayet sahibi ebeveyni, diğer ebeveyni önemli konularda bilgilendirmekle ve ona bu konularda danışmakla yükümlü tutar.

Velayet ne zaman tek ebeveyne verilir?

Tek başına velayet, kural olarak yalnızca çocuğun ebeveynler arasında sıkışıp kalması ya da kaybolması yönünde kabul edilemez bir risk bulunduğunda ve öngörülebilir bir sürede iyileşme beklenmediğinde ya da velayetin değiştirilmesi başka bir nedenle çocuğun menfaati bakımından gerekli olduğunda verilir. Bunlar, Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:251a maddesinin 1. fıkrasındaki iki sebeptir ve içtihat bunları çekingen biçimde uygular.

Gelderland Mahkemesi bunu şöyle ifade etti: hâkim, "çocuğun ebeveynler arasında sıkışıp kalması ya da kaybolması yönünde kabul edilemez bir risk varsa ve bunda öngörülebilir bir sürede yeterli iyileşme beklenmiyorsa ya da velayetin değiştirilmesi başka nedenlerle çocuğun menfaati bakımından gerekliyse" talebi kabul edebilir (ECLI:NL:RBGEL:2026:1127).

Eşiği uygulamada bu kadar yükselten şey, sıkışıp kalma sözcüğüdür. Ebeveynler arasındaki kötü iletişim başlı başına yeterli değildir; Amsterdam Mahkemesi, anne ile çocuk arasında iletişimin bile bulunmadığı bir dosyada, "tarafların ortak anlaşmalara varmasının kimi zaman güç olduğunu", ama tek başına velayet için "bir dayanak bulunmadığını" değerlendirdi (ECLI:NL:RBAMS:2024:8357). Olgulardan, çocuğun birlikte velayetten kendisinin zarar gördüğü ve bunun destekle çözülemeyeceği anlaşılmalıdır.

Uygulamada tek başına velayetin daha çok gündeme geldiği durumlar:

• yapısal aile içi şiddet ya da çocuğu doğrudan etkileyen bir ceza geçmişi;
• fiilen ulaşılamayan ve bu nedenle gerekli kararların — bir tıbbi tedavi, bir pasaport, bir okul kaydı — yapılamadığı bir ebeveyn;
• imzasını başka bir çatışmada yapısal olarak baskı aracı olarak kullanan bir ebeveyn;
• bütün destek hizmetlerinin tüketildiği, yıllardır tümüyle tıkanmış bir ilişki.

On iki yaşında veya daha büyük bir küçüğün buna önem verdiği anlaşılırsa ve menfaatlerini makul biçimde değerlendirebilen daha küçük bir çocukta da hâkimin resen karar verebileceğini unutmayın (Hollanda Medeni Kanunu 1:251a md. 4. fıkra).

Çoğu kez daha iyi işleyen bir ara yol: tek ve somut bir karara ilişkin bir uyuşmazlığı, velayetin kendisi tartışmaya açılmadan Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:253a maddesinin 1. fıkrası uyarınca mahkemeye sunabilirsiniz. Mahkeme "çocuğun menfaati bakımından kendisine uygun görünen kararı verir" ve böyle bir talebi 6. fıkra uyarınca altı hafta içinde görür. Bu, bir velayet davasından daha hızlı, daha ucuz ve daha az örseleyicidir.

Baba olarak velayet talebi: bu nasıl işler?

1 Ocak 2023’te ya da sonrasında yapılan tanımalarda tanıyan kişi, kural olarak anneyle birlikte velayeti kendiliğinden kazanır; tanıma bu tarihten önce yapılmışsa bu geçerli değildir ve velayetin ayrıca düzenlenmesi gerekir. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:251b maddesinin 1. fıkrası şimdi, birtakım istisnalar dışında "anne ile bir çocuğu tanımış olan kişinin çocukları üzerindeki velayeti birlikte kullandığını" öngörür.

1. fıkradaki istisnalar şunlardır: bir vasi vardır, velayete ilişkin düzenleme yoktur, velayet sahibi ebeveyn velayeti bir ebeveyn olmayanla birlikte kullanmaktadır ya da tanıyanın daha önce zaten velayeti vardır. Ayrıca, tanıma belgesinde ebeveynlerin bunu böyle beyan ettiği yazıyorsa veya mahkeme tanıma için yerine geçen izin vermişse velayeti anne tek başına kullanır (1:251b md. 2. fıkra).

Eski durumlar için — ki bunlar çoktur — iki yol vardır:

Yol	Ne zaman	Nasıl
Velayet siciline birlikte kayıt	birlikte anlaşmışsanız	her iki ebeveynin mahkemeye dijital talebi, kural olarak DigiD ile
Mahkemeye talep, Hollanda Medeni Kanunu 1:253c md.	anne katılmıyorsa	bir avukat aracılığıyla

Yargısal yolda eşik baba lehine kaleme alınmıştır. Hollanda Medeni Kanunu 1:253c md. 2. fıkra: talep ebeveynlere birlikte velayet verilmesine yönelikse ve diğer ebeveyn buna katılmıyorsa, talep "yalnızca", çocuğun sıkışıp kalması ya da kaybolması yönünde iyileşme umudu bulunmayan kabul edilemez bir risk varsa veya ret başka bir nedenle çocuğun menfaati bakımından gerekliyse reddedilir. Yani çıkış noktası kabuldür ve karşı çıkan annenin, iki ret sebebinden birinin gerçekleştiğini açıklaması gerekir.

Tanıma ile velayet zaten iki ayrı şeydir. Tanıma sizi hukuken ebeveyn yapar; velayet karar alma yetkisini verir. 2023’ten önce velayet kaydı olmadan tanımış olan kişi ebeveyndir ama velayeti yoktur — bunun pratik sonucu, okul ve tıbbi tedavi konusunda karara katılamaması ve çocuğu izinsiz yurt dışına götürememesidir.

Çocuk nafakası neye dayanır ve hangi yaşa kadar geçerlidir?

Ebeveynler, küçük çocuklarının bakım ve yetiştirme masraflarını ödeme güçlerine göre karşılamakla yükümlüdür ve bu yükümlülük çocuk 21 yaşına gelene kadar sürer. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:404 maddesinin 1. fıkrası yükümlülüğü küçükler için koyar; 1:395a maddesinin 1. fıkrası onu uzatır: "Ebeveynler, yirmi bir yaşını doldurmamış erişkin çocuklarının geçim ve öğrenim masraflarını karşılamakla yükümlüdür."

21 yaşına kadar çocuğun muhtaçlığını ortaya koyması gerekmez. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:392 maddesinin 2. fıkrası, ebeveynleri küçük çocuklarına ve 1:395a maddesinde anılan çocuklarına karşı muhtaçlık koşulundan açıkça muaf tutar. ‘s-Hertogenbosch İstinaf Mahkemesi sonucu açıkça ifade etti: "Ebeveynler nihayetinde 21 yaşından küçük çocuklarına karşı nafaka yükümlüsüdür; o çocuklar kendi geçimlerini sağlayabilecek durumda oldukları için muhtaç olmasalar bile" (ECLI:NL:GHSHE:2017:5393). 21 yaşından itibaren bu tersine döner: o zaman yalnızca muhtaçlık hâlinde bir nafaka yükümlülüğü vardır.

18 yaşından itibaren çocuğun ayrıca kendi talep hakkı doğar. Nafaka o zaman diğer ebeveyne değil, çocuğun kendisine ödenir.

Tutarın neye dayandığı. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:397 maddesinin 1. fıkrası ölçütü verir: "bir yandan nafaka alacaklısının ihtiyaçları, diğer yandan ödeme yükümlüsünün ödeme gücü" dikkate alınır. Yani iki büyüklük:

• İhtiyaç — çocuğun neye mal olduğu. Bu, uygulamada aile hâlâ bir aradayken geçerli olan net harcanabilir hane gelirinden türetilir. ‘s-Hertogenbosch İstinaf Mahkemesi, ölçütün ailenin fiilî harcamaları değil, "ailenin net harcanabilir geliri" olduğunu değerlendirdi (ECLI:NL:GHSHE:2006:AY6457).
• Ödeme gücü — bir ebeveynin geliri ve kendi zorunlu giderleri göz önünde tutulduğunda neyi ayırabildiği.

Hesaplama yönteminin kendisi kanunda yazmaz. Hâkimler, uygulamada Trema normları denilen nafaka normları uzman grubunun tavsiyeleriyle çalışır. Bu tavsiyeler düzenli olarak gözden geçirilir; kanun değildirler, ama içtihatta çok yaygın biçimde bunlara başvurulur. İçtihattan, kanunun bunlara nasıl yansıdığı da anlaşılır: Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:400 maddesinin 1. fıkrasındaki çocuk nafakası önceliği üzerine tavsiyeler, "yeni eşin ödeme gücü hesabının dışında bırakılması, yani nafaka yükümlüsünün ödeme gücü hesabında bekâr sayılması gerektiği" biçiminde değiştirildi (ECLI:NL:GHARN:2011:BQ5183).

Bu sayfada bilinçli olarak yüzde ve tablo tutarı vermiyoruz. Norm tutarlar her yıl güncellenir ve sistem son yıllarda birden çok kez değişti; bir yerde okuduğunuz bir yüzde, güncel olmaktan çok eskimiştir. Gerçekçi bir hesap, ikinizin net harcanabilir gelirini, bakımın paylaşımını ve giderleri gerektirir — ve bu hesap bir saatte yapılabilir.

Bilmeniz gereken iki kural:

• Çocuk nafakası önce gelir. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:400 maddesinin 1. fıkrası, 21 yaşın altındaki çocuklara ve üvey çocuklara diğer bütün nafaka alacaklılarının — dolayısıyla eski eşin de — önünde öncelik verir. Ödeme gücü sınırlıysa önce çocuklar gelir.
• Vazgeçilemez. Hollanda Medeni Kanunu 1:400 md. 2. fıkra: "Kanunen borçlanılan nafakadan vazgeçilen sözleşmeler geçersizdir." Yani bir protokolde çocuk nafakası ödenmeyeceğine dair bir anlaşma bağlayıcı değildir ve sonradan yine açılabilir.

Son olarak bir üvey ebeveyn de nafaka yükümlüsü olabilir: Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:395 maddesi, onu evliliği ya da kayıtlı birlikteliği süresince hanesine dâhil küçük üvey çocuklarının geçimini sağlamakla yükümlü tutar.

Eş nafakası zorunlu mudur ve ne kadar sürer?

Eş nafakası kendiliğinden borçlanılmaz: hâkim bunu, yeterli geliri olmayan ve bunu makul biçimde elde de edemeyen eşe verebilir. 1 Ocak 2020’den beri kural olarak evliliğin süresinin yarısı kadar, en çok beş yıl sürer — dört istisnayla. Ana kural Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:157 maddesinin 1. fıkrasındadır: hâkim bir süre belirlememişse yükümlülük, "evliliğin süresinin yarısına eşit ve en çok beş yıl olan bir sürenin dolmasından sonra" kendiliğinden sona erer.

Hakkın kendisinin dayanağı Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:156 maddesindedir: hâkim, "geçimi için yeterli geliri olmayan ve bunu makul biçimde elde de edemeyen" eşe bir ödeme verebilir. Yani ihtiyaç olmadan hak yoktur ve karşı tarafta ödeme gücü olmadan da hak yoktur — 1:397 md. 1. fıkra burada da aynı ölçüde geçerlidir.

Süreye ilişkin istisnalar, kanundan birebir:

Durum	Süre	Dayanak
Ana kural	evlilik süresinin yarısı, en çok beş yıl	Hollanda Medeni Kanunu 1:157 md. 1. fıkra
Evlilik on beş yıldan uzun ve nafaka alacaklısı, talebin sunulduğu anda AOW yaşından en çok on yaş küçük	o AOW yaşına ulaşılana kadar	Hollanda Medeni Kanunu 1:157 md. 2. fıkra
Evlilik on beş yıldan uzun, alacaklı 1 Ocak 1970’te ya da öncesinde doğmuş ve AOW yaşından on yıldan fazla küçük	on yıl	Hollanda Medeni Kanunu 1:157 md. 3. fıkra
Evlilikten çocuklar doğmuş	en küçük çocuk on iki yaşına gelmeden sona ermez	Hollanda Medeni Kanunu 1:157 md. 4. fıkra
Aynı anda birden çok istisna	en uzun süre geçerlidir	Hollanda Medeni Kanunu 1:157 md. 5. fıkra

Süre karar gününde başlamaz. Hollanda Medeni Kanunu 1:157 md. 6. fıkra: süre "boşanma kararının nüfus siciline işlendiği tarihte başlar".

4. fıkradaki çocuk istisnası sıkı kaleme alınmıştır ve öyle de uygulanır. Zeeland-West-Brabant Mahkemesi metnin "oldukça emredici" olduğunu belirtti: evlilikten çocuklar doğmuşsa yükümlülük, o çocuklar on iki yaşına gelmeden sona ermez — bakımın fiilen nasıl paylaşıldığı bunu değiştirmez (ECLI:NL:RBZWB:2023:7384).

Hakkaniyet kaydı. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:157 maddesinin 7. fıkrası, değişmeksizin sona ermenin nafaka alacaklısından "dürüstlük ve hakkaniyet ölçütlerine göre beklenemeyeceği" hâllerde bir çıkış yolu verir. Hâkim o zaman yine de bir süre belirleyebilir. Hak düşürücü süreye dikkat edin: talep, "ödemenin sona ermesinden bu yana üç ay geçmeden" sunulmalıdır. Bu üç ay kesindir ve uygulamada düzenli olarak kaçırılır.

Eş nafakasının daha erken sona erdiği hâller. Hollanda Medeni Kanunu 1:160 md.: alacaklı "yeniden evlenirse, kayıtlı bir birliktelik kurarsa ya da bir başkasıyla evliymiş gibi veya birlikteliklerini kaydettirmiş gibi yaşamaya başlarsa" yükümlülük sona erer. Sonuç kesindir: bu yeni ilişki biterse nafaka yeniden doğmaz. Tam da bu nedenle hüküm içtihatta dar yorumlanır. Arnhem-Leeuwarden İstinaf Mahkemesi: "Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:160 maddesinde saklı bulunan yaptırımın istisnai ve geri dönülemez niteliği, bu hükmün dar yorumlanmasını gerektirir; bu da bu hükmün aradığı koşulların karşılandığının kolayca kabul edilmemesi anlamına gelir" (ECLI:NL:GHARL:2017:1472). Aranan şeyler arasında, tarafların birbirine karşılıklı baktığı ve ortak bir ev düzeni yürüttüğü, sürekli nitelikte duygusal bir ilişki vardır. Yalnızca birlikte yaşamak yeterli değildir — ama bu riski taşıyan kişi, bu konudaki ispatın araştırıcı olduğunu ve kendi mali kayıtlarının incelenmesine yol açabileceğini bilmelidir.

Bu konuda kendiniz de anlaşma yapabilirsiniz. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:158 maddesi, eşlerin karardan önce ya da sonra sözleşmeyle nafaka ödenip ödenmeyeceğini ve hangi tutara kadar ödeneceğini belirlemesine izin verir. İçinde süre yazmıyorsa 1:157 maddesindeki kanuni süreler yine geçerli olur.

Eski eşim işsiz kaldı: nafaka değiştirilebilir mi?

Evet. Nafakaya ilişkin bir mahkeme kararı ya da bir sözleşme, koşulların değişmesi nedeniyle kanuni ölçütleri karşılamaz hâle geldiğinde daha sonraki bir mahkeme kararıyla değiştirilebilir ya da kaldırılabilir. Bu, Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:401 maddesinin 1. fıkrasıdır ve hemen her nafaka değişikliğinin dayandığı hükümdür.

Eşik insanların sandığından düşüktür: söz konusu olan ilgili bir değişikliktir, sarsıcı bir değişiklik değil. İş kaybı, iş göremezlik, yapısal olarak farklı bir gelir, yeni bir çocuk, genişletilmiş bir bakım düzeni ya da emeklilik yaşına ulaşma; hepsi içtihatta koşulların değişmesi olarak kabul edilen örneklerdir. Lahey Mahkemesi, "çocuk nafakasının belirlenmesinden sonra bakım düzeninin genişletilmesi ve her iki ebeveynin de bugünkü eşleriyle bir çocuk sahibi olması" nedeniyle bir değişiklik kabul etti (ECLI:NL:RBDHA:2026:21541).

Bundan sonra ne olduğu, eşikten daha önemlidir. Değişiklik bir kez sabit olunca hâkim, nafakayı o andaki bütün koşullara dayanarak baştan belirler. Her bir koşulun ayrı ayrı değişip değişmediğini araştırmak zorunda değildir ve önceki karardaki tespitlerle bağlı değildir. Yüksek Mahkeme nezdindeki başsavcı bunu şöyle özetledi: nafaka hâkimi "kararı sırasında var olan bütün ilgili koşullara dayanarak yeni bir nafaka belirlemek zorundadır; o koşullar önceki nafaka kararı sırasında var olmuş ama ileri sürülmemiş olsa bile" (ECLI:NL:PHR:2018:1405). Yani bir değişiklik talebi dosyayı kural olarak tümüyle açar — her iki taraf için.

İki özel yol:

• Başından beri yanlış. Hollanda Medeni Kanunu 1:401 md. 4. fıkra: bir karar, "o kararda yanlış veya eksik verilerden hareket edildiği için başından beri kanuni ölçütleri karşılamamışsa" da değiştirilebilir ya da kaldırılabilir. Bu, gizlenmiş gelirde ya da kimsenin fiilen haberi olmadığı bir yargılamada izlenecek yoldur.
• Belirlenmiş bir sürenin değiştirilmesi. Bir sürenin uzatılmasında 1. fıkra değil, daha ağır bir ölçüt içeren 2. fıkra geçerlidir: "sürenin değişmeksizin sürdürülmesinin dürüstlük ve hakkaniyet ölçütlerine göre talep edenden beklenemeyeceği kadar köklü bir koşul değişikliği" bulunmalıdır.
• Bir sözleşmenin açılması. Söz konusu olan bir mahkeme kararı değil de protokoldeki bir anlaşmaysa, "başından beri yanlış" yolu için Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:401 maddesinin 5. fıkrasındaki daha ağır ölçüt geçerlidir: kanuni ölçütlerin ağır biçimde göz ardı edilmesi. Yani bir protokolü açmak bir karardan belirgin biçimde daha güçtür — imzalarken ona iyi baktırmak için bir neden daha.

Pratik olarak: bir değişiklik kural olarak kendiliğinden geriye etkili değildir. İşini kaybettiği için daha düşük nafaka isteyen kişi, bunu hemen bildirmekle ve önce yarım yıl beklememekle iyi eder — bu arada doğan bir gecikme kural olarak olduğu gibi istenebilir kalır. Ve tek taraflı ödemeyi keserseniz LBIO tahsilatı devralabilir; üstüne masraflarla birlikte.

Boşanma ve konut: içinde kim kalabilir?

Yargılama sırasında hâkim, geçici tedbir yoluyla birinizin evlilik konutunu kullanmaya tek başına yetkili olduğuna karar verebilir; boşanmanın sicile işlenmesinden sonra ise kullanımın altı ay sürdürülmesine karar verebilir. Bunlar iki farklı düzenlemedir; iki farklı dayanakla.

Yargılama sırasında Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 822. maddesinin 1. fıkrasının a bendi geçerlidir: hâkim, yargılama süresince "eşlerden birinin evlilik konutunu kullanmaya tek başına yetkili olacağına, diğer eşin o konutu terk etmesi ve bir daha girmemesi emriyle birlikte" karar verebilir. Bu tedbir, 826. maddenin 1. fıkrası uyarınca boşanma kararı sicile işlendiği anda gücünü yitirir — şu kayıtla ki kiralık bir konutta kira talebi karara bağlanana kadar sürer.

Sicile işlenmeden sonra Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:165 maddesinin 1. fıkrası geçerlidir: hâkim, sicile işlenme sırasında konutta oturan eşin "konuta ve eşyasına ait şeylerin oturma ve kullanımını, kararın sicile işlenmesinden sonra altı ay süreyle makul bir bedel karşılığında sürdürmeye" yetkili olduğuna karar verebilir. Altı ay, makul bir bedel karşılığında — bu bir köprüleme düzenidir, kalıcı bir çözüm değil.

Kiralık konutta durum başkadır. Hollanda Medeni Kanunu’nun 7:266 maddesinin 1. fıkrası, bir kiracının eşini ya da kayıtlı birliktelik ortağını, konut kendisine esas ikametgâh olduğu sürece ve kira sözleşmesinin ne zaman yapıldığına bakılmaksızın kendiliğinden birlikte kiracı yapar. Boşanmada hâkim, 7:266 maddesinin 5. fıkrası uyarınca "eşlerden ya da kayıtlı birliktelik ortaklarından hangisinin konutun kiracısı olacağını belirleyebilir"; başlangıç tarihini de belirler ve aynı gün diğeriyle kira sona erer. Bu, boşanma yargılamasında talep edebileceğiniz yan taleplerden biridir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu 827. md. 1. fıkra f bendi). Bunu yapmazsanız ikiniz de kiradan müteselsilen sorumlu kalırsınız — 7:266 md. 2. fıkra.

Kullanım hakkının düzenlemediği şeyler: mülkiyet, ipotek ve sonunda kimin oturmaya devam edeceği. Bu, paylaştırma üzerinden yürür.

Boşanmada ev nasıl paylaştırılır?

Satın alınmış bir konutta kural olarak üç sonuç vardır: konut, artı ya da eksi değerin denkleştirilmesiyle birine geçer, diğerine geçer ya da satılır ve gelir paylaştırılır. Kesin ön koşul, ayrılan eşin ipotekteki müteselsil sorumluluktan çıkarılmasıdır. Paylaştırmaların çoğu bu son noktada tıkanır ve bu hukuki değil, bankacılık kararıdır.

Adımlar:

1. Değeri belirleyin. Kural olarak bir değerlemeyle, kimi zaman birlikte seçilen bir emlakçı üzerinden. Değerleme tarihini ve esasını açıkça yazın; yazmazsanız sonradan bunun üzerine tartışılır.
2. Bakiyeyi belirleyin. Değer eksi ipotek borcu, artı ya da eksi değeri verir.
3. Paylaştırın. Mal ortaklığında eşlerin, Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:100 maddesinin 1. fıkrası uyarınca "sona ermiş ortaklıkta eşit payı" vardır; evlilik sözleşmesiyle ya da sona erme amacıyla yapılmış yazılı bir sözleşmeyle aksi kararlaştırılmadıkça.
4. Geri ödeme haklarını denkleştirin. Konuta kişisel malvarlığı konmuşsa — bir miras, bir bağış, evlilik öncesi birikim — bundan bir geri ödeme hakkı doğabilir. Uygulamada en çok küçümsenen bölüm budur.
5. Müteselsil sorumluluktan çıkarılmayı talep edin, kredi verenden. Kredi veren, kalan eşin ipoteği tek başına taşıyıp taşıyamayacağını değerlendirir.
6. Noterde devir.

5. adımın neden her şeyi belirlediği. Müteselsil sorumluluktan çıkarılma olmadan, aranızdaki paylaştırma nasıl düzenlenirse düzenlensin, ayrılan eş bankaya karşı kredinin tamamından sorumlu kalır. İkiniz arasındaki bir anlaşma bankayı bağlamaz. Protokollerde tahsis bu nedenle kural olarak bir koşula bağlanır: Lahey Mahkemesi, bir konutun paylaştırılmasının koşullarını, içinde açıkça müteselsil sorumluluktan çıkarılma bulunan bir "yol haritası" olarak ortaya koydu (ECLI:NL:RBDHA:2024:15979). Bu çıkarılma verilmezse tahsis satışa döner.

Bu anlaşmaları yapmayı ihmal etmeyin: devre kadar konutta kalan kural olarak diğerine bir kullanım bedeli öder; bu arada işleyen giderler — faiz, anapara ödemesi, malik giderleri, bakım — paylaştırılmalıdır; ve ikinizin ipotek faizi indirimi bakımından doğacak sonuçlar araştırılmalıdır. Bunu protokolde düzenleyin, sonradan değil.

Malvarlığına ne olur: mal ortaklığı mı, evlilik sözleşmesi mi?

1 Ocak 2018’de ya da sonrasında evlilik sözleşmesi olmadan evlendiyseniz sınırlı mal ortaklığı geçerlidir: her birinizin evlilikten önce sahip olduğu ve evlilik sırasında miras ya da bağış yoluyla edinilen şeyler kural olarak kişisel kalır. Daha önce sözleşmesiz evlendiyseniz genel mal ortaklığı geçerliydi. Bu fark, pek çok dosyada sonucu belirler.

Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:94 maddesinin 2. fıkrası bugünkü ortaklığı tanımlar: ortaklığın başlamasından önce eşlere birlikte ait olan bütün malları ve ortaklığın başlamasından sona ermesine kadar edinilen diğer bütün malları kapsar — başta "kanuni mirasçılık, ölüme bağlı tasarruf, vasiyet yükümlülüğü ya da bağış yoluyla" edinilen mallar ile Boşanmada Emeklilik Haklarının Paylaştırılması Kanunu’nun uygulandığı emeklilik hakları dışında.

Uygulama için üç nokta önemlidir:

• Ortak olan ortak kalır. Evlilikten önce birlikte bir ev aldıysanız bu da sınırlı ortaklığa girer.
• Miraslar ve bağışlar kişisel kalır; vasiyetnamede ya da bağışta aksi kararlaştırılmadıkça (Hollanda Medeni Kanunu 1:94 md. 3. ve 4. fıkralar). Bir vasiyetnamedeki dışlama kaydı etkisini gösterir.
• Bir şeyi kişisel olarak ileri süren, bunu ispatlayabilmelidir. Hollanda Medeni Kanunu 1:94 md. 8. fıkra: bir malın kime ait olduğu konusunda uyuşmazlık varsa ve ikisi de hakkını ispatlayamıyorsa, "bu mal ortaklık malı sayılır". Bu, kayıtlarınızı hukuki bir araç hâline getirir: ortak hesaba yatırılmış ve orada her şeyle karışmış bir miras, sonradan neredeyse hiç izlenemez.

Sona erme anı, boşanmanın tarihi değildir. Hollanda Medeni Kanunu 1:99 md. 1. fıkra b bendi: boşanmada ortaklık, "boşanma talebinin sunulduğu anda" kendiliğinden sona erer. Bu sunumdan sonra kazanılan ya da satın alınan şeyler bu nedenle dışarıda kalır. Bu, bir boşanmada zamanlamanın hukuken gerçekten fark yarattığı az sayıdaki andan biridir.

Evlilik sözleşmesinde söz konusu olan paylaştırma değil, tasfiyedir. Evlilik sözleşmeleri, Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:115 maddesinin 1. fıkrası uyarınca geçersizlik yaptırımıyla noter senediyle yapılmalıdır. Asıl soru, o senedin tam olarak ne öngördüğü ve uygulamada buna uyulup uyulmadığıdır. Klasik tuzak, evlilik boyunca uyulmamış olan dönemsel denkleştirme kaydıdır — artan geliri her yıl denkleştirme anlaşması. Bunun sonuçları ağır olabilir ve sanki biriktirilmiş gibi yine de denkleştirme yapılması gerekebilir. Anlaşma yapmadan önce senedi okutun, sonradan değil.

Ayrıca yararlı: boşanma dilekçesiyle birlikte bir paylaştırma talebi de ileri sürülebilir (Hollanda Medeni Kanunu 1:99 md. 4. fıkra) ve hâkim paylaştırmayı ya da denkleştirmeyi yan talep olarak belirleyebilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu 827. md. 1. fıkra b bendi).

Boşanmada emekliliğe ne olur?

Evlilik sırasında biriken yaşlılık emekliliği kural olarak eşit paylaştırılır: eski eş bunun yarısına hak kazanır. Boşanmayı iki yıl içinde emeklilik kuruluşuna bildirirseniz, kuruluş bu payı doğrudan eski eşe öder. Dayanak, Boşanmada Emeklilik Haklarının Paylaştırılması Kanunu’dur (Wvps).

Wvps 2. md. 1. fıkra: boşanmada diğer eş, eşlerden birinin "evliliğin kurulmasından sonra ve boşanmadan önce emeklilik hakkı biriktirmiş olduğu" ölçüde emeklilik paylaşımına hak kazanır; eşler kanunu evlilik sözleşmesiyle ya da boşanma amacıyla yapılmış yazılı bir sözleşmeyle dışlamadıkça. Wvps 3. md. 1. fıkra, paylaştırılacak payın, yalnızca evli olunan katılım yıllarında katılım olsaydı ödenmesi gereken emekliliğin "yarısı" olduğunu öngörür.

İki yıllık süre, uygulamada işlerin ters gittiği noktadır. Wvps 2. md. 2. fıkra, emeklilik kuruluşu tarafından doğrudan ödeme hakkının doğmasına yalnızca, bakanlıkça belirlenen bir formla "boşanma anından itibaren iki yıl içinde" uygulayıcı kuruma bildirim yapılması kaydıyla izin verir. Geç kalırsanız hakkınızı yitirmezsiniz — Wvps 2. md. 6. fıkra o zaman eski eşin kendisine karşı bir ödeme hakkı verir — ama bundan böyle onu ondan, yıl be yıl, onlarca yıl boyunca tahsil etmeniz gerekir. Bu, emeklilik fonunun doğrudan ödemesinden belirgin biçimde daha rahatsızdır.

Kararlaştırabilecekleriniz:

Seçenek	Ne anlama geldiği	Dayanak
Standart paylaşım	evlilik sırasında biriken yaşlılık emekliliğinin yarısı, diğeri emekli olduğunda ödenir	Wvps 2 ve 3. maddeler
Başka bir yüzde ya da başka bir dönem	sabit bir yüzdeyi kendiniz seçersiniz ya da paylaştırılacak dönemi değiştirirsiniz	Wvps 4. md. 1. fıkra
Dönüştürme	eski eş, ödeme hakkı yerine kendi bağımsız emeklilik hakkını alır; bu, emeklilik kuruluşunun onayını gerektirir	Wvps 5. madde
Dışlama	hiç paylaştırmazsınız	Wvps 2. md. 1. fıkra

Wvps’nin 4 ve 5. maddelerindeki farklı anlaşmalar için de, onaylı bir örneğin iki yıl içinde kuruluşta bulunması gerekir; aksi hâlde anlaşma kuruluşa karşı ileri sürülemez — evlilik mal rejimi siciline kaydedilmiş olsa bile.

Üç pratik dikkat noktası. Küçük emeklilikler paylaştırılmaz: Wvps 3. md. 3. fıkra, paylaştırılacak pay Emeklilik Kanunu’nun 66. maddesinin 1. fıkrasındaki toptan ödeme sınırını aşmıyorsa paylaşımı dışlar. Dönüştürme geri alınamaz ve bir bedeli vardır: kendi hakkınızda ödemeniz artık eski eşinizin yaşamına bağlı olmaz; bu elverişli olabilir — ama böylece özgün hakka bağlı olan özel eş emekliliğinden de vazgeçersiniz. Seçmeden önce bunu hesaplatın. Ve paylaşım, ölüm aylığıyla aynı şey değildir: bu sonuncusu kendi yolunda yürür; Emeklilik Kanunu’nun 57. maddesindeki özel eş emekliliği, eski eşte kural olarak kalır. Her iki bölümü de kuruluştan ayrı ayrı isteyin.

Son olarak: bu sistemi değiştirmeyi amaçlayan bir kanun teklifi yıllardır beklemektedir (Boşanmada Emeklilik Paylaşımı Kanunu). Bu teklif yürürlüğe girmemiştir; yürürlükteki hukuk Wvps’dir ve öyle kalır. Bu yüzden yeni sisteme göre önden yorum yapan açıklamalara kapılmayın.

Evlenmeden ayrılmak: birlikte yaşayanlar ve kayıtlı birliktelik

Ortak küçük çocuğu olmayan bir kayıtlı birlikteliği karşılıklı rızayla, mahkemesiz sona erdirebilirsiniz; velayetini kullandığınız çocuklar varsa evliler gibi mahkemeye gitmeniz gerekir. Evli olmadan birlikte yaşayanlar için bir sona erdirme usulü yoktur — ama çoğu kez gözden kaçırdıkları bir dizi yükümlülük vardır.

Kayıtlı birliktelik. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:80c maddesinin 1. fıkrasının c bendi, her iki ortağın "ve bir veya birden çok avukat veya noterin" imzalayıp tarihlendirdiği, bir sona erdirme sözleşmesi yaptıklarını gösteren bir beyanın sicile işlenmesiyle sona erdirmeye izin verir. Yani araya mahkeme girmez, ama bir avukat ya da noter girer. Amsterdam İstinaf Mahkemesi bu birlikte imzanın neden bulunduğunu açıkladı: "sözleşmenin eksiksizliğini, hukuki doğruluğunu ve doğru tarihlendirilmesini güvence altına almak için" (ECLI:NL:GHAMS:2011:BV3506).

İstisna, Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:80c maddesinin 3. fıkrasındadır: ortaklar "ortak çocuklarından biri ya da birkaçı üzerinde velayeti birlikte olsun olmasın kullanıyorsa" karşılıklı rızayla sona erdirme dışlanır. Velayet altındaki çocuklar varsa mahkemeye gitmek bu nedenle zorunludur.

Süreye dikkat edin: beyanın, sözleşmenin yapılmasından en geç üç ay sonra sicile işlenmesi gerekir. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:80d maddesinin 1. fıkrası, sona erdirme sözleşmesinde en azından neyin yazması gerektiğini öngörür: her iki ortağın, birlikteliklerinin temelinden sarsıldığı ve bunu sona erdirmek istedikleri yönündeki beyanı. Ayrıca — açıkça geçersizlik yaptırımına bağlı olmaksızın — eş nafakası, konutu kimin alacağı ya da kiralayacağı, malvarlığının paylaştırılması ya da denkleştirilmesi ve emeklilik haklarının paylaştırılması veya denkleştirilmesi. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:157 maddesindeki eş nafakası düzeni, 1:80d maddesinin 2. fıkrası aracılığıyla kıyasen uygulanır: aynı süre, aynı istisnalar.

Evli olmadan birlikte yaşama. Burada sona erdirilecek bir şey yoktur ve tam da bu onu riskli kılar. Ortaklık yoktur, ortaklar arasında kanuni bir nafaka yükümlülüğü yoktur ve emeklilik paylaşımı yoktur. Olan şeyler şunlardır:

• Çocuk nafakası. Bu, medeni hâlinizden tümüyle bağımsızdır: Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:404 maddesindeki yükümlülük bütün ebeveynler için geçerlidir.
• Bir ebeveynlik planı, velayeti birlikte kullanıyorsanız (Hollanda Medeni Kanunu 1:247a md.).
• Velayet. 1 Ocak 2023’te ya da sonrasında yapılan tanımalarda bu kural olarak kendiliğinden doğar (1:251b md.); tanıma bu tarihten önce yapılmışsa velayetin ayrıca düzenlenmiş olması gerekir.
• Ortak konut ve ona yapılan yatırımlar. Konut ikinize aitse, basit ortaklığın olağan düzeni geçerlidir. Biriniz diğerinin konutuna yatırım yapmışsa bir geri ödeme hakkı doğabilir; Yüksek Mahkeme bunun çerçevesini 10 Mayıs 2019 tarihli ECLI:NL:HR:2019:707 kararında çizdi ve bu karar, eskiden birlikte yaşayanlara ilişkin içtihatta standart olarak uygulanır. Dayanaklar o zaman açık ya da zımni bir anlaşma, sebepsiz ödeme veya sebepsiz zenginleşmedir — üçünün de ispatı kolay değildir.
• Birlikte kiracılık. Evlilerden farklı olarak bu kendiliğinden doğmaz; Hollanda Medeni Kanunu’nun 7:267 maddesi, birlikte kiracı olmak isteyen birlikte yaşayan için ayrı bir usul öngörür.

Ders: birlikte yaşayanlar için bir birlikte yaşama sözleşmesi bir şekil şartı değil, ayrıldığınızda ne olacağının yazdığı tek yerdir. Bu sözleşme olmadan, bir zamanlar neyi kastettiğinizi sonradan ispatlamanız gerekir — ve içtihat, bu ispatın çoğu kez getirilemediğini gösterir.

Uluslararası boşanma: hangi mahkeme ve hangi hukuk?

Yabancılık unsuru taşıyan bir evlilikte iki ayrı soru vardır: hangi mahkemenin yetkili olduğu ve o mahkemenin hangi hukuku uygulayacağı. Birinci sorunun yanıtı, ikincisinin yanıtını belirlemez. Bu, en çok hatanın yapıldığı ve sonuçların en büyük olduğu konudur — bir ülkede geçerli olan ama başka bir ülkede tanınmayan bir boşanma, yıllarca etkisini sürdüren bir sorundur.

Yetki. Avrupa Birliği içinde bu, 1 Ağustos 2022’den beri 2019/1111 sayılı Tüzük (AB) üzerinden, uygulamada Brüksel II-ter üzerinden yürür. Lahey Mahkemesi bu tüzüğü standart olarak uygular: her iki eş de Hollanda vatandaşıysa Hollanda mahkemesi "2019/1111 sayılı Tüzüğün (AB) 3. maddesinin 1. fıkrasının b bendi uyarınca" yargı yetkisine sahiptir (ECLI:NL:RBDHA:2024:15672). Ayrıca o tüzüğün 3. maddesi, eşlerin mutat meskenine bağlanan bir dizi yetki sebebi içerir.

Önemli olan, tüzüğün bu noktada münhasır olmasıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki Hollanda yargı yetkisi kuralları bunun yanında uygulanmaz ve Hollanda’da artık yetki yoktur (bkz. ECLI:NL:PHR:2018:1432 sayılı görüş).

Uygulanacak hukuk. Bunun için Hollanda Medeni Kanunu’nun 10:56 maddesi geçerlidir. 1. fıkra ana kuraldır ve kısadır: "Evliliğin sona erdirilmesine ya da ayrılığa karar verilip verilemeyeceği ve hangi sebeplerle verileceği Hollanda hukukuna göre belirlenir." 2. fıkra bir istisnaya izin verir: ortak bir yabancı vatandaşlığın bulunduğu devletin hukuku, eşler bunu birlikte seçerse ya da biri seçer ve bu seçime karşı çıkılmazsa veyahut biri seçer ve ikisinin de o ülkeyle gerçek bir toplumsal bağı bulunursa uygulanır. Hukuk seçimi, 3. fıkraya göre açıkça yapılmış olmalı ya da dilekçenin veya savunmanın ifadelerinden yeterince açık biçimde anlaşılmalıdır.

Uluslararası bir dosyada ayrıca düzenlemeniz gerekenler:

Konu	Neden ayrı dikkat gerektirdiği
Diğer ülkede tanınma	Hollanda’da verilen bir boşanma kararı her yerde kendiliğinden tanınmaz; buna başlamadan önce bakın
Dinî bağ	hâkim, yan talep olarak, evliliğin yanında var olan dinî ya da inanca dayalı bir bağın sona erdirilmesine katkı verilmesini emredebilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu 827. md. 1. fıkra e bendi)
Evlilik mal rejimi	bu, kendi kanunlar ihtilafı kuralıyla belirlenir ve boşanma hukukunu kendiliğinden izlemez
Nafaka	kendi Avrupa rejimine girer — 18 Haziran 2011’den beri uygulanan 4/2009 sayılı Tüzük (AT) — kendi yetki ve tanıma kurallarıyla
Çocuklar	Brüksel II-ter, ebeveyn sorumluluğunu ve uluslararası çocuk kaçırmayı da düzenler
Yurt dışındaki malvarlığı	yerel bir danışmanla eşgüdüm gerektirir; bir Hollanda kararı orada kendiliğinden icra edilebilir değildir

İlk davranan çoğu kez sahayı seçer. Birden çok ülke yetkiliyse, dosyanın nerede görüleceğini kural olarak ilk açılan dava belirler — ve bu, nafakada ve malvarlığının paylaşımında büyük esaslı farklar doğurabilir. Dosyanız iki ülkede geçiyorsa, nereden başlamanızın en iyisi olduğunu hemen değerlendirtin. Beklemek burada doğrudan paraya mal olur.

Aile hukuku birimimiz Türk ya da Polonya bağlantılı dosyaları düzenli olarak yürütür. Bu görüşmeleri Türkçe ve Lehçe yapıyoruz; bu, köken ülkeden gelen belgeler söz konusu olduğunda fark yaratabilir.

Bir boşanma avukatı ne kadar tutar ve bu devlet destekli hukuki yardımla yapılabilir mi?

Masraflar her şeyden önce birlikte anlaşıp anlaşmadığınıza bağlıdır: tek avukatla ortak bir dilekçe kural olarak en ucuzudur; velayet, nafaka ve malvarlığı üzerine dava yürütülen bir dosya ise bunun katlarına mal olabilir. Düşük geliri ve az malvarlığı olan kişi, bir katkı payıyla devlet destekli hukuki yardıma — bir adli yardım atamasına — hak kazanabilir.

Atama, Hukuki Yardım Kanunu uyarınca Hukuki Yardım Kurulu tarafından verilir. Geliriniz ve malvarlığınız, kural olarak başvuru yılından iki yıl önceki bir esas yıl üzerinden değerlendirilir. Geliriniz o günden beri belirgin biçimde düştüyse — ki bu boşanmada çok olağandır — başka bir esas yılın uygulanmasını isteyebilirsiniz. Ayrıca mahkeme harcını kendiniz ödersiniz.

Burada tutar vermiyoruz. Gelir ve varlık sınırları ile katkı payları düzenli olarak endekslenir ve başka yerde okuduğunuz bir tutar neredeyse her zaman daha eski bir yıla aittir. Güncel sınırları ve katkı paylarını Hukuki Yardım Kurulu’nun kendisi yayımlar; bir şeye başlamadan önce durumunuzu bunlara göre değerlendirtin. Kaynak: Hukuki Yardım Kurulu.

Sizin dosyanızda masrafları fiilen belirleyenler:

Masraf etkeni	Açıklama
Tek avukat mı, iki mi	ortak dilekçe, devreye giren uzman sayısını yarıya indirir
İhtilaflı nokta sayısı	hâkimin karar vermesi gereken her nokta bir tur belge ve çoğu kez bir duruşma demektir
Kendi işletmesi	değerleme bilirkişi gerektirir ve süreci uzatır
Taşınmaz ve yurt dışı malvarlığı	değerlemeler, noter masrafları, kimi zaman yerel bir danışman
Çocuk Koruma Kurulu’nun incelemesi	dosyayı aylarca uzatır
İstinaf	tam bir ek derece

En ucuz dosya, baştan iyi kurulmuş dosyadır. İlk haftalarda birlikte mi ayrı mı yürüneceği konusunda tercih yapılmadığı ya da en önemli konuları düzenlemeyen bir protokol imzalandığı için pahalıya gelen dosyaları düzenli olarak görüyoruz. Bizde durumunuzu ücretsiz olarak değerlendirtebilirsiniz, bir avukat tutmadan önce: sizin durumunuzda neyin yapılması gerektiğini ve buna en iyi hangi yolun uyduğunu size söyleriz.

Uygulamada işler nerede ters gider? Sık yapılan on hata

Bir boşanma dosyasındaki zararın çoğu hâkim ya da eski eş tarafından değil, insanların ilk aylarda kendi aldığı kararlarla verilir — çoğu kez bir an önce bitsin isteğiyle.

1. Sicile işlenmeyi unutmak. Karar, kesinleşmesinden sonraki altı ay içinde sicile işlenmezse gücünü yitirir (Hollanda Medeni Kanunu 1:163 md. 3. fıkra) ve hâlâ evli olursunuz.
2. Emeklilik için iki yıllık süreyi kaçırmak. Ondan sonra bunu fondan değil, eski eşinizden tahsil etmeniz gerekir (Wvps 2. md. 2. fıkra).
3. Belirsiz bir ebeveynlik planı. "Karşılıklı görüşerek", tam da görüşme işlediği sürece işler.
4. Çocuk nafakası ödenmeyeceğini kararlaştırmak. Böyle bir anlaşma geçersizdir (Hollanda Medeni Kanunu 1:400 md. 2. fıkra) ve sonradan yine açılabilir.
5. Hakkaniyet kaydını geç ileri sürmek. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:157 maddesinin 7. fıkrasına dayanan bir talebin, ödemenin sona ermesinden sonraki üç ay içinde sunulmuş olması gerekir.
6. Konutu, müteselsil sorumluluktan çıkarılma olmadan tahsis etmek. Bankaya karşı o zaman kredinin tamamından olduğu gibi sorumlu kalırsınız.
7. Kişisel malvarlığını ortaya koyamamak. Karışmış ve artık izlenemeyen şey, Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:94 maddesinin 8. fıkrası uyarınca ortaklık malı sayılır.
8. Tek taraflı ödemeyi kesmek. Bu hiçbir şeyi çözmez: gecikme istenebilir kalır ve tahsilat devralınabilir, masraflarla birlikte. Hollanda Medeni Kanunu’nun 1:401 maddesi uyarınca değişiklik talep edin.
9. Evlilik sözleşmesini okutmadan imzalamak. Uyulmamış dönemsel bir denkleştirme kaydı bütün paylaştırmayı altüst edebilir.
10. Çocuğun kendi seçimini yaptığını sanmak. Çocuk dinlenir ve görüşü dikkate alınır, ama kararı o taşımaz — ve çocuğu o konuma sürüklemek zararlıdır.

Boşanma avukatını nasıl seçersiniz?

"En iyi" avukatı değil, elinizdeki dosya türüne uyan avukatı arayın: anlaşmalı bir boşanma, evrak işini hızlı ve özenli teslim eden birini gerektirir; tıkanmış bir velayet dosyası ise dava yürüten birini. Bunlar her zaman aynı nitelikler değildir.

Nelere dikkat edebilirsiniz:

İşaret	Neden önemli olduğu
Ağırlıklı olarak aile hukuku yapıyor	nafaka hesapları ve velayet davaları rutin gerektirir
Yol konusunda açık	ilk görüşmede birlikte mi ayrı mı ve neden
Dosyanızın zayıf noktalarını söylüyor	size yalnızca hak veren bir avukat sizi hazırlamıyordur
Sezmek yerine hesaplıyor	ihtiyaç ve ödeme gücü hesaplanabilir, sezilemez
Hukukun dışındaki sonuçları biliyor	ipotek, destek ödemeleri, emeklilik ve vergi iç içe geçer
Dilinizi konuşuyor	yurt dışından gelen belgelerde bu doğrudan zaman ve para kazandırır

Her hâlükârda uzman yardımına ihtiyacınız olan hâller: velayet ya da esas ikametgâh konusunda anlaşmazlık varsa; bir işletme, oturulan bir konut ya da yurt dışı malvarlığı söz konusuysa; uyulmamış bir evlilik sözleşmesi varsa; uluslararası bir unsur varsa; tümüyle anlamadığınız bir protokol önünüze konuyorsa; ve çabuk imzalamanız için üzerinize baskı yapıldığı her durumda.

*Ayrıca okuyun: kira hukuku — kiracı olarak konumunuz üzerine; örneğin kiralık konut boşanmada birinize tahsis edildiğinde. Ve boşanma nedeniyle mali sıkıntıya düşme tehlikesi varsa: BKR kaydını sildirme.*

Bu bilgilendirme hakkında

Arslan Advocaten, boşanma, nafaka ve velayet dosyalarını Lahey, Rotterdam, Amsterdam, Utrecht, Tilburg ve Eindhoven’daki bürolarından yürütür. Durumunuzu ücretsiz değerlendiririz, hem ortak dilekçelere hem de dava yürütülmesi gereken dosyalara eşlik ederiz ve devlet destekli hukuki yardıma hak kazanıp kazanmadığınızı denetleriz. Hollandaca dışında Türkçe ve Lehçe konuşuyoruz.

Arayın: 070 450 0300 ya da sorunuzu iletişim formu üzerinden bize gönderin. Nerede durduğunuzu ve bir sonraki adımın ne olduğunu size bildiririz.

Bu sayfa genel bilgi verir ve kendi dosyanıza ilişkin hukuki bir danışmanlık değildir. Burada anılan ilkelerden hak doğmaz.