Giderek daha fazla çalışan, iş nedeniyle psikolojik zarar yaşamaktadır. Örneğin tükenmişlik (burn-out), ciddi stres şikayetleri, anksiyete bozuklukları veya depresif şikayetler. Bu durumda sıkça şu soru gündeme gelir: İşverenimi psikolojik zarar nedeniyle sorumlu tutabilir miyim?
Cevap nüanslı ama nettir: evet, mümkündür. Kanun, belirli koşullar sağlandığı sürece, işten kaynaklanan psikolojik zarara karşı çalışanları korur. Bu nedenle bu yazıda, işvereninizin ne zaman sorumlu olacağını, hangi delillerin önemli olduğunu ve hangi zarar kalemlerini talep edebileceğinizi adım adım açıklıyoruz.
İş kaynaklı psikolojik zarar: bununla ne kastedilir?
Psikolojik zarar, bedensel olarak görünür olmayan, fakat zihinsel veya duygusal şikayetler olarak ortaya çıkan zarardır. Uygulamada sıklıkla şu durumlardan söz edilir:
- tükenmişlik (burn-out) veya aşırı zorlanma;
- kronik stres şikayetleri;
- anksiyete veya panik bozuklukları;
- depresif şikayetler;
- travma sonrası stres bozukluğu (TSSB).
Bu şikayetler, işlevselliğiniz, özel yaşamınız ve geliriniz üzerinde ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle hangi haklara sahip olduğunuzu bilmek önemlidir.
Yasal dayanak: Burgerlijk Wetboek (BW) m. 7:658
Psikolojik zarar nedeniyle işvereni sorumlu tutma imkanı, Burgerlijk Wetboek (BW) m. 7:658’e dayanmaktadır. Bu madde, işvereni güvenli bir çalışma ortamı sağlamakla yükümlü kılar.
Bu özen yükümlülüğü yalnızca fiziksel güvenliği değil, psikolojik güvenliği de kapsar. Dolayısıyla işveren, çalışanların iş nedeniyle psikolojik zarar görmesini önlemek için tedbirler almak zorundadır.
İşte meydana gelen kişisel yaralanmalar hakkında daha genel bilgiyi iş kazası sayfamızda bulabilirsiniz.
İşveren, psikolojik zarardan ne zaman sorumludur?
İşveren, özen yükümlülüğünü ihlal ettiğinde sorumlu olur. Bu, somut olarak şunları ifade eder:
- psikolojik zarara uğramış olmanız;
- bu zararın iş nedeniyle veya iş sırasında meydana gelmiş olması;
- işverenin bu zararı önlemek için yeterli tedbirleri almamış olması.
Önemli olan, bir çalışan olarak işverenin tam olarak neyi hatalı yaptığını ispat etmek zorunda olmamanızdır. Esasen şikayetlerinizin işle bağlantılı olduğunu makul şekilde ortaya koymanız gerekir.
İşte psikolojik zararın yaygın nedenleri
Uygulamada, psikolojik zararın çoğu kez bir dizi faktörün birleşimiyle ortaya çıktığını görüyoruz. Örneğin:
- sürekli olarak aşırı iş yükü;
- yetersiz dinlenme veya toparlanma süresi;
- sınır aşan davranışlar veya yıldırma/taciz;
- yetersiz rehberlik veya destek eksikliği;
- belirsiz beklentiler veya sürekli çatışmalar;
- stresli durumlara uzun süre maruz kalma.
İşveren uyarı işaretlerini görmezden gelir ve önlem almazsa sorumluluk doğabilir.
Tükenmişlik (burn-out) ve işverenin sorumluluğu
Tükenmişlik (burn-out), psikolojik zarar nedeniyle işvereni sorumlu tutmanın en yaygın sebeplerinden biridir. Ancak her tükenmişlik vakası otomatik olarak sorumluluğa yol açmaz.
Belirleyici olan, işverenin iş yükünün aşırı olduğunu bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde uygun önlemleri almamış olup olmadığıdır. Örneğin görevlerin uyarlanması, destek sağlanması veya aşırı yüklenme durumunda zamanında müdahale edilmesi gibi.
İspat yükü: neyi ortaya koymalısınız?
Psikolojik zarar söz konusu olduğunda delil büyük önem taşır. Şikayetlerinizin işle bağlantılı olduğunu makul kılmanız gerekir. Bu örneğin şu yollarla mümkün olabilir:
- aile hekiminiz, işyeri hekimi veya psikologdan alınan tıbbi raporlar;
- amirlerinizle yapılan görüşme tutanakları;
- iş yüküne ilişkin e-postalar veya mesajlar;
- iş arkadaşlarınızın tanık beyanları;
- RI&E raporları (Risk Envanteri ve Değerlendirmesi) veya iç bildirimler.
Ardından, yeterli önlemleri aldığını ispatlama yükü işverene geçer.
İşveren ne zaman sorumlu değildir?
İşveren, özen yükümlülüğünü yerine getirdiğini ispatlarsa sorumluluktan kurtulabilir. Ayrıca, çalışanın bilinçli pervasızlığı hâlinde de sorumluluk doğmayabilir.
Bununla birlikte, bilinçli pervasızlık sıkı yorumlanır. Dikkatsizlik, stres veya şikayetlere rağmen işe devam etmek çoğu zaman bu kapsama girmez.
Hangi zararları talep edebilirsiniz?
Psikolojik zarar nedeniyle işvereninizi sorumlu tuttuğunuzda çeşitli zarar kalemlerini talep edebilirsiniz.
Maddi zarar
- tıbbi ve tedavi giderleri;
- yol/ulaşım giderleri;
- rehberlik veya terapi giderleri;
- ev içi yardım giderleri.
Gelir kaybı
Çalışamamaya ya da azalan çalışabilirliğe bağlı olarak gelir kaybı doğabilir. Ayrıca kazanç kaybı da tazmin edilebilir.
Manevi tazminat
Buna ek olarak manevi tazminata hak kazanabilirsiniz. Bu tazminat; acı, üzüntü ve yaşam kalitenizdeki azalmayı karşılamaya yöneliktir. Daha fazlasını kişisel yaralanmalarda manevi tazminat sayfamızda okuyabilirsiniz.
İş kaynaklı psikolojik zarar durumunda ne yapmalısınız?
İşiniz nedeniyle psikolojik şikayetler yaşıyorsanız, zamanında harekete geçmeniz önemlidir. Böylece ispat sorunlarını ve ilave zararı önleyebilirsiniz.
- aile hekiminize veya işyeri hekimine gidin;
- şikayetlerinizi tıbbi dosyalara kaydettirin;
- durumunuzu işvereninizle görüşün;
- ilgili yazışmaları/iletişimi saklayın;
- hukuki danışmanlık alın.
Daha fazla pratik bilgiyi kişisel yaralanma avukatı sayfamızda da bulabilirsiniz.
Hukuki yardım bana maliyet çıkarır mı?
İşverenin kişisel yaralanmadan doğan sorumluluğunda, hukuki yardım masrafları çoğu durumda sorumlu işverene veya onun sigortacısına rücu edilir. Bu nedenle, çalışan olarak neticede finansal bir risk üstlenmezsiniz.
Neden Arslan Advocaten’i seçmelisiniz?
Psikolojik zarar dosyaları hukuki ve tıbbi açıdan karmaşıktır. Psikolojik zarar nedeniyle işverenlerin sorumluluğunun ileri sürülmesi konusunda geniş deneyime sahibiz ve hangi delillerin belirleyici olduğunu biliyoruz.
Ayrıca açık iletişim kurar, pratik çözümler geliştirir ve mümkün olduğunca tam bir tazminat için çalışırız.
İş hukuku ve sorumluluk hakkında daha genel bilgiyi Rijksoverheid sitesinde bulabilirsiniz.
Psikolojik zarar nedeniyle işvereninizi sorumlu tutup tutamayacağınızı öğrenmek ister misiniz? Durumunuzun bağlayıcı olmayan bir ön değerlendirmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Ayrıca okuyun
- Tıbbi hatalarda illiyet bağı: zararın hatadan kaynaklandığını nasıl ispat edersiniz?
- Kişisel yaralanma tazminatı talebi: nasıl işler ve hangi haklara sahipsiniz?
- Kişisel yaralanmada birini sorumlu tutmak
Sık sorulan sorular
Psikolojik zarar nedeniyle işverenimi ne zaman sorumlu tutabilirim?
İşvereniniz, psikolojik zararı önlemek için yeterli tedbirleri almayarak özen yükümlülüğünü ihlal etmişse ve şikayetleriniz işle bağlantılıysa, işvereni sorumlu tutabilirsiniz. Zararın iş nedeniyle meydana geldiğini makul şekilde ortaya koymanız önemlidir.
Hangi koşullar işverenimin sorumluluğuna yol açabilir?
Sürekli yüksek iş yükü, dinlenme eksikliği, yıldırma/taciz, yetersiz rehberlik, belirsiz beklentiler veya uzun süreli stres gibi faktörlerde sorumluluk doğabilir. İşveren uyarıları görmezden gelip uygun önlemler almazsa bu sorumluluğa yol açabilir.
İşverenimi sorumlu tutmak için neyi ispat etmeliyim?
İşverenin tam olarak neyi yanlış yaptığını ispatlamak zorunda değilsiniz; ancak psikolojik şikayetlerinizin işle bağlantılı olduğunu ve özen yükümlülüğünün ihlal edildiğini ortaya koymalısınız. Zararın iş nedeniyle doğduğunu göstermek esastır.
İşverenimden hangi tür psikolojik zararı talep edebilirim?
Tükenmişlik, stres, anksiyete, depresif şikayetler veya TSSB gibi psikolojik şikayetleri talep edebilirsiniz; bunlar işlevselliğinizi ve özel yaşamınızı ciddi biçimde etkileyebilir. Bu şikayetlerin işle bağlantılı olması önemlidir.
