Als één erfgenaam het familiebedrijf wil voortzetten en de anderen willen uitkopen, draait het gesprek al snel om de waarde. Maar ‘wat is het bedrijf waard?’ heeft geen betrouwbaar antwoord zolang onbekend is wat precies wordt gewaardeerd, op welke datum, met welke gegevens en voor welk doel. Een onderneming, een aandelenpakket, een vordering op de bv en een bedrijfspand zijn verschillende objecten.
Geschreven door Öznur Batur (familierechtelijke aspecten) en Onur Arslan (vermogensrechtelijke aspecten), advocaten bij Arslan Advocaten. Juridisch gecontroleerd op 28 september 2026. Algemene informatie is geen juridisch advies over uw eigen situatie.
Een waardering is bovendien geen rekenkundige waarheid die uit één jaarrekening valt af te lezen. De deskundige maakt onderbouwde keuzes en laat zien hoe onzekerheden doorwerken. Voor de juridische afwikkeling is vooral van belang dat erfgenamen dezelfde vraag aan de deskundige stellen en begrijpen hoe de waardering zich verhoudt tot testament, schulden en beoogde verdeling.
Stap 1: teken de eigendomsstructuur
Was de overledene eigenaar van een eenmanszaak, vennoot in een personenvennootschap, houder van aandelen in een holding of rechtstreeks eigenaar van vastgoed? Controleer testament, huwelijksvermogensrecht, statuten, aandeelhoudersregister, vennootschapscontract en eigendomsakten. Een pand op de balans van een bv is in beginsel eigendom van de bv, niet rechtstreeks van de aandeelhouder. Het aandelenpakket kan in de nalatenschap vallen, met de rechten en beperkingen die daarbij horen.
Breng onderlinge geldstromen apart in kaart. De overledene kan geld hebben geleend aan de bv of juist een schuld in rekening-courant hebben gehad. Er kan een persoonlijke borgstelling aan een bank zijn afgegeven. Die posten mogen niet zonder analyse dubbel in de aandelenwaarde en de nalatenschap worden geteld. Vraag ook welke partij feitelijk bevoegd is om documenten namens de onderneming beschikbaar te stellen.
Stap 2: leg peildatum en opdracht vast
De datum van overlijden is een belangrijk uitgangspunt voor de omvang van de nalatenschap en diverse fiscale vragen, maar de juridische en economische waarderingsvraag bij een latere verdeling kan nadere afspraken of beoordeling vergen. Waardeveranderingen na overlijden, nieuwe investeringen of een onverwacht verlies kunnen tot discussie leiden. Geef daarom niet alleen een datum aan de deskundige, maar schrijf ook op hoe gebeurtenissen daarna worden behandeld.
Een goede opdracht bevat ten minste: het te waarderen object en percentage, de peildatum, het doel van het rapport, de veronderstellingen over voortzetting, de beschikbare gegevens, omgang met eenmalige posten, schulden en onderlinge vorderingen, en de vorm waarin gevoeligheden worden gerapporteerd. Vraag de deskundige aannames zichtbaar te maken. Een rapport dat één uitkomst toont zonder uitleg van cruciale veronderstellingen is lastig als basis voor een uitkoop.
Een gebeurtenis na overlijden kan twee vragen oproepen
Stel dat de erflater in maart overlijdt, het bedrijf in juni een belangrijk contract verliest en één erfgenaam in december de aandelen wil overnemen. Voor de erfbelasting is de verkrijging bij overlijden het vertrekpunt en gelden specifieke regels. Voor een latere afspraak over de verdeling moeten partijen bepalen hoe zij de inmiddels bekende ontwikkeling wegen, welke waarderingsdatum juridisch en praktisch passend is en of de wijziging op de gekozen datum al voorzienbaar was. Het is onzorgvuldig om zonder toelichting de cijfers van december als de waarde in maart te presenteren, maar ook om een evidente verslechtering te verzwijgen bij de onderhandeling in december.
Geef de deskundige zo nodig twee expliciete scenario’s en vraag welke informatie bij ieder scenario is gebruikt. Leg vervolgens in de verdelingsafspraak vast welk scenario partijen gebruiken en of een latere aanpassing is afgesproken. Het testament of een eerdere aandeelhoudersovereenkomst kan een eigen waarderingsmechanisme bevatten; toets die documenten eerst voordat u een nieuwe peildatum formuleert.
Stap 3: verzamel meer dan de laatste jaarrekening
Nuttige informatie omvat jaarrekeningen over meerdere jaren, recente managementcijfers, aangiften, bankfinanciering, lease- en huurovereenkomsten, grote contracten, orderportefeuille, personeelskosten, investeringsplannen en eventuele claims. Bij een holding zijn ook cijfers van deelnemingen en intercompany-leningen nodig. Kijk naar dividendbeleid, afhankelijkheid van enkele klanten en de rol die de overledene persoonlijk speelde.
Dat laatste kan doorslaggevend zijn. Een dienstverlenend bedrijf dat vrijwel geheel dreef op het netwerk of werk van de overledene, heeft een ander risicoprofiel dan een onderneming met zelfstandig management en langlopende contracten. De deskundige moet de situatie op de relevante datum analyseren en vermijden dat latere kennis zonder uitleg als toen al vaststaand wordt gepresenteerd.
| Post | Waarom die de uitkomst kan beïnvloeden |
|---|---|
| Vastgoed in de bv | Taxatie, huur, onderhoud, schuld en mogelijke fiscale gevolgen werken door in het aandelenpakket. |
| Rekening-courant met de overledene | Kan een aparte vordering of schuld van de nalatenschap opleveren. |
| Afhankelijkheid van de oprichter | Kan de verwachte resultaten en het risico na overlijden wijzigen. |
| Aandeelhoudersafspraken | Kunnen rechten, overdracht en economische positie van het pakket raken. |
| Privé borgstelling | Vereist afzonderlijk onderzoek naar aansprakelijkheid en risico. |
Stap 4: begrijp hoe de deskundige redeneert
Een deskundige kan werken met toekomstige kasstromen, vergelijkbare transacties of marktgegevens, een aangepaste vermogenswaarde of een combinatie daarvan. De passende methode hangt af van aard van de onderneming, kwaliteit van de cijfers en de waarderingsvraag. Een boekwaarde is niet vanzelf de prijs waarvoor aandelen kunnen worden overgedragen. Omgekeerd is een optimistische prognose van de opvolger niet automatisch de waarde voor alle erfgenamen.
Vraag om scenario’s wanneer belangrijke aannames onzeker zijn: contractverlenging, vervanging van de oprichter, toekomstige huur of een grote lening. Een bandbreedte kan eerlijker zijn dan een schijnbaar exact bedrag. Laat de deskundige vermelden welke stukken niet beschikbaar waren en welke beperkingen dat oplevert. Erfgenamen kunnen vervolgens afspraken maken over een vaste uitkoopsom, een betalingsregeling of een voorwaardelijke correctie, mits die juridisch en fiscaal goed worden uitgewerkt.
Reconcilieer de aandelenwaarde met de overige boedelposten
Een rapport over de aandelen van een holding is nog geen complete boedelbeschrijving. De erflater kan daarnaast privé een vordering op de bv, een schuld aan de bv of een persoonlijke zekerheid voor een bank hebben gehad. Laat in een apart overzicht zien welke posten al in de aandelenwaarde zijn verwerkt en welke als zelfstandige activa of passiva van de nalatenschap moeten worden meegenomen. Controleer ook of een dividend vóór overlijden is vastgesteld, maar nog niet betaald, en aan wie dat recht toekomt. De juridische en boekhoudkundige verwerking van zo’n post vraagt dossieronderzoek.
Bij een opvolger die het bedrijf voortzet, is de financiering van de uitkoop een tweede berekening. Een aandelenwaarde van € 1 miljoen maakt niet vanzelf € 1 miljoen contant beschikbaar. Onderzoek welke middelen het bedrijf nodig heeft voor personeel, voorraden en bankverplichtingen; een voorstel voor betaling in termijnen kan zekerheid, rente en een route bij wanbetaling vereisen. De waardering en betaalbaarheid mogen niet stilzwijgend op één hoop worden gegooid.
Stap 5: scheid civiele verdeling van erfbelasting en opvolging
De aangifte erfbelasting heeft eigen waarderingsregels. De Belastingdienst beschrijft hoe de waarde van een erfenis voor die aangifte wordt bepaald. Voor een onderlinge uitkoop is de vraag welke waarde en peildatum erfgenamen juridisch moeten of willen hanteren. Gebruik dus niet zonder toetsing dezelfde som voor aangifte, leningaanvraag en verdelingsakte.
Bij een werkelijke bedrijfsopvolging kan de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) onder voorwaarden een rol spelen. De Belastingdienst verlangt een actieve onderneming en sluit beleggingen uit; niet ieder vastgoedbelang of pakket aandelen kwalificeert. Een fiscalist moet toetsen welk vermogen ondernemingsvermogen is, of aan de overige voorwaarden wordt voldaan en wat een voorgestelde verkoop of herstructurering betekent. Laat die beoordeling plaatsvinden voordat een verdeling onomkeerbaar wordt. De civiele waardering en fiscale behandeling moeten als twee expliciete werkstromen op elkaar aansluiten.
Een bedrijf met zowel een operationele werkmaatschappij als verhuurde panden kan daardoor een gemengd beeld opleveren. De aanwezigheid van één actieve activiteit maakt niet zonder meer ieder pand of elke euro aan beleggingsvermogen geschikt voor de BOR. Omgekeerd moet de exacte fiscale kwalificatie niet vanuit de civiele taxatie worden geraden. Vraag de fiscalist om de activa en activiteiten per vennootschap te rubriceren en de voorwaarden op het moment van verkrijging en daarna te toetsen. Maak aan erfgenamen duidelijk of een berekend belastingvoordeel een bevestigd uitgangspunt is of nog een onzeker scenario.
Er zijn ook andere fiscale en civiele vragen: hoe werkt een aanmerkelijk belang bij overlijden en een latere aandelenoverdracht, wie draagt een belastingschuld en wat gebeurt bij een betaling in termijnen? De beantwoording verschilt per eigendomsstructuur en datum. Neem geen automatische belastingkorting op in de uitkoopsom zonder onderbouwing. Laat de fiscalist per voorgestelde route een schriftelijke berekening maken en laat de advocaat die uitkomst verwerken in de afspraken over betaling, zekerheden en een eventuele correctie achteraf.
Fictief voorbeeld. Een ouder laat aandelen in een holding na aan twee kinderen. De holding bezit een operationele werkmaatschappij, een verhuurd pand en een vordering op de overledene. Eén kind wil de aandelen houden, het andere een geldbedrag ontvangen. Een taxatie van het pand van € 900.000 geeft nog geen aandelenwaarde: de hypotheek, resultaten van de werkmaatschappij, de vordering en de continuïteit na overlijden moeten worden betrokken. De erfgenamen laten eerst de structuur bevestigen en geven daarna samen een afgebakende waarderingsopdracht. De genoemde waarde is uitsluitend illustratief.
Wat als partijen verschillende waarderingen hebben?
Vergelijk de rapporten op object, datum, stukken, methode en aannames voordat u alleen de eindbedragen tegenover elkaar zet. Verschillen kunnen voortkomen uit één ontbrekende lening of een ander uitgangspunt over toekomstige omzet. Soms kan een gezamenlijke aanvullende vraag aan de deskundigen het geschil verkleinen. Soms is een onafhankelijke derde of een procedure nodig. Lees hoe u een erfenis bij onenigheid verder kunt brengen.
Veelgestelde vragen
Is de waarde op de balans de waarde van het bedrijf? Nee. Balansposten kunnen historische bedragen bevatten en tonen niet zonder meer toekomstige verdiencapaciteit, risico, schulden en de rechten van het specifieke aandelenpakket.
Moeten alle erfgenamen het eens zijn over één deskundige? Een gezamenlijke opdracht helpt, maar is niet altijd haalbaar. Leg in elk geval de vraagstelling en gebruikte informatie vast; een advocaat kan adviseren over een passende vervolgstap.
Hoort een pand in de bv apart bij de erfenis? In beginsel niet als privé pand. De bv bezit het pand; de nalatenschap kan de aandelen bezitten. Er kunnen daarnaast aparte vorderingen of zekerheden zijn.
Is de bedrijfsopvolgingsregeling automatisch van toepassing? Nee. De regeling kent voorwaarden en vereist een concrete fiscale beoordeling van het verkregen vermogen en de opvolging.
Kan de opvolger in termijnen uitkopen? Partijen kunnen een betalingsregeling onderzoeken. Leg rente, zekerheden, vervroegde betaling, wanbetaling en mogelijke fiscale gevolgen zorgvuldig vast.
Is de fiscale waarde altijd de uitkoopsom? Nee. De aangifte erfbelasting volgt eigen waarderingsregels en de onderlinge verdeling een civiele vraag. Verklaar welke waarde en peildatum voor welk doel worden gebruikt en laat verschillen onderbouwen.
Voor een bedrijf in een nalatenschap brengen Öznur Batur en Onur Arslan de familiepositie en vermogensrechtelijke structuur in kaart. De precieze erfrechtelijke aanspraken en bevoegdheden, financiële waarde en belastinggevolgen worden waar nodig met de passende deskundige getoetst. Bespreek uw dossier met de structuur en de beschikbare cijfers. Zie ook erfenis met onderneming en vastgoed verdelen.
Lees ook
- Erfenis verdelen met een onderneming of vastgoed
- Huis erven met meerdere erfgenamen: uitkopen of verkopen
Geraadpleegde bronnen: Belastingdienst: waarde van de erfenis, Belastingdienst: bedrijf erven en BOR, KVK: bedrijf goed achterlaten, Notaris.nl: nalatenschap afwikkelen.
