Een nalatenschap met een familiebedrijf, aandelen in een bv of meerdere panden laat zich zelden verdelen door de bezittingen simpelweg door het aantal erfgenamen te delen. Eerst moet vaststaan wat de overledene bezat, wie daarover mag beslissen, welke schulden en verplichtingen er zijn en welke rechten de erfgenamen daadwerkelijk hebben. Daarna pas wordt een waardering en een verdelingsvoorstel zinvol.
Geschreven door Öznur Batur (familierechtelijke aspecten) en Onur Arslan (vermogensrechtelijke aspecten), advocaten bij Arslan Advocaten. Juridisch gecontroleerd op 28 september 2026. Algemene informatie is geen juridisch advies over uw eigen situatie.
Bij Arslan Advocaten kunnen erfrechtelijke en ondernemingsrechtelijke vragen in samenhang worden onderzocht. Dat is vooral relevant wanneer het voortbestaan van het bedrijf, de positie van mede-aandeelhouders of de financiering van vastgoed een rol speelt. Dit artikel geeft een routekaart; de uitkomst hangt af van testament, familie- en vennootschapsdocumenten en de concrete feiten.
1. Stel eerst vast welk vermogen in de nalatenschap valt
Maak een inventaris op de overlijdensdatum. Een pand dat privé op naam van de overledene staat, is iets anders dan een pand van een bv waarvan de overledene aandelen hield. In het laatste geval zijn de aandelen een mogelijk onderdeel van de nalatenschap; de bv houdt in beginsel zelf haar activa en verplichtingen. Ook een bedrijfspand dat tot het vermogen van een vof behoort, een rekening-courantvordering of een aandeel in een holding vraagt een eigen analyse. Controleer bij een vof tevens de eigendomsakte en het vennootschapscontract.
Begin met de volgende documenten: testament en verklaring van erfrecht indien aanwezig, huwelijksvoorwaarden of partnerschapsvoorwaarden, eigendoms- en hypotheekakten, KVK-gegevens, statuten en aandeelhoudersovereenkomst, jaarrekeningen, leningsovereenkomsten en de administratie van huur en onderhoud. Een notaris kan helpen om erfgenamen en bevoegdheden vast te stellen. Onderzoek ook of er een executeur of afwikkelingsbewindvoerder is en wat diens opdracht precies omvat.
Let op bij de wettelijke verdeling. Als de overledene een echtgenoot en kinderen achterlaat en de wettelijke verdeling van toepassing is, krijgt de langstlevende doorgaans de goederen en schulden, terwijl de kinderen een geldvordering verkrijgen. Zij zijn dan niet automatisch gezamenlijk eigenaar van elk pand of elk aandeel. Een testament kan de uitkomst veranderen. Bepaal dus eerst de rechtspositie, vóór u met elkaar onderhandelt over wie welk object ‘krijgt’.
Dat heeft een praktisch gevolg. Een kind met een geldvordering op de langstlevende beslist in dat geval niet als mede-eigenaar over de verkoop van een afzonderlijk pand. Tegelijkertijd kan de waarde en opeisbaarheid van de geldvordering belangrijk zijn voor de afwikkeling. Als juist meerdere erfgenamen samen gerechtigd zijn tot een nalatenschap, vraagt de verdeling van een pand wel hun betrokkenheid, behoudens bijzondere bevoegdheden van een executeur, vereffenaar of afwikkelingsbewindvoerder. Gebruik daarom niet één standaardformulier voor beide situaties.
Een testament kan bovendien een legaat, een bewind of een regeling voor voortzetting van het bedrijf bevatten. Lees niet alleen het percentage van de erfdelen, maar ook de bepalingen over beheer, keuze, waardering, termijnen en bevoegdheid. Maak een schema met per persoon: hoedanigheid, recht, vordering of schuld, en beslisbevoegdheid. Dat is de juridische basis voor iedere latere taxatie en onderhandeling.
2. Bescherm de bedrijfsvoering en het vastgoed
Een bedrijf moet vaak door terwijl de afwikkeling maanden duurt. Maak daarom een tijdelijk overzicht van bevoegdheden: wie tekent contracten, wie betaalt lonen en belasting, wie beheert bankrekeningen en wie communiceert met huurders, financiers en leveranciers? De erfgenamen kunnen economisch belang hebben, terwijl bestuur en vertegenwoordiging van de bv door vennootschapsrechtelijke regels en statuten worden bepaald. Een erfgenaam wordt niet door het enkele erven van aandelen automatisch bestuurder.
Bij vastgoed zijn lopende hypotheeklasten, huur, verzekeringen, belastingen en noodzakelijk onderhoud urgent. Spreek af wie betalingen verricht, hoe inkomsten en kosten worden geregistreerd en welke besluiten vooraf instemming vereisen. Maak een nulmeting van sleutels, contracten, huurachterstanden, taxaties en eventuele verkoopplannen. Daarmee voorkomt u dat de discussie over waarde wordt vertroebeld door gebeurtenissen ná het overlijden.
Is nog onduidelijk of de erfenis positief is? Laat u vroeg adviseren over aanvaarding of verwerping. Zuivere en beneficiaire aanvaarding hebben verschillende gevolgen voor aansprakelijkheid en afwikkeling. Verricht geen handelingen in de veronderstelling dat de keuze later vanzelf kan worden teruggedraaid.
Bevoegdheid bij een bedrijf vraagt een apart overzicht
Controleer na het overlijden wie bestuurder van iedere bv is en of een bestuurder is weggevallen. De erfgenamen hebben mogelijk een aandeelhouderspositie, maar de vennootschap moet intussen betalingen kunnen doen en aan verplichtingen blijven voldoen. Wie namens de bv kan tekenen, volgt uit de vennootschapsrechtelijke regels, benoemingen en statuten. Bij een vof of maatschap kunnen overlijden en het vennootschapscontract gevolgen hebben voor voortzetting of afrekening met de andere vennoten. Een erfgenaam kan dus economisch belang hebben zonder zelfstandig de bedrijfssleutels te krijgen.
Houd besluiten over het bedrijf afzonderlijk van de latere familiebeslissing over uitkoop. Een tijdelijk benoemde bestuurder of een volmacht voor noodzakelijke betalingen verandert niet automatisch de erfdelen. Leg vast wie de dagelijkse bedrijfsvoering bewaakt, wie de erfgenamen informeert en welke besluiten vooraf worden besproken. Een concrete opvolgingsvraag kan sneller om actie vragen dan de waardering van de hele nalatenschap.
3. Maak onderscheid tussen waarde, schuld en zeggenschap
Een pand van € 1 miljoen met een lening van € 800.000 vertegenwoordigt niet hetzelfde belang als een onbezwaard pand van € 1 miljoen. Bij een onderneming kunnen bankleningen, persoonlijke borgstellingen, rekening-courantposities, stille reserves en afhankelijkheid van de oprichter de uitkomst veranderen. Een taxatie van alleen het gebouw vertelt niet wat een aandelenpakket waard is.
Spreek af welk object, welke peildatum en welke waarderingsvraag de deskundige onderzoekt. Voor een verhuurd pand zijn onder meer huurovereenkomsten, leegstand, onderhoud en financiering relevant. Voor een onderneming gaat het ook om kasstromen, contracten, risico’s en de vraag of het bedrijf zonder de overledene kan doorwerken. Lees het verdiepende artikel over de waarde van een onderneming in een nalatenschap.
Een waarde in de aangifte erfbelasting en een waarde die partijen gebruiken voor hun onderlinge verdeling kunnen op verschillende doelen en regels berusten. Laat een fiscalist beoordelen welke fiscale waardering en aangifte nodig zijn. Schrijf niet stilzwijgend één getal over naar alle documenten.
4. Ontwerp pas daarna de verdeling
Er zijn verschillende routes. Eén erfgenaam zet de onderneming voort en vergoedt de anderen. Erfgenamen houden aandelen gezamenlijk, mits zij duidelijke afspraken over bestuur, dividend, informatie en latere uittreding maken. Een pand wordt toebedeeld aan één erfgenaam met een uitkoop, of het pand wordt verkocht en de netto-opbrengst verdeeld. Bij meerdere panden kan een combinatie werken.
Een verdelingsvoorstel moet meer bevatten dan een tabel met bruto taxatiewaarden. Leg vast welke schulden en kosten aan welk object verbonden zijn, hoe reeds ontvangen huur of dividend wordt verwerkt, wie de financiering kan overnemen, wanneer betalingen plaatsvinden en wat er gebeurt als een bank geen toestemming geeft. Bij overdracht van onroerend goed is doorgaans een notariële akte nodig. Voor aandelen kunnen statutaire en wettelijke overdrachtsregels spelen. Onderzoek ook fiscale gevolgen voordat een route definitief wordt gekozen.
Fictief voorbeeld. Twee zussen en een broer erven, volgens testament, gezamenlijk aandelen in een werkmaatschappij en een privé verhuurd pand. De broer voert de onderneming, één zus wil het pand overnemen en de ander wil geld ontvangen. Een taxatie van het pand alleen lost dit niet op: de waarde van het aandelenpakket, de lening van de bv aan de erflater, de hypotheek, de toekomstige bedrijfsvoering en de uitkoopfinanciering hangen samen. Zij spreken eerst tijdelijke beheersafspraken af, laten de posten afzonderlijk waarderen en vergelijken daarna meerdere verdelingsscenario’s. Dit voorbeeld voorspelt geen aanspraken in een echte zaak.
5. Houd fiscaal advies en juridische afspraken bij elkaar
Voor een actieve onderneming kan de bedrijfsopvolgingsregeling onder voorwaarden relevant zijn. Beleggingen vallen volgens de Belastingdienst buiten de regeling; een vastgoedportefeuille kwalificeert dus niet automatisch als ondernemingsvermogen. De aard van de activiteiten, het verkregen belang en de voortzettingsvoorwaarden moeten afzonderlijk worden getoetst. Ook inkomstenbelasting, overdrachtsbelasting, erfbelasting en latere verkoop kunnen invloed hebben op het nettoresultaat. Een accountant of fiscalist beoordeelt dat naast de civiele afspraken. Maak expliciet wie welke belasting of advieskosten draagt en wat er gebeurt bij een correctie achteraf.
Wanneer een bedrijfspand binnen de bv zit, kan een overdracht van aandelen bovendien anders uitpakken dan overdracht van het pand zelf. Zorg dat de juridische documenten dezelfde route beschrijven als de taxatie en de fiscale berekening. Een afspraak om ‘het vastgoed te verdelen’ is te vaag als de betrokken partijen eigenlijk aandelen in een vastgoed-bv bezitten.
Leg scenario’s naast elkaar op netto resultaat en uitvoerbaarheid
Een verdeling kan er op papier evenwichtig uitzien terwijl slechts één erfgenaam de uitkoop kan financieren. Vergelijk daarom ten minste: voortzetting door één persoon met betaling aan de anderen, verkoop aan een derde, en tijdelijk gezamenlijk belang met duidelijke uittredingsafspraken. Noteer per route de geschatte netto-opbrengst, schulden, financiering, belastingvragen, doorlooptijd en risico voor werknemers of huurders. Een hogere bruto taxatiewaarde wint niet vanzelf van een lager maar haalbaar bod.
Maak afspraken over de informatie die bij een nieuwe taxatie of verkoop beschikbaar komt en over het moment waarop een scenario vervalt. Wie het bedrijf wil overnemen kan een financieringsvoorbehoud nodig hebben; de andere erfgenamen kunnen zekerheid en een harde termijn verlangen. Het dossier bevat dan een toetsbaar voorstel in plaats van alleen een wens om het bedrijf ‘in de familie’ te houden.
Als erfgenamen het niet eens worden
Splits de onenigheid op. Gaat het over de omvang van de nalatenschap, toegang tot stukken, de peildatum, de waarde, het beheer of de uiteindelijke toedeling? Voor elk probleem kan een andere oplossing passen: stukken verzamelen, een gezamenlijke deskundige, een tijdelijk beheerprotocol, mediation of een procedure. Leg een bestaand bod en de onderliggende berekeningen vast, zodat het verschil concreet bespreekbaar wordt. Zie erfenis verdelen bij onenigheid.
Veelgestelde vragen
Erft ieder kind automatisch een gelijk deel van elk pand? Nee. Testament, huwelijksvermogensrecht, wettelijke verdeling en de omvang van ieders erfdeel bepalen de rechtspositie. Een erfdeel is niet altijd een direct eigendomsrecht in elk afzonderlijk goed.
Kan één erfgenaam het bedrijf voortzetten? Dat kan soms via toedeling, koop of een andere afspraak, maar bevoegdheden, aandelenoverdracht, financiering, mede-aandeelhouders en fiscale voorwaarden moeten worden onderzocht.
Moeten we het geërfde vastgoed verkopen? Niet automatisch. Uitkopen of toedelen kan mogelijk zijn als eigendom, waarde, financiering en afspraken rond schulden duidelijk zijn. Lees geërfd vastgoed uitkopen of verkopen.
Is een WOZ-waarde voldoende? Voor een aantal fiscale toepassingen kent de wet bijzondere waarderingsregels. Voor een civiele uitkoop of verdeling kan een andere onderbouwde waarde nodig zijn. Bespreek doel en peildatum van de waardering vooraf.
Wie beslist namens de bv na overlijden van de aandeelhouder? Dat volgt niet enkel uit het erfrecht. Controleer het bestuur, statuten, vertegenwoordigingsregels en eventuele aandeelhoudersafspraken; schakel bij acute continuïteitsvragen snel advies in.
Leg uw vraag aan Arslan voor met een korte beschrijving van de familieverhoudingen, het testament, de vennootschapsstructuur en de panden. Öznur Batur brengt de familierechtelijke context in kaart en Onur Arslan de vermogensrechtelijke en zakelijke structuur. De uitleg van het testament en de erfrechtelijke bevoegdheden worden in het dossier afzonderlijk getoetst. Neem contact op voordat een verdelingsakte of bindend akkoord wordt getekend.
Lees ook
Geraadpleegde bronnen: Notaris.nl: nalatenschap afwikkelen, Belastingdienst: wettelijke verdeling, Rechtspraak: erfenis aanvaarden of verwerpen, Belastingdienst: bedrijfsopvolgingsregeling.
