Alimentatie met terugwerkende kracht is mogelijk. De rechter bepaalt zelf vanaf welke datum een nieuw of gewijzigd bedrag geldt, en die datum kan in het verleden liggen. Over meer dan vijf jaar vóór de indiening van het verzoek is geen alimentatie verschuldigd. Leidt een verlaging tot terugbetaling, dan moet de rechter daar behoedzaam mee omgaan. Niet betaalde indexering kunt u achteraf vorderen, zolang die niet is verjaard.
Geschreven door Öznur Batur, advocaat familierecht bij Arslan Advocaten. Inhoudelijk bijgewerkt op 30 oktober 2026. Deze informatie is algemeen; de beoordeling van uw zaak hangt af van de feiten, de afspraken en eventuele rechterlijke beslissingen.
Hieronder leest u hoe de ingangsdatum werkt bij een eerste vaststelling en bij een herberekening, wanneer u te veel ontvangen alimentatie moet terugbetalen, hoe lang u achterstallige alimentatie kunt opeisen en hoe het zit met vergeten indexering.
Vier situaties in een overzicht
“Terugwerkende kracht” kan over vier verschillende vragen gaan. Het antwoord verschilt per situatie.
| Situatie | Wat geldt? | Basis |
|---|---|---|
| Alimentatie voor het eerst laten vaststellen | De rechter kan een datum in het verleden kiezen, maar niet verder terug dan vijf jaar vóór het verzoek | Art. 1:402 en 1:403 BW |
| Alimentatie wijzigen (herberekening) | De rechter kiest de ingangsdatum; een datum vóór de uitspraak kan, met behoedzaamheid bij terugbetaling | Art. 1:401 en 1:402 BW, rechtspraak Hoge Raad |
| Achterstallige alimentatie innen | Elke maandtermijn verjaart vijf jaar nadat die opeisbaar werd | Art. 3:308 BW |
| Vergeten indexering | Geldt van rechtswege per 1 januari en kan achteraf worden gevorderd, binnen de verjaringstermijn | Art. 1:402a BW |
Kan alimentatie met terugwerkende kracht worden vastgesteld?
Ja. De rechter die alimentatie vaststelt, wijzigt of intrekt, bepaalt ook de dag waarop het bedrag verschuldigd wordt of ophoudt verschuldigd te zijn (artikel 1:402 lid 1 BW). De wet zegt niet dat die datum na de uitspraak of na het verzoek moet liggen.
Rechters hebben daarbij veel vrijheid. In de rechtspraak worden drie datums vaak genoemd als meest voor de hand liggend: de datum waarop de omstandigheden veranderden, de datum van het verzoekschrift en de datum van de uitspraak. Welke datum de rechter kiest, hangt af van de feiten en van wat redelijk is tegenover beide partijen.
Er geldt één harde grens. Over de tijd die bij de indiening van het verzoek al meer dan vijf jaar voorbij is, is geen alimentatie verschuldigd (artikel 1:403 BW).
Kinderalimentatie met terugwerkende kracht
Kinderalimentatie kan met terugwerkende kracht worden vastgesteld, ook over een periode vóór de indiening van het verzoek. De onderhoudsplicht van ouders bestaat namelijk van rechtswege, ook als er nog niets is afgesproken (artikel 1:404 BW). Heeft een ouder na de scheiding niet of te weinig bijgedragen, dan kan de andere ouder de rechter vragen een bedrag te bepalen (artikel 1:406 BW), en de rechter kan dat laten ingaan op een datum in het verleden.
Of de rechter dat doet en hoe ver terug, is niet zeker. De rechter kan bijvoorbeeld meewegen of de betalende ouder wist dat er een bijdrage werd verwacht, wat hij in de tussentijd al heeft betaald en of hij een grote achterstand in één keer kan dragen. De rechter kan voor een achterstand ook een betaling in termijnen toestaan (artikel 1:402 lid 3 BW).
Wacht dus niet te lang. Leg uw verzoek om bijdrage schriftelijk vast en laat zo snel mogelijk een berekening maken. Hoe de rechter het bedrag berekent, leest u in kinderalimentatie berekenen en wijzigen.
Speelt de scheiding nog? Dan kunt u voor de duur van de procedure met spoed voorlopige voorzieningen vragen, waaronder voorlopige kinder- en partneralimentatie.
Herberekening van alimentatie met terugwerkende kracht
Ook een wijziging van bestaande alimentatie kan met terugwerkende kracht ingaan. Een uitspraak of afspraak over alimentatie kan worden gewijzigd als die door gewijzigde omstandigheden niet meer aan de wettelijke maatstaven voldoet (artikel 1:401 lid 1 BW). Denk aan inkomensverlies, een nieuwe zorgverdeling of een kind dat bij de andere ouder gaat wonen.
De rechter kan de wijziging laten ingaan op de datum waarop de omstandigheden veranderden, op de datum van het verzoekschrift of op een ander moment. Een datum vóór het verzoekschrift is mogelijk, maar vraagt een goede onderbouwing. In een zaak bij het gerechtshof Amsterdam (2021) koos het hof voor de datum waarop de advocaat van de betaler de ontvanger per brief had laten weten dat de alimentatie ter discussie stond. Vanaf dat moment kon de ontvanger met een wijziging rekening houden.
De praktische les: meld een wijziging direct en schriftelijk aan de ander, met de reden en de stukken. Komt u er niet uit, dien dan snel een verzoek in. Wie maanden wacht, loopt het risico dat de wijziging pas veel later ingaat. Lees meer over de aanpak in alimentatie herberekenen.
Let op: betaal zolang er geen nieuwe afspraak of uitspraak is het oude bedrag door. Eigenhandig minder betalen kan leiden tot een achterstand, beslag en incassokosten, ook als de rechter u later gelijk geeft.
Moet u te veel ontvangen alimentatie terugbetalen?
Dat kan, maar niet automatisch. Verlaagt de rechter de alimentatie met terugwerkende kracht, dan is wat de ontvanger over die periode te veel kreeg in beginsel onverschuldigd betaald (artikel 6:203 BW). Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad moet de rechter echter behoedzaam zijn met een ingangsdatum vóór de uitspraak, vooral als dat tot een ingrijpende terugbetalingsplicht leidt.
De rechter moet daarom beoordelen of, en in hoeverre, van de ontvanger in redelijkheid terugbetaling kan worden verlangd van wat al in overeenstemming met diens behoefte aan levensonderhoud is uitgegeven. Die afweging moet de rechter in de uitspraak motiveren. Dat geldt ook voor het hof in hoger beroep.
In de praktijk kan de uitkomst dus zijn dat de alimentatie wel met terugwerkende kracht omlaag gaat, maar dat de ontvanger het te veel betaalde niet of maar gedeeltelijk hoeft terug te betalen. De rechter kan ook een betaling in termijnen toestaan. Ontvangt u alimentatie en verwacht u een verlaging, houd dan rekening met een mogelijke terugbetaling.
Terugbetaling van partneralimentatie kan ook gevolgen hebben voor uw belastingaangifte en toeslagen. Vraag daarover advies aan de Belastingdienst of een belastingadviseur. Gaat u in hoger beroep tegen een ingangsdatum, lees dan eerst over hoger beroep in familiezaken.
Achterstallige alimentatie en verjaring
Achterstallige alimentatie verjaart per termijn na vijf jaar. Alimentatie wordt per termijn betaald, meestal per maand. De vordering verjaart door verloop van vijf jaar na de dag volgend op die waarop de termijn opeisbaar werd (artikel 3:308 BW). Elke maand heeft dus een eigen verjaringsdatum.
U kunt de verjaring stuiten met een schriftelijke aanmaning of een schriftelijke mededeling waarin u ondubbelzinnig uw recht op betaling voorbehoudt (artikel 3:317 lid 1 BW). Daarna begint een nieuwe verjaringstermijn te lopen (artikel 3:319 BW). Bewaar een bewijs van verzending.
Het LBIO kan kosteloos helpen bij inning als de alimentatie door de rechter is vastgesteld. Het LBIO int in principe alleen de achterstand over de laatste zes maanden vóór uw aanvraag, tenzij de rechter anders heeft bepaald. Voor oudere achterstanden heeft u dus een deurwaarder of een eigen aanpak nodig. Kan het LBIO na 2,5 jaar niet innen en is er geen uitzicht op betaling, dan stuurt het de opdracht terug; zorg er dan zelf voor dat uw vordering niet verjaart. De stappen staan in alimentatie niet betaald.
Indexering van alimentatie met terugwerkende kracht
Indexering van alimentatie geldt van rechtswege, dus ook als de betaler die niet heeft toegepast. De bedragen stijgen elk jaar per 1 januari met het percentage dat de minister vaststelt (artikel 1:402a BW). Daarvoor is geen nieuwe uitspraak of brief nodig.
Heeft uw ex jarenlang het oude bedrag betaald? Dan kunt u het verschil achteraf vorderen. Voor elke maand geldt de verjaringstermijn van vijf jaar. Wordt de alimentatie afgedwongen, bijvoorbeeld via een deurwaarder, dan gebeurt dat met inachtneming van de indexeringen die al zijn ingegaan (artikel 1:402a lid 8 BW).
Een uitzondering geldt als de indexering in de uitspraak of het convenant is uitgesloten (artikel 1:402a lid 5 BW). Controleer dus eerst uw eigen stukken. Hoe u het juiste bedrag en de achterstand uitrekent, leest u in alimentatie-indexering berekenen.
Wat kunt u nu doen?
- Zoek de basis op. Pak de beschikking, het convenant of het ouderschapsplan erbij en noteer het bedrag, de ingangsdatum en of indexering is uitgesloten.
- Maak een overzicht per maand. Wat had er betaald moeten worden, wat is er betaald, en wat is het verschil?
- Leg het schriftelijk vast. Stuur de ander een brief of e-mail met uw standpunt. Dat helpt bij de ingangsdatum en stuit de verjaring.
- Probeer eerst samen tot een nieuwe afspraak te komen. Leg die schriftelijk vast, met een duidelijke ingangsdatum.
- Lukt dat niet, dien dan een verzoek in. Daarvoor is een advocaat nodig. Hoe eerder het verzoek ligt, hoe kleiner de discussie over de ingangsdatum.
Voorbeeld: lager inkomen en een late procedure
Een fictief voorbeeld. Yusuf betaalt sinds 2022 € 600 per maand kinderalimentatie aan Ilse. In februari 2026 raakt hij buiten zijn schuld zijn baan kwijt en gaat zijn inkomen fors omlaag. In maart 2026 mailt hij Ilse met een kopie van zijn ontslagbrief en uitkeringsbesluit en vraagt hij om een herberekening. Ilse reageert niet.
Yusuf blijft het volle bedrag betalen en dient in juni 2026 een wijzigingsverzoek in. De rechter beslist in oktober. De rechter kan nu kiezen tussen onder meer maart 2026 (de mail), juni 2026 (het verzoek) en oktober 2026 (de uitspraak). Kiest de rechter maart, dan heeft Yusuf een paar maanden te veel betaald. Of Ilse dat moet terugbetalen, hangt ervan af of zij het al aan de kosten van het kind heeft uitgegeven en of terugbetaling redelijk is.
Had Yusuf zelf het bedrag verlaagd zonder uitspraak, dan had hij een achterstand gehad die Ilse via het LBIO had kunnen laten innen, inclusief indexering.
Wilt u weten welke ingangsdatum in uw situatie haalbaar is? Bekijk dan wat wij doen op het gebied van familierecht.
Veelgestelde vragen
Kan alimentatie met terugwerkende kracht worden verhoogd?
Ja, de rechter kan een verhoging laten ingaan op een datum in het verleden, bijvoorbeeld de datum waarop de omstandigheden veranderden. Over meer dan vijf jaar vóór het verzoek kan geen alimentatie worden toegekend.
Hoe ver terug kan kinderalimentatie met terugwerkende kracht?
Maximaal vijf jaar vóór de indiening van het verzoek bij de rechtbank. Of de rechter zo ver teruggaat, hangt af van de omstandigheden van de zaak.
Moet ik te veel ontvangen alimentatie terugbetalen na een herberekening?
Niet automatisch. De rechter moet beoordelen of terugbetaling redelijk is, zeker als u het geld al aan levensonderhoud heeft uitgegeven. Het kan zijn dat u niets, een deel of alles moet terugbetalen.
Hoe lang kan ik achterstallige alimentatie opeisen?
Elke maandtermijn verjaart vijf jaar nadat die opeisbaar werd. Met een schriftelijke aanmaning kunt u de verjaring stuiten.
Kan ik vergeten indexering van alimentatie nog vorderen?
Ja, indexering geldt van rechtswege, ook als de betaler die niet toepaste. U kunt het verschil achteraf vorderen voor zover het niet verjaard is, tenzij de indexering in de uitspraak of het convenant is uitgesloten.
Bronnen en juridische basis
- Burgerlijk Wetboek Boek 1: art. 1:401 (wijziging), 1:402 (ingangsdatum en betaling in termijnen), 1:402a (indexering van rechtswege), 1:403 (maximaal vijf jaar terug), 1:404 en 1:406 (onderhoudsplicht ouders, vaststelling bijdrage).
- Burgerlijk Wetboek Boek 3: art. 3:308 (verjaring vijf jaar), 3:317 (stuiting door schriftelijke aanmaning), 3:319 (nieuwe verjaringstermijn na stuiting).
- Burgerlijk Wetboek Boek 6: art. 6:203 (onverschuldigde betaling).
- Hoge Raad 12 mei 2017, ECLI:NL:HR:2017:871: behoedzaamheid bij wijziging met terugwerkende kracht en terugbetaling.
- Gerechtshof Amsterdam 20 april 2021, ECLI:NL:GHAMS:2021:1260: ingangsdatum op datum van een brief vóór het verzoekschrift.
- Rechtbank Rotterdam 22 februari 2022, ECLI:NL:RBROT:2022:2618: drie voor de hand liggende ingangsdatums.
- LBIO: Wanneer kunnen wij u helpen? (achterstand laatste zes maanden) en Wanneer kunnen wij u niet (volledig) helpen? (teruggave na 2,5 jaar, verjaring).
- Rechtspraak: Alimentatie (procedure, advocaat verplicht).
Bronnen geraadpleegd op 30 oktober 2026.
