DUO mag een uitwonendenbeurs niet terugvorderen op basis van onvoldoende zorgvuldig onderzoek. In een zaak waarin Melanie Schulpen hoger beroep instelde en Ömür Arslan de student bij de zitting bijstond, hield het bewijs van een huisbezoek geen stand. De herziening werd teruggedraaid en de terugvordering van € 1.249,46 verviel.
Deze uitspraak van de Centrale Raad van Beroep dateert van 5 augustus 2020. Zij laat zien waarom het volledige onderzoeksrapport, de foto’s en de verklaringen naast elkaar moeten worden gelegd. De huidige controleprocedure van DUO is veranderd. Daarom maken wij hieronder onderscheid tussen deze gewonnen zaak en wat u nu bij een controle of terugvordering kunt doen.
De beslissing in het kort
| Rechter | Centrale Raad van Beroep |
|---|---|
| Uitspraak | 5 augustus 2020, ECLI:NL:CRVB:2020:1757 |
| Rechtsbijstand | Mr. M.C.A. Schulpen stelde hoger beroep in; mr. Ö. Arslan stond de student bij tijdens de zitting. |
| Geschil | Herziening van de uitwonendenbeurs en terugvordering van € 1.249,46 na een huisbezoek. |
| Uitkomst | Hoger beroep gegrond; het oorspronkelijke herzienings- en terugvorderingsbesluit werd herroepen. |
| Kosten | € 2.100 proceskostenvergoeding en € 174 vergoeding van griffierecht. |
Waarom moest de student zijn beurs volgens DUO terugbetalen?
De student ontving studiefinanciering naar de norm voor een uitwonende student. Controleurs onderzochten zijn woonsituatie op het adres waar hij in de basisregistratie personen stond ingeschreven. De minister concludeerde uit het huisbezoek dat hij daar niet werkelijk woonde. Zijn beurs werd met terugwerkende kracht aangepast naar de thuiswonendennorm.
De student maakte bezwaar, maar kreeg daarin geen gelijk. Ook de rechtbank liet de beslissing in stand. In hoger beroep voerde de student aan dat het rapport tegenstrijdigheden bevatte en dat het onderzoek onvoldoende zorgvuldig was. Juist de aanwezige spullen en verklaringen ondersteunden volgens hem dat hij wel op het opgegeven adres woonde.
Wie moet bewijzen dat een student niet op het BRP-adres woont?
De Centrale Raad van Beroep stelde voorop dat bij een belastend besluit zoals deze herziening de bewijslast in eerste instantie bij het bestuursorgaan ligt. De minister moest aannemelijk maken dat de student niet aan de voorwaarden voor de uitwonendenbeurs voldeed.
Dat betekent niet dat alleen een inschrijving in de BRP altijd voldoende is voor de student. De werkelijke woonsituatie blijft relevant. Het betekent wel dat een negatieve conclusie deugdelijk moet worden onderzocht en onderbouwd. Een student hoeft niet zonder meer een gebrekkig onderzoek te weerleggen alsof de conclusie daarvan al vaststaat.
Voor de algemene voorwaarden en het verzamelen van stukken kunt u verder lezen in onze uitleg over bezwaar tegen terugvordering van de uitwonendenbeurs.
Wat klopte er niet aan het huisbezoekrapport?
De Raad vergeleek het verslag met de foto’s en de verklaring van de hoofdbewoonster. Er was een kamer in gebruik die aan de student kon toebehoren. De controleurs hadden onvoldoende onderzocht of de beschikbare andere kamers inderdaad door de overige bewoners werden gebruikt.
Daarnaast stonden op de foto’s méér persoonlijke spullen dan het rapport beschreef. Ook een gefotografeerde doucheruimte met verzorgingsspullen was niet in het verslag besproken. Over verschillende kledingstukken was niet goed doorgevraagd. Daardoor paste de conclusie dat nauwelijks tot de student herleidbare spullen waren gevonden niet zonder meer bij het volledige dossier.
De minister had geen ander bewijs overgelegd dan het huisbezoekrapport met de foto’s. De Raad vond dit onvoldoende om vast te stellen dat de student niet op het BRP-adres woonde. Zowel het onderzoek als de verslaglegging schoot tekort.
Wat leverde het hoger beroep op?
De Raad vernietigde de uitspraak van de rechtbank en de beslissing op bezwaar. Ook het oorspronkelijke besluit tot herziening en terugvordering werd herroepen. De Raad achtte niet aannemelijk dat de gebreken in dat oude onderzoek alsnog konden worden hersteld.
Daarmee verviel de terugvordering van € 1.249,46. Daarnaast moest de minister € 2.100 aan proceskosten en € 174 aan betaald griffierecht vergoeden. Die kostenvergoedingen zijn geen afzonderlijke schadevergoeding voor bijvoorbeeld stress of studievertraging. Over dergelijke schade werd in deze uitspraak geen vergoeding toegekend.
Hoe verschilt een huidig DUO-huisbezoek van deze oude zaak?
Volgens de huidige informatie van DUO worden huisbezoeken steekproefsgewijs geselecteerd en vooraf aangekondigd. DUO maakt daarna een afspraak. U bent volgens die informatie niet verplicht mee te werken: u mag het huisbezoek weigeren of uw toestemming tijdens het bezoek intrekken, zonder gevolgen voor uw uitwonendenbeurs door die weigering zelf.
DUO beschrijft ook dat u zelf bepaalt wat u laat zien en dat foto’s geweigerd mogen worden. Na ontvangst van de verklaring per e-mail hebt u volgens de huidige procedure vijf werkdagen om die te laten aanpassen. Controleer daarom tijdig of uw verklaring juist is vastgelegd. Dit staat los van de termijn om bezwaar te maken tegen een later besluit.
De actuele werkwijze staat op DUO: controle uitwonendenbeurs en huisbezoek. De uitspraak uit 2020 is geen beschrijving van deze vernieuwde werkwijze.
Wat kunt u doen bij een terugvordering van de uitwonendenbeurs?
- Controleer het besluit en de termijn. Bij een DUO-besluit geldt in beginsel een bezwaartermijn van zes weken. Controleer de rechtsmiddelenverwijzing in uw brief en laat de uiterste datum vaststellen.
- Vraag de onderliggende stukken op. Denk aan het volledige rapport, de foto’s, verklaringen en de informatie waarop de conclusie over uw woonsituatie steunt.
- Vergelijk bevindingen met conclusies. Welke spullen zijn gezien? Welke vragen zijn niet gesteld? Ondersteunen de foto’s werkelijk wat in het verslag staat?
- Onderbouw uw werkelijke woonsituatie. Verzamel relevante stukken over de gecontroleerde periode, zoals woonafspraken, betalingen, verklaringen en andere concrete gegevens. Een huurcontract alleen beslist de zaak niet.
- Bespreek betaling afzonderlijk. Bezwaar schort het besluit en de betalingsverplichting niet automatisch op. Bij spoed kan juridische beoordeling van een voorlopige voorziening nodig zijn.
DUO vermeldt momenteel dat een bezwaarschrift per post moet worden ingediend en niet online of per e-mail. Volg de actuele indieningsinstructies van DUO. Alleen bellen over uw besluit of een contactverzoek aan een advocaat sturen bewaakt de bezwaartermijn niet.
Gaat het om een controle uit 2012 tot en met juni 2023?
Voor oude huisbezoeken bestaat daarnaast een afzonderlijk hersteltraject vanwege problemen bij de selectie van studenten. DUO geeft informatie over het terugdraaien van terugvorderingen en eventuele nabetalingen voor de getroffen groep. Bekijk daarvoor de informatie van DUO over eerdere controles.
De uitspraak uit 2020 ging over de kwaliteit van het bewijs in één individuele zaak. Zij was geen uitspraak over dat latere hersteltraject en geen vaststelling van discriminatie in deze specifieke procedure. Laat daarom beoordelen welk besluit of welke regeling in uw situatie relevant is.
Veelgestelde vragen
Vervalt iedere terugvordering als er weinig spullen zijn gevonden?
Nee. De rechter kijkt naar het hele dossier. In deze zaak waren onder meer het rapport en de foto’s onvoldoende met elkaar in overeenstemming en was er geen ander toereikend bewijs.
Is wonen bij familie een reden om mijn beurs terug te vorderen?
Wonen bij familie betekent niet automatisch dat u thuiswonend bent. De voorwaarden voor de uitwonendenbeurs en uw feitelijke verblijf moeten worden beoordeeld. In deze zaak was juist onvoldoende onderzocht waarom de kamer niet van de student zou zijn.
Stopt de betalingsverplichting zodra ik bezwaar maak?
Nee, dat gebeurt niet automatisch. Bespreek eventuele betalingsproblemen en spoed direct. De vraag of u de schuld betwist is een andere dan de vraag hoe u gedurende de procedure met betaling omgaat.
Kan deze uitspraak helpen bij mijn eigen zaak?
Zij geeft aanknopingspunten om bewijs en verslaglegging kritisch te controleren. Het resultaat hangt af van uw besluit, de periode, het onderzoek en eventuele toepasselijke herstelmaatregelen.
Uw DUO-besluit laten beoordelen
Arslan Advocaten helpt bij bezwaar en beroep tegen overheidsbesluiten. Vermeld bij uw aanvraag de datum van het DUO-besluit, de teruggevorderde periode en of een termijn bijna verloopt. Wij bespreken vooraf de kosten en bekijken of gesubsidieerde rechtsbijstand mogelijk is.
Leg uw vraag aan ons voor. Kies hieronder uw vestiging voor telefonisch contact.
Bronnen: Centrale Raad van Beroep 5 augustus 2020, ECLI:NL:CRVB:2020:1757, met name overwegingen 4.1–4.5 en de beslissing; de hierboven gelinkte officiële informatie van DUO. Actuele praktische toelichting gecontroleerd op 14 november 2026.
