Zoekt u een pro deo advocaat omdat u juridische hulp nodig heeft, maar de kosten niet volledig kunt betalen? Dan bedoelt u meestal een advocaat die werkt op basis van een toevoeging. De overheid betaalt daarmee een deel van de advocaatkosten. U betaalt doorgaans zelf een eigen bijdrage.
Geschreven door Onur Arslan, advocaat bij Arslan Advocaten. Inhoudelijk bijgewerkt op 3 oktober 2026. Bedragen en grenzen volgens de normen 2026 van de Raad voor Rechtsbijstand. Deze informatie is algemeen; of u een toevoeging krijgt, beslist de Raad in uw eigen zaak.
De woorden pro deo, toevoeging en gesubsidieerde rechtsbijstand worden vaak door elkaar gebruikt. Daardoor ontstaat ook het misverstand dat de hele zaak gratis is. Hieronder leest u wat de begrippen betekenen, welke voorwaarden in 2026 gelden en hoe u hulp aanvraagt.
Wat is een pro deo advocaat?
Een pro deo advocaat is een advocaat van wie de kosten geheel of gedeeltelijk door de overheid worden betaald. In Nederland gebeurt dat meestal via gesubsidieerde rechtsbijstand. De Raad voor Rechtsbijstand beoordeelt of u daarvoor in aanmerking komt.
De term zegt dus iets over de financiering van de juridische hulp. Het is geen afzonderlijk rechtsgebied: een advocaat kan bijvoorbeeld in het arbeidsrecht, huurrecht of familierecht op toevoegingsbasis werken.
Is pro deo hetzelfde als een toevoeging?
In het dagelijks taalgebruik worden beide termen voor dezelfde vorm van betaalbare rechtshulp gebruikt. Juridisch is er een verschil: pro deo beschrijft de gefinancierde hulp, terwijl een toevoeging het besluit van de Raad voor Rechtsbijstand is waarmee die hulp wordt toegekend.
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| Pro deo advocaat | Gebruikelijke benaming voor een advocaat die met subsidie rechtsbijstand verleent. |
| Toevoeging | Het besluit waarmee de Raad voor Rechtsbijstand gesubsidieerde rechtsbijstand toekent. |
| Eigen bijdrage | Het bedrag dat u meestal zelf aan de advocaat moet betalen. |
Zoekt u op “advocaat toevoeging”, “pro deo advocaat” of “gesubsidieerde advocaat”? Dan komt u doorgaans bij dezelfde regeling uit. De vraag is vervolgens of uw financiële situatie én uw juridische probleem aan de voorwaarden voldoen.
Wanneer heeft u recht op een pro deo advocaat?
Een laag inkomen alleen is niet voldoende. De Raad kijkt ook naar uw vermogen en naar de inhoud van het probleem. Daarbij gaat het onder meer om de noodzaak van juridische hulp en het belang van uw zaak. De advocaat bespreekt vooraf of een aanvraag passend is; de Raad neemt de beslissing.
Inkomensgrens en vermogen in 2026
Bij een aanvraag in 2026 kijkt de Raad in beginsel naar uw fiscale gegevens uit 2024. Dat is het peiljaar. Het gaat om uw fiscale jaarinkomen, niet uitsluitend om het nettobedrag dat iedere maand op uw rekening verschijnt.
| Uw situatie | Maximaal fiscaal jaarinkomen in 2024 |
|---|---|
| Alleenstaand | € 35.400 |
| Gehuwd, samenwonend of eenoudergezin | € 50.000 |
Daarnaast geldt voor de gebruikelijke beoordeling over 2024 een vermogensgrens van € 36.952 per persoon voor het vermogen in box 3. Deze grens is niet gelijk aan het heffingsvrije vermogen voor de inkomstenbelasting.
Bij een gezamenlijke huishouding kunnen ook de gegevens van uw partner meetellen. Gaat uw juridische probleem juist over de beëindiging van uw relatie? Laat dan beoordelen welke partnergegevens en welke huishoudnorm voor uw aanvraag gelden. U kunt de gewone gezamenlijke inkomensberekening niet zonder meer op iedere scheidingssituatie toepassen.
Wat kost een pro deo advocaat in 2026?
Meestal betaalt u een eigen bijdrage. De hoogte hangt af van uw inkomen en het soort zaak. Bij een reguliere toevoeging voor andere rechtsgebieden dan de hieronder genoemde familierechtzaken gelden deze bedragen:
| Alleenstaand Fiscaal inkomen 2024 |
Gehuwd, samenwonend of eenoudergezin Fiscaal inkomen 2024 |
Eigen bijdrage Vóór korting |
Eigen bijdrage Na € 69 korting |
|---|---|---|---|
| Alleenstaand: tot en met € 25.200 | Tot en met € 35.000 | € 257 | € 188 |
| Alleenstaand: € 25.201 tot € 25.900 | € 35.001 tot € 36.200 | € 475 | € 406 |
| Alleenstaand: € 25.901 tot € 27.500 | € 36.201 tot € 37.900 | € 678 | € 609 |
| Alleenstaand: € 27.501 tot € 29.800 | € 37.901 tot € 42.400 | € 882 | € 813 |
| Alleenstaand: € 29.801 tot € 35.400 | € 42.401 tot € 50.000 | € 1.084 | € 1.015 |
De laatste kolom geldt wanneer de korting van € 69 van toepassing is. Die korting wordt bij de betreffende toevoegingen automatisch verwerkt. U hoeft daarvoor momenteel niet eerst langs het Juridisch Loket. Voor een mediationtoevoeging of lichte adviestoevoeging geldt deze korting niet.
Een andere eigen bijdrage bij familierecht
Bij onder meer echtscheiding, beëindiging van samenwoning, boedelscheiding, omgang, alimentatie en gezag gelden andere bijdragen. In 2026 lopen deze van € 448 tot € 1.120 vóór korting. Bij toepassing van € 69 korting is dat € 379 tot € 1.051. Lees ook onze uitleg over de kosten van een familierechtadvocaat en een toevoeging.
Voor korte advisering kan soms een lichte adviestoevoeging worden aangevraagd. Ook bestaan regelingen waarbij geen eigen bijdrage geldt. Vraag daarom welk type toevoeging bij uw zaak hoort. De genoemde bedragen zijn gebaseerd op de officiële normen voor 2026 van de Raad voor Rechtsbijstand.
Welke kosten kunnen erbij komen?
Naast de eigen bijdrage kunnen bijvoorbeeld griffierecht, kosten voor uittreksels of deskundigen en een eventuele proceskostenveroordeling voor uw rekening komen. Welke kosten spelen, hangt af van de procedure. Een toevoeging betekent dus niet dat ieder financieel risico verdwijnt. Bespreek vooraf welke kosten binnen en buiten de vergoeding vallen.
Hoe kunt u een pro deo advocaat aanvragen?
U zoekt een advocaat die uw rechtsgebied behandelt en op toevoegingsbasis werkt. De aanvraag bij de Raad loopt gewoonlijk via die advocaat. U kunt ook bij het Juridisch Loket terecht voor advies of een verwijzing.
- Leg uw probleem voor. Vertel wat er speelt en of er een zitting, reactietermijn of andere deadline aankomt.
- Bespreek de financiering. Geef informatie over uw inkomen, vermogen, huishoudsituatie en een eventuele rechtsbijstandsverzekering.
- Laat de advocaat de aanvraag verzorgen. De advocaat beoordeelt welke gegevens en stukken nodig zijn en dient een passende aanvraag in.
- Controleer de beslissing en kostenafspraken. De Raad laat weten of u een toevoeging krijgt en welke eigen bijdrage geldt. Bespreek ook de mogelijke bijkomende kosten.
Houd de belangrijkste stukken bij de hand, zoals uw arbeidscontract, huurcontract, besluit of correspondentie met de andere partij. Meld een naderende termijn meteen. Het aanvragen van een toevoeging zet een termijn in uw juridische zaak niet vanzelf stil.
Uw inkomen is gedaald sinds het peiljaar
Bent u werkloos geworden, minder gaan werken of is uw financiële situatie om een andere reden verslechterd? Dan kan het inkomen uit 2024 een verkeerd beeld geven. U kunt de Raad onder voorwaarden vragen naar uw financiële situatie in 2026 te kijken. Dat heet peiljaarverlegging.
Het verzoek moet binnen zes weken na de eerste beslissing zijn ontvangen. Bij een al toegekende toevoeging met een hogere eigen bijdrage moet uw fiscale inkomen in beginsel met ten minste 15% zijn gedaald. Bij een financiële afwijzing moeten uw huidige inkomen en vermogen binnen de toepasselijke grenzen vallen. Wie al de laagste bijdrage betaalt, kan daarmee geen verdere verlaging via peiljaarverlegging krijgen.
Lees de voorwaarden voor peiljaarverlegging bij de Raad voor Rechtsbijstand. De aanvraag vraagt om een onderbouwde inschatting van uw huidige financiële situatie.
Voor welke problemen is een toevoeging mogelijk?
Gesubsidieerde rechtsbijstand kan bij verschillende juridische problemen aan de orde zijn. Bijvoorbeeld:
- Werk en inkomen: ontslag, achterstallig loon of een conflict tijdens ziekte. Lees meer over onze hulp bij arbeidsrecht.
- Wonen: een dreigende ontruiming of een ander serieus huurgeschil. Bekijk onze uitleg over huurrecht.
- Familie: een scheiding, alimentatie of een geschil over kinderen. Lees verder over familierecht.
- Overheid en uitkering: bezwaar of beroep tegen een besluit. Bekijk onze hulp bij bestuursrecht.
- Verzekeringen: een conflict met een verzekeraar over dekking of uitkering. Lees meer over verzekeringsrecht.
Dit zijn voorbeelden, geen garantie op een toevoeging. De voorwaarden gelden per zaak. Voor strafzaken en bepaalde bijzondere regelingen kunnen andere regels gelden dan de gewone inkomensafhankelijke regeling die hier centraal staat.
Kan een toevoeging achteraf worden ingetrokken?
Ja. Levert uw zaak financieel resultaat op, dan kan de Raad na afloop beoordelen of u de advocaatkosten alsnog zelf kunt dragen. Denk aan geld dat beschikbaar komt bij de afwikkeling van een scheiding. Dit heet een resultaatbeoordeling.
Ook een latere controle van uw fiscale gegevens kan gevolgen hebben. Als een toevoeging wordt ingetrokken, kunnen de kosten alsnog voor uw rekening komen. Laat daarom vooraf uitleggen wat bij uw zaak als financieel resultaat geldt en welke kostenafspraken dan gelden. Niet iedere ontvangen betaling leidt automatisch tot intrekking.
Veelgestelde vragen over pro deo en toevoegingen
Is een pro deo advocaat helemaal gratis?
Meestal niet. Vaak betaalt u een eigen bijdrage en kunnen bijkomende kosten ontstaan. Alleen in bepaalde situaties geldt geen eigen bijdrage. Laat uw persoonlijke situatie beoordelen voordat u uitgaat van volledig kosteloze hulp.
Kan ik met een baan een toevoeging krijgen?
Ja, dat kan. Een uitkering is geen voorwaarde. Ook met betaald werk kunt u binnen de inkomens- en vermogensgrenzen vallen. De Raad beoordeelt daarnaast of uw juridische probleem voor subsidie in aanmerking komt.
Moet ik eerst naar het Juridisch Loket?
Dat hoeft niet uitsluitend om de automatische korting op de eigen bijdrage te krijgen. Het Juridisch Loket kan wel helpen met advies of een verwijzing. U kunt ook zelf een advocaat benaderen die op toevoegingsbasis werkt.
Wat als ik de eigen bijdrage niet kan betalen?
Informeer tijdig bij uw gemeente naar bijzondere bijstand voor deze kosten. Of u daarvoor in aanmerking komt, hangt af van uw omstandigheden en de gemeentelijke beoordeling. Bespreek uw betalingsmogelijkheden ook met uw advocaat.
Geldt één toevoeging voor al mijn juridische problemen?
Nee. Een toevoeging ziet op de zaak waarvoor zij is verleend. Voor een ander probleem of een volgende procedure kan een nieuwe toevoeging nodig zijn, met opnieuw een eigen bijdrage. Vraag vooraf welke werkzaamheden zijn gedekt.
Werkt iedere advocaat op toevoegingsbasis?
Nee. Vraag bij het eerste contact of de advocaat toevoegingszaken aanneemt en uw rechtsgebied behandelt. Dat voorkomt dat u uitgaat van gesubsidieerde hulp terwijl daar nog geen afspraken over zijn gemaakt.
Een pro deo advocaat bij Arslan Advocaten
De advocaten van Arslan Advocaten werken ook op basis van een toevoeging wanneer uw zaak en persoonlijke situatie daarvoor in aanmerking komen. Wij bespreken uw juridische vraag, de mogelijkheden voor gefinancierde rechtsbijstand en de kosten die u mogelijk zelf moet betalen.
U kunt met ons kennismaken in Rotterdam, Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Eindhoven of Tilburg. Het eerste kennismakingsgesprek is kosteloos en vrijblijvend. Voor verdere behandeling maken wij duidelijke afspraken.
Wilt u weten of een toevoeging mogelijk is voor uw zaak?
Neem contact op met Arslan Advocaten en leg uw situatie aan ons voor.
Lees ook
- Wat kost een familierechtadvocaat? Tarieven, toevoeging en eigen bijdrage
- Advocaat arbeidsrecht met toevoeging: voorwaarden en eigen bijdrage
- Kosten van een strafrechtadvocaat: toevoeging en pro deo
- Wat kost een rechtszaak als u verliest?
Bronnen
- Raad voor Rechtsbijstand: inkomen, vermogen en eigen bijdrage 2026
- Rechtsbijstand.nl: voorwaarden
- Rechtsbijstand.nl: eigen bijdrage, extra uren en wisselen van advocaat
- Rechtsbijstand.nl: korting op de eigen bijdrage
- Rechtsbijstand.nl: andere kosten
- Rechtsbijstand.nl: toelichting peiljaarverlegging 2026
- Rechtsbijstand.nl: resultaatbeoordeling
- Rechtspraak: begrip pro-deoadvocaat
Bronnen geraadpleegd op 3 oktober 2026. Normen en eigen bijdragen worden jaarlijks aangepast; de beslissing van de Raad in uw zaak is bepalend.
