Huurt u als ondernemer een zzp’er in? Dan moet de samenwerking ook in de praktijk zelfstandig zijn. Een factuur, KVK-inschrijving of overeenkomst van opdracht voorkomt niet dat de relatie juridisch als arbeidsovereenkomst wordt gezien. De feitelijke uitvoering weegt zwaar. Voor opdrachtgevers kunnen de gevolgen bestaan uit loonheffingen en arbeidsrechtelijke aanspraken, ook wanneer beide partijen vooraf liever als zelfstandigen samenwerken.
In deze blog leest u hoe u bestaande opdrachten beoordeelt, welke signalen aandacht vragen en wat u kunt doen als de werkwijze niet bij zelfstandigheid past. De fiscale handhaving is hieronder beschreven naar de stand van 27 september 2026. Voor een concrete beoordeling zijn altijd de afspraken én de uitvoering nodig.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Bij schijnzelfstandigheid wordt iemand als zelfstandige ingehuurd terwijl de rechtsverhouding in werkelijkheid een arbeidsovereenkomst is. De wettelijke beoordeling draait om arbeid, loon en werken in dienst van een ander. Daarbij worden alle relevante omstandigheden in onderlinge samenhang bekeken. Het etiket boven het contract geeft niet de doorslag.
Een opdracht kan aanvankelijk zelfstandig worden uitgevoerd en later van karakter veranderen. Denk aan een specialist die eerst één afgebakend project oplevert, maar na verschillende verlengingen structureel meedraait in een team, onder dezelfde leiding en met dezelfde taken als werknemers. Daarom is een controle bij aanvang alleen niet voldoende.
Ook de wens van de werkende om ondernemer te zijn beslist de zaak niet. Partijen kunnen afspraken maken over de werkzaamheden, maar kunnen de wettelijke kwalificatie daarvan niet vrij kiezen. Een clausule ‘partijen beogen uitdrukkelijk geen arbeidsovereenkomst’ is dus geen zelfstandige bescherming tegen herkwalificatie.
Welke omstandigheden tellen mee?
Bij de beoordeling gaat het onder meer om de aard en duur van het werk, de manier waarop werktijden en werkzaamheden worden bepaald, de plaats van het werk in de organisatie, de verplichting om persoonlijk te werken, de wijze van beloning en het commerciële risico. Ook ondernemerschap van de werkende kan relevant zijn. Geen enkel kenmerk vormt voor alle situaties een automatische beslisregel.
De Hoge Raad heeft in 2025 verduidelijkt dat tussen de relevante omstandigheden geen vaste rangorde geldt. Ook ondernemerschap buiten de specifieke opdracht kan meewegen. Dat betekent niet dat meerdere opdrachtgevers altijd voldoende zijn. Het totale beeld moet worden beoordeeld; losse kenmerken mogen niet als een afvinkgarantie worden gebruikt.
- Wie bepaalt de aanpak, volgorde en dagelijkse uitvoering?
- Kan de opdrachtnemer opdrachten weigeren of over de voorwaarden onderhandelen?
- Wordt een afzonderlijk resultaat geleverd of vooral capaciteit beschikbaar gesteld?
- Wie draagt herstelkosten, ondernemersrisico en investeringen?
- Hoe presenteert de werkende zich naar klanten en andere opdrachtgevers?
- Welke ruimte bestaat daadwerkelijk voor vervanging?
Dit zijn onderzoeksvragen, geen puntensysteem. Werken op locatie kan noodzakelijk zijn voor een zelfstandige opdracht. Een eigen laptop maakt iemand niet automatisch ondernemer. Een vervangingsclausule helpt weinig wanneer vervanging in werkelijkheid nooit wordt toegestaan of praktisch onuitvoerbaar is.
Instructies geven: waar ligt de grens?
Ook een zelfstandige opdrachtnemer kan instructies krijgen. Denk aan veiligheidsregels, toegangsbeperkingen of eisen aan het afgesproken resultaat. Het wordt gevoeliger wanneer de opdrachtgever structureel bepaalt hoe de werkende zijn dagelijkse werkzaamheden uitvoert, verlof moet goedkeuren en functioneren beoordeelt zoals bij werknemers.
Bekijk daarbij de samenhang. Een planning die nodig is voor samenwerking met andere leveranciers hoeft niet hetzelfde te zijn als een eenzijdig opgelegd werknemersrooster. Een kwaliteitscontrole op het eindresultaat is iets anders dan dagelijkse leiding over iedere handeling. Leg vast waarom bepaalde afspraken nodig zijn en beoordeel of de praktijk daarbij blijft.
Een kunstmatige wijziging van woorden lost het probleem niet op. Een leidinggevende ‘contactpersoon’ noemen helpt niet wanneer dezelfde persoon nog steeds alle werkzaamheden en vrije dagen bepaalt. De inrichting van het werk moet aansluiten op de juridische afspraken.
Handhaving door de Belastingdienst in 2026
Sinds 1 januari 2025 geldt het handhavingsmoratorium niet meer. De Belastingdienst kan bij vastgestelde schijnzelfstandigheid direct correctieverplichtingen en naheffingsaanslagen loonheffingen opleggen. Een voorafgaande aanwijzing is niet meer standaard vereist. Volgens de gepubliceerde handhavingsinformatie kunnen vanaf 1 januari 2026 ook vergrijpboetes worden opgelegd; in 2026 worden nog geen verzuimboetes opgelegd.
De Belastingdienst beschrijft als uitgangspunt dat naheffing binnen deze hervatte handhaving niet verder teruggaat dan 1 januari 2025. Voor kwaadwillendheid of het niet opvolgen van een eerdere aanwijzing gelden uitzonderingen. Dit fiscale beleid bepaalt niet automatisch hoever arbeidsrechtelijke aanspraken terug kunnen gaan. Die moeten afzonderlijk worden onderzocht.
Wacht daarom niet op een controlebrief. Zorg dat uw onderneming kan uitleggen hoe opdrachten zijn beoordeeld, welke feiten daarbij zijn gebruikt en welke maatregelen zijn genomen wanneer de uitvoering veranderde. Een goed dossier garandeert geen uitkomst, maar voorkomt dat de beoordeling uitsluitend op onvolledige herinneringen berust.
Wat zijn de mogelijke gevolgen voor de opdrachtgever?
Een kwalificatie als dienstbetrekking kan leiden tot financiële en administratieve correcties. De precieze fiscale gevolgen hangen af van de situatie en moeten samen met een loonheffingenadviseur worden berekend. Kijk daarbij niet alleen naar het afgesproken uurtarief, maar ook naar de periode, reeds betaalde bedragen en de vraag welke lasten kunnen worden verhaald.
Arbeidsrechtelijk kunnen bijvoorbeeld loon, vakantiebijslag, vakantie, loondoorbetaling bij ziekte en ontslagbescherming aan de orde komen. Ook een toepasselijke cao of verplichte pensioenregeling kan relevant zijn. Het is onjuist om deze gevolgen zonder dossieronderzoek simpelweg allemaal bij elkaar op te tellen. Per aanspraak moet worden vastgesteld of zij bestaat, over welke periode en hoe eerdere betalingen meetellen.
Het beëindigen van de opdracht kan eveneens anders uitpakken wanneer juridisch een arbeidsovereenkomst bestaat. Een opzeggingsbepaling uit de overeenkomst van opdracht vervangt dan niet de geldende arbeidsrechtelijke regels. Laat daarom vóór een plotselinge beëindiging beoordelen welke route passend is.
Een overeenkomst van opdracht blijft nuttig
Een schriftelijke overeenkomst kan duidelijkheid geven over opdracht, resultaat, vergoeding, aansprakelijkheid, intellectuele eigendom en beëindiging. Beschrijf wat echt wordt afgesproken en vermijd bepalingen die alleen bedoeld zijn om zelfstandigheid te suggereren. De beste tekst verliest betekenis als het bedrijf in de uitvoering anders handelt.
Stem de overeenkomst af op het type opdracht. Een interim-specialist, zelfstandig installateur en ontwerper werken niet op dezelfde manier. Een generiek model waarin altijd onbeperkte vervanging en volledige vrijheid worden beloofd, past niet noodzakelijk bij uw beveiligingseisen, dienstverlening of wettelijke verantwoordelijkheden.
Lees ook onze blog over de overeenkomst van opdracht voor zzp’ers. Algemene risicoverdeling vraagt daarnaast aandacht voor algemene voorwaarden en aansprakelijkheid in zakelijke contracten. Die onderwerpen staan naast de kwalificatievraag en lossen haar niet zelfstandig op.
Modelovereenkomst of tussenpersoon: geen automatische zekerheid
Een bestaande modelovereenkomst kan alleen betekenis hebben binnen de voorwaarden waarvoor zij is bedoeld en wanneer daadwerkelijk volgens de relevante afspraken wordt gewerkt. Controleer daarom de actuele geldigheid en toelichting van het gebruikte model. Een gekopieerde goedkeuringsverwijzing is geen algemene verklaring dat iedere samenwerking met dat document zelfstandig is.
Ook inschakeling via een bemiddelaar of andere vennootschap vraagt onderzoek. Stel vast wie contracteert, wie feitelijk leiding geeft en welke werkzaamheden worden verricht. De extra schakel maakt een arbeidsrelatie niet vanzelf veilig. Bij uitlenen van personeel kunnen bovendien andere verplichtingen spelen.
Wees terughoudend met een onbeperkte vrijwaring waarbij alle fiscale en arbeidsrechtelijke risico’s bij de werkende worden gelegd. Zo’n beding verhindert geen beoordeling door rechter of Belastingdienst en is niet zonder meer afdwingbaar voor iedere mogelijke last. Bovendien zegt een aanspraak op vergoeding weinig als de wederpartij niet kan betalen.
Een praktisch dossier per opdracht
Bewaar de opdrachtomschrijving, onderhandeling over prijs en voorwaarden, afspraken over resultaat, facturen en relevante evaluaties. Noteer hoe de opdrachtnemer zelfstandig keuzes maakt en welke zakelijke risico’s werkelijk worden gedragen. Verzamel geen documenten alleen om een vooraf gewenste uitkomst te ondersteunen; leg ook tegenargumenten vast.
Vraag alleen informatie die relevant en noodzakelijk is. Een opdrachtgever hoeft niet zonder reden de volledige privéadministratie van een zelfstandige op te vragen. Ondernemerschap kan soms worden onderbouwd met openbare profilering of zakelijke informatie, zonder onnodige persoonlijke gegevens vast te leggen. Spreek af wie het dossier kan inzien en wanneer het wordt bijgewerkt.
Beperk de controle niet tot inkoop of juridische zaken. De dagelijkse leidinggevende weet hoe iemand feitelijk werkt. Betrek daarom de verantwoordelijke manager, HR, finance en zo nodig de opdrachtnemer. Verschillen tussen hun beschrijvingen zijn een nuttig signaal dat het contract en de praktijk uit elkaar zijn gegroeid.
Voorbeeld: een zelfstandige die structureel in het team meedraait
Hypothetisch voorbeeld. Een mkb-bedrijf huurt een specialist in om een systeem te migreren. De specialist bepaalt de aanpak, spreekt een projectprijs af en herstelt fouten binnen die prijs. Na oplevering blijft dezelfde persoon twee jaar lang vier vaste dagen per week reguliere support doen. De teamleider verdeelt dagelijks de werkzaamheden en verlof moet vooraf worden goedgekeurd.
De oorspronkelijke projectafspraken zeggen dan weinig over de latere supportrelatie. De opdrachtgever moet die tweede fase afzonderlijk beoordelen. Mogelijke vervolgstappen zijn een arbeidsovereenkomst, een werkelijk anders ingerichte zelfstandige opdracht of een andere passende inzetvorm. Alleen een nieuwe contracttitel of hoger tarief neemt het risico niet weg.
Stappenplan voor opdrachtgevers
- Maak een overzicht van alle zelfstandigen, looptijden, verlengingen en feitelijke werkzaamheden.
- Selecteer relaties met structurele inzet, sterke dagelijkse aansturing of weinig commercieel risico.
- Vergelijk contracten met gesprekken over de daadwerkelijke uitvoering.
- Beoordeel alle relevante omstandigheden gezamenlijk, zonder vaste scoregarantie.
- Bereken mogelijke fiscale en arbeidsrechtelijke gevolgen bij twijfel.
- Kies een juridisch passende inrichting en bespreek die met de betrokken werkende.
- Leg wijzigingen eerlijk vast en plan een nieuwe beoordeling bij verlenging of functiewijziging.
Maak geen documenten met een onjuiste datum en laat niemand achteraf verklaren dat er vrijheid was die feitelijk ontbrak. Een correctie voor de toekomst wist het verleden niet uit. Bij een lopende controle moet u zorgvuldig en tijdig reageren; bewaak de termijnen in de ontvangen stukken en laat vragen beoordelen voordat u onvolledige conclusies aanlevert.
Veelgestelde vragen over zzp’ers inhuren
Is een hoog uurtarief voldoende om zelfstandigheid aan te tonen?
Nee. De hoogte en totstandkoming van de beloning kunnen meewegen, maar beslissen de kwalificatie niet alleen. Er bestaat geen algemene regel dat boven een bepaald tarief nooit een arbeidsovereenkomst kan bestaan.
Mag een zzp’er maar voor één opdrachtgever werken?
Het aantal opdrachtgevers is relevant voor het totale beeld, maar één opdrachtgever betekent niet automatisch loondienst. Omgekeerd sluiten meerdere opdrachtgevers een arbeidsovereenkomst bij een specifieke opdrachtgever niet uit.
Moeten wij alle zzp’ers direct laten stoppen?
Nee. Beoordeel de concrete relaties. Een algemene stop kan onnodige bedrijfsproblemen veroorzaken en zegt niets over verplichtingen uit bestaande contracten. Pak eerst de relaties aan waarin contract en uitvoering duidelijk uiteenlopen.
Kan de opdrachtnemer later toch werknemersrechten claimen?
Ja, de juridische kwalificatie kan later ter discussie worden gesteld. Een eerdere voorkeur voor zelfstandigheid sluit dat niet vanzelf uit. Lees voor een sectorspecifiek voorbeeld onze uitleg over schijnzelfstandigheid bij bezorgers.
Hoe beëindigen we een risicovolle samenwerking?
Onderzoek eerst welke rechtsverhouding bestaat en welke regels voor beëindiging gelden. Onze blog over een samenwerking beëindigen behandelt de contractuele kant; bij mogelijke loondienst is aanvullend arbeidsrechtelijk advies nodig.
Uw zzp-inhuur laten beoordelen
De advocaten van Arslan Advocaten kunnen met u beoordelen hoe contracten en uitvoering op elkaar aansluiten. Neem de opdrachtbevestiging, verlengingen en een concrete beschrijving van de dagelijkse werkwijze mee. Daarmee kan worden bepaald welke aanpassing nodig is en welke bestaande risico’s afzonderlijk aandacht vragen.
Bronnen: Belastingdienst: arbeidsrelaties en handhaving en Hoge Raad: beoordeling arbeidsovereenkomst en ondernemerschap. Inhoud gecontroleerd op 27 september 2026.