Gemeenschap van goederen: wat wordt verdeeld bij scheiding?

Wat u bij een scheiding deelt, hangt onder meer af van de huwelijksdatum, eventuele huwelijkse voorwaarden en de herkomst van bezittingen en schulden. Sinds 1 januari 2018 geldt zonder voorwaarden in beginsel een beperkte gemeenschap. Bij oudere huwelijken kan de algehele gemeenschap het uitgangspunt zijn.

Voor wie: Partners, ex-partners en ouders in Nederland.

Begin met de juiste juridische basis

Controleer eerst de huwelijksakte en eventuele notariële voorwaarden. Een geregistreerd partnerschap kan vergelijkbare vermogensrechtelijke gevolgen hebben. Bij een buitenlandse nationaliteit, huwelijk of woonverleden moet bovendien worden onderzocht welk recht van toepassing is.

Het saldo van een bankrekening vertelt niet vanzelf wie juridisch eigenaar is van het geld. Ook wanneer een rekening op één naam staat, kan het saldo tot de gemeenschap behoren. Andersom kan privévermogen herkenbaar privé blijven terwijl het via een gezamenlijke rekening is betaald.

Algehele of beperkte gemeenschap

Bij de klassieke algehele gemeenschap vallen in beginsel veel bestaande en toekomstige goederen en schulden in de gemeenschap. Er zijn uitzonderingen, bijvoorbeeld bij een uitsluitingsclausule of bepaalde persoonlijke rechten.

Bij de beperkte gemeenschap blijven bezittingen en schulden die vóór het huwelijk uitsluitend van één partner waren in beginsel privé. Voorhuwelijks gezamenlijk vermogen kan wel in de gemeenschap vallen. Erfenissen en schenkingen vallen in beginsel buiten de beperkte gemeenschap, maar voorwaarden en afwijkende afspraken moeten worden nagezien.

Deze tabel is een eerste ordening voor situaties waarop Nederlands recht van toepassing is. Een huwelijk van vóór 2018 verandert niet automatisch in een beperkte gemeenschap doordat u na 2018 scheidt. Ook de omzetting van een ouder geregistreerd partnerschap in een huwelijk kan het eerdere vermogensregime behouden.

Privégeld in de gezamenlijke woning

Een erfenis of spaargeld dat in een gezamenlijke woning is gestoken, kan aanleiding geven tot een vergoedingsrecht. De berekening hangt af van onder meer datum, afspraken, toepasselijk recht en besteding. Het is niet altijd eenvoudigweg het nominale bedrag terugbetalen of de waardestijging gelijk delen.

Bewaar bankafschriften, de afrekening van de notaris, de schenkingsakte en correspondentie over de bedoeling van partijen. Zonder herleidbare administratie is een discussie over privé-inbreng lastiger te onderbouwen.

Schulden en de positie van derden

Een afspraak dat één partner een schuld overneemt, ontslaat de ander niet vanzelf tegenover de schuldeiser. Bij een hypotheek moet de geldverstrekker instemmen met ontslag uit hoofdelijke aansprakelijkheid. Verdeling tussen partners en aansprakelijkheid tegenover een bank zijn dus afzonderlijke stappen.

Maak naast de vermogenslijst ook een overzicht van mogelijke belastingschulden, leningen, garanties en ondernemingsverplichtingen. Een onbekende schuld kan de praktische uitkomst van de verdeling sterk beïnvloeden.

Van inventarisatie naar verdeling

Stel vast welke goederen in de gemeenschap zitten, op welke datum de omvang wordt bepaald en welke waarderingsdatum wordt gebruikt. Die data hoeven niet gelijk te zijn. Daarna wordt uitgewerkt wie welk goed krijgt en welke verrekening nodig is.

Fictief voorbeeld: een partner betaalt tijdens het huwelijk een verbouwing met een aantoonbaar privé-erfdeel. Dat geld is niet zonder onderzoek definitief aan de gezamenlijke woning geschonken. De feiten en regels over vergoeding moeten eerst worden beoordeeld.

Zo maakt u een controleerbaar vermogensoverzicht

Begin met één lijst waarop u per bezit of schuld noteert wat het is, wanneer het is verkregen, hoe het is betaald en op welk document u uw standpunt baseert. Zet een betwist onderdeel apart. Dat is overzichtelijker dan meteen alle banksaldi bij elkaar optellen en het totaal halveren.

1. Verzamel de basisstukken. De huwelijks- of partnerschapsakte, huwelijkse voorwaarden en eventuele latere akten bepalen waar de beoordeling begint.
2. Maak de geldstromen zichtbaar. Koppel bankafschriften aan aankoopnota’s, een afrekening van de notaris of documenten over een erfenis. Alleen zeggen dat u “altijd zelf heeft gespaard” maakt de herkomst nog niet controleerbaar.
3. Maak onderscheid tussen eigendom en vergoeding. Een woning kan gemeenschappelijk zijn terwijl één partner daarnaast een aanspraak wegens privé-inbreng stelt. Dat zijn twee vragen.
4. Noteer de ontbrekende stukken. Vraag gericht een afschrift of overzicht op. Een ontbrekend document is reden voor verder onderzoek, niet om alvast een definitieve verdeling te tekenen.

Maak bij iedere bankrekening ook duidelijk of het gaat om een saldo op de relevante datum of om later binnengekomen geld. Sla oorspronkelijke afschriften op en bewaar de toelichting apart. Zo blijft achteraf controleerbaar welke gegevens aan de berekening ten grondslag lagen.

Fictief rekenvoorbeeld: verdelen zonder ieder goed te halveren

Stel dat na onderzoek vaststaat dat uitsluitend een gezamenlijk spaarsaldo van € 20.000 en een auto van € 10.000 moeten worden verdeeld. Er zijn in dit vereenvoudigde voorbeeld geen schulden, privéaanspraken of andere verrekeningen. Ieder heeft recht op een waarde van € 15.000.

Krijgt partner A de auto en € 5.000 spaargeld, dan krijgt partner B de resterende € 15.000 spaargeld. De auto hoeft dus niet letterlijk te worden gedeeld of verkocht om tot een gelijke verdeling in waarde te komen. Dit is een rekenvoorbeeld, geen uitspraak of cliëntzaak.

Wordt vervolgens een schuld van € 6.000 ontdekt die in de gemeenschap valt, dan verandert het uitgangspunt: de netto te verdelen waarde is in dit voorbeeld € 24.000. Wie de schuld tegenover de schuldeiser moet voldoen en hoe partners dat onderling verrekenen, moet daarnaast afzonderlijk worden vastgelegd. Trek daarom pas conclusies wanneer bezittingen én schulden zijn geïnventariseerd.

Woning, onderneming en peildata: voorkom een onvolledige afspraak

Bij een koopwoning spelen meer vragen dan alleen de overwaarde. Wie blijft er wonen, welke waarde wordt gebruikt, welke hypotheekschuld hoort daarbij en kan de blijvende partner de financiering dragen? Leg ook vast wat gebeurt als de bank niet meewerkt aan ontslag uit de gezamenlijke aansprakelijkheid. Een afspraak tussen partners is geen toestemming van de bank.

Bewaar afspraken over het tijdelijk betalen van hypotheek, huur, verzekeringen en gebruikskosten apart van de definitieve verdeling. Een betaling tijdens de scheiding vertelt niet zonder meer hoe de uiteindelijke afrekening moet luiden. De akte van verdeling van de woning en het echtscheidingsconvenant moeten op elkaar aansluiten.

Is er een onderneming? Verzamel dan onder meer de oprichtingsstukken, jaarrekeningen, eventuele aandeleninformatie en gegevens over investeringen met privé- of gezamenlijk geld. Behandel een ondernemingswaarde niet alsof het vrij beschikbaar spaargeld is. Een waardering, een mogelijke vergoeding en de financiering van een uitkoop vragen ieder een eigen onderbouwing.

Gebruik tot slot niet ongemerkt één datum voor alle berekeningen. De vraag welke goederen tot de ontbonden gemeenschap horen, is iets anders dan de vraag tegen welke waarde een goed wordt verdeeld. Noteer per onderdeel welke datum wordt gebruikt en waarom. Laat een afwijkende afspraak expliciet beoordelen voordat u tekent.

Wat doet u als u het niet eens wordt?

Breng het geschil terug tot concrete punten: ontbreekt een bankafschrift, betwist u de waarde, is privé-inbreng niet erkend of lukt de financiering niet? Vraag per punt om een voorstel met stukken. Een algemene discussie over wie tijdens het huwelijk “meer heeft betaald” lost die afzonderlijke vragen zelden op.

Bij overleg of mediation kunt u eerst overeenstemming zoeken over de onbetwiste onderdelen. Laat vastleggen wat nog openstaat en voorkom dat een algemene finale kwijting onbedoeld ook een niet-onderzochte aanspraak afsluit. Komt er geen werkbare oplossing, dan kan juridische bijstand nodig zijn bij een verzoek aan de rechter over de verdeling.

Laat pensioenrechten afzonderlijk bekijken: die volgen niet vanzelf de praktische verdeling van de bankrekeningen en inboedel. De bestaande uitleg over pensioen verdelen na scheiding behandelt die route. Neem voor een eerste bespreking de vermogenslijst, onderliggende stukken en een overzicht van de punten waarover u het oneens bent mee.