Uit de praktijk | Arbeidsrecht voor ondernemers
Wanneer verandert een stage of beroepspraktijkvormingsovereenkomst in een arbeidsovereenkomst? In een procedure over een leerling bij een kapsalon moest het gerechtshof Den Haag beoordelen of naast twee beroepspraktijkvormingsovereenkomsten (BPVO’s) ook een arbeidsovereenkomst was ontstaan.
Wat was er aan de hand?
Een kapsalon en een leerling sloten twee praktijkovereenkomsten via een ROC. In het kader van een gemeentelijke regeling voor een leerwerkcheque waren twee bedragen van € 600 betaald. De leerling stelde dat een arbeidsovereenkomst bestond. Daarbij werd onder meer verwezen naar een cao-bepaling die voorschreef dat de werkgever met een leerling een arbeidsovereenkomst sluit.
De kern van het oordeel
Het hof onderzocht de afspraken en de feitelijke uitvoering. Bij het sluiten van de BPVO’s hadden partijen volgens het hof niet gesproken over een arbeidsovereenkomst of een te betalen salaris. Het gebruikte ROC-model ging juist uit van de mogelijkheid van een eventuele arbeidsovereenkomst naast de praktijkovereenkomst. Ook de cao-bepaling leidde volgens het hof niet zonder meer automatisch tot het ontstaan van een arbeidsovereenkomst: daarvoor was wilsovereenstemming nodig.
De betalingen van € 600 moesten in de context van de subsidie- en leerwerkafspraken worden beoordeeld. De kwalificatie kon niet alleen uit de benaming van de overeenkomst of uit het enkele feit van een betaling worden afgeleid.
Wat besliste het hof?
Het hof vernietigde de eerdere beslissing voor zover daarin een arbeidsovereenkomst was aangenomen en daaraan veroordelingen waren verbonden. De proceskostenveroordeling uit eerste aanleg bleef echter in stand, omdat de kapsalon in die procedure relevante feiten ten onrechte had betwist. Het hof verwees daarbij naar artikel 21 Rv, de verplichting om de voor de beslissing relevante feiten volledig en naar waarheid aan te voeren. In hoger beroep droeg iedere partij de eigen proceskosten.
Waarom is dit belangrijk voor werkgevers?
Werkgevers die met stagiairs, BBL-leerlingen of deelnemers aan leerwerktrajecten werken, moeten de afspraken en de feitelijke uitvoering helder vastleggen. Let op de toepasselijke cao, de aard van de werkzaamheden, eventuele vergoedingen en de vraag welke verplichtingen partijen werkelijk zijn aangegaan. Ook de proceshouding is cruciaal: onjuiste of wisselende stellingen kunnen gevolgen hebben voor de proceskosten, zelfs wanneer een hoger beroep inhoudelijk slaagt.
De benaming van het contract is niet het enige aanknopingspunt
Een overeenkomst met de titel ‘stage’ of ‘praktijkovereenkomst’ vertelt niet vanzelf welke rechten en verplichtingen in werkelijkheid bestaan. De kwalificatie vereist een juridische beoordeling van wat partijen hebben afgesproken en hoe zij de verhouding uitvoeren. Voor opleidingssituaties is daarbij belangrijk welk deel van de activiteiten op het verwerven van vaardigheden is gericht en welke verplichtingen de leerwerkplek daadwerkelijk op zich heeft genomen.
Wat leert de uitspraak over gemeentelijke leerwerksubsidies?
De twee betalingen van € 600 werden in het geschil in verband gebracht met een gemeentelijke leerwerkcheque. Het hof onderzocht de voorwaarden van die regeling en de daarbij behorende documenten. Een betaling in een opleidingscontext hoeft niet zonder meer loon uit een arbeidsovereenkomst te zijn. Werkgevers moeten echter ook voorkomen dat een subsidieconstructie uitsluitend op papier een opleiding betreft, terwijl de dagelijkse praktijk een andere rechtsverhouding laat zien.
Historische uitspraak, actuele vraag
Het arrest dateert uit 2016. De rechtspraak over de kwalificatie van arbeidsrelaties heeft zich daarna verder ontwikkeld. Daarom moet de uitspraak vooral worden gelezen als een concrete beoordeling van deze BPVO’s, de destijds toepasselijke cao en de feiten van het dossier, niet als een algemene regel dat een leerwerktraject nooit een arbeidsovereenkomst kan zijn. Bij een actueel geschil moet de huidige wetgeving en rechtspraak worden betrokken.
Veelgestelde vragen
Is iedere stage automatisch een arbeidsovereenkomst?
Nee. De rechtsverhouding moet worden beoordeeld aan de hand van de relevante afspraken en de feitelijke uitvoering.
Kan een cao verplichten om een arbeidsovereenkomst te sluiten?
Een cao kan verplichtingen bevatten, maar het hof maakte in deze zaak onderscheid tussen de verplichting om een overeenkomst aan te gaan en het daadwerkelijk ontstaan daarvan.
Waarom bleef de proceskostenveroordeling staan?
Omdat het hof vond dat in eerste aanleg relevante feiten in strijd met artikel 21 Rv waren betwist.
Vier aandachtspunten bij het inzetten van stagiairs en leerlingen
1. De feitelijke werkzaamheden. Onderzoek of de activiteiten vooral in het teken staan van leren of dat iemand structureel reguliere arbeid verricht. De benaming ‘stage’ of ‘BPVO’ is op zichzelf niet beslissend. 2. De gemaakte afspraken. Leg vast wat de leerdoelen, begeleiding, werktijden en vergoedingen zijn en welke verplichtingen partijen willen aangaan. 3. De cao. Controleer of de toepasselijke cao voorschriften bevat over leerwerktrajecten of het sluiten van een arbeidsovereenkomst. 4. De uitvoering. Beoordeel of het dagelijkse werk overeenkomt met de schriftelijke afspraken.
Wat maakt deze uitspraak procesrechtelijk interessant?
Het hof maakte niet alleen een arbeidsrechtelijke kwalificatie, maar trok ook een zelfstandige conclusie over de proceshouding. De kapsalon had in eerste aanleg relevante feiten betwist die zij in hoger beroep alsnog erkende. Dat leidde tot toepassing van artikel 21 Rv en het in stand laten van de proceskostenveroordeling. Voor ondernemers betekent dit dat de bewijsstrategie vanaf de eerste proceshandeling zorgvuldig moet zijn: een inhoudelijk geslaagd hoger beroep herstelt niet automatisch de gevolgen van onjuiste feitelijke stellingen.
Wat moet een werkgever bewaren?
Denk aan de ondertekende praktijkovereenkomst, correspondentie met de onderwijsinstelling, de toepasselijke cao, subsidievoorwaarden, betaalbewijzen, opleidingsplannen en vastgelegde begeleiding. Bij een conflict kunnen deze stukken helpen bepalen welke verplichtingen zijn overeengekomen en hoe partijen die daadwerkelijk hebben uitgevoerd.
Verwante praktijkartikelen zijn onze uitspraken over achterstallig loon, loonstroken en loonadministratie en ontslag op staande voet wegens reiskostendeclaraties. Ze laten zien welke verschillende bewijs- en werkgeversverplichtingen in arbeidszaken een rol spelen.
Betrokken advocaat: mr. O. Arslan stond de kapsalon bij.
Bron: Gerechtshof Den Haag 27 december 2016, ECLI:NL:GHDHA:2016:4019. In de uitspraak is ook de latere cassatie-uitspraak ECLI:NL:HR:2017:3102 vermeld.
