Meslek hastalığında işveren ne zaman sorumludur?

Meslek hastalığı: işveren ne zaman sorumludur?

Kısaca:

Hollanda Medeni Kanunu’nun (BW) 7:658. maddesi uyarınca işvereniniz, özen yükümlülüğünü yerine getirmemişse meslek hastalığından sorumludur.
Meslek hastalıkları; kimyasallar, asbest, RSI ve tükenmişlik sendromu (burn-out) gibi işyerindeki zararlı etkenlere uzun süre maruz kalma sonucunda ortaya çıkar.
Tazminat; tedavi masraflarını, gelir kaybını, ev işlerinde yardım masraflarını, yol masraflarını ve manevi tazminatı kapsayabilir.
İşyerinde zararlı koşullara maruz kaldığınızı ve şikâyetlerinizin bundan kaynaklanmış olabileceğini makul ölçüde ortaya koyduğunuzda, özen yükümlülüğünü yerine getirdiğini ispat etmek işverene düşer.
Meslek hastalığından şüpheleniyorsanız, derhâl kişisel yaralanma alanında uzman bir avukatla iletişime geçin.

Meslek hastalığı nedir?

Meslek hastalığı, iş sırasında zararlı etkenlere maruz kalma veya bizzat işin niteliği nedeniyle ortaya çıkan hastalıktır. Ani bir iş kazasının aksine meslek hastalığı, örneğin tehlikeli maddelere, fiziksel aşırı yüklenmeye veya psikolojik baskıya uzun süre maruz kalma sonucunda çoğu zaman yavaş yavaş gelişir. RSI (Repetitive Strain Injury, tekrarlayan zorlanma yaralanması), tükenmişlik sendromu, asbeste maruz kalmaya bağlı asbestoz veya zehirli maddelerden kaynaklanan akciğer sorunları gibi rahatsızlıklar buna örnektir.

Yazar: Onur Arslan, Arslan Advocaten avukatı. Hollanda Barolar Birliği’nin uzmanlık alanları siciline iş hukuku ve kişisel yaralanma alanlarında kayıtlıdır. Son güncelleme: 19 Eylül 2026.

İş kazası ile meslek hastalığı arasındaki ayrım hukuken önemlidir; çünkü sorumluluk ve ispat farklı şekilde ele alınabilir. Meslek hastalığında zarar tek bir anda değil, daha uzun bir süre içinde ortaya çıktığından, işverenin sorumlu olduğunu göstermek çoğu zaman daha zordur.

Hollanda Medeni Kanunu’nun 7:658. maddesine göre işverenin özen yükümlülüğü

Hollanda Medeni Kanunu’nun 7:658. maddesine göre işveren, güvenli ve sağlıklı bir çalışma ortamı sağlamakla yükümlüdür. Bu, işverenin çalışanların işleri nedeniyle hastalanmasını önlemek için makul olan tüm önlemleri alması gerektiği anlamına gelir. Burada hem kazaların hem de meslek hastalıklarının önlenmesi söz konusudur.

İşveren diğerlerinin yanı sıra şunları yapmalıdır:

Sağlık risklerini belirlemek için bir risk envanteri ve değerlendirmesi (RI&E) yapmak.
Zararlı maddelere maruz kalındığında solunum maskesi gibi kişisel koruyucu donanımlar sağlamak.
Çalışanlara güvenli çalışma konusunda doğru talimat ve eğitim vermek.
Güvenlik kurallarına uyulmasını denetlemek.
Tükenmişlik ve stresi önlemek için psikososyal iş yükünü (PSA) izlemek ve gerekli önlemleri almak.

İşveren bu özen yükümlülüğünü yerine getirmez ve bunun sonucunda çalışan bir meslek hastalığına yakalanırsa, işveren uğranılan zarardan sorumlu tutulabilir.

İşveren meslek hastalığından ne zaman sorumludur?

İşverenin meslek hastalığından doğan sorumluluğu BW’nin 7:658. maddesinden kaynaklanır. Önce sizin, zarara işinizi yaparken uğradığınızı ileri sürmeniz ve gerekirse ispatlamanız gerekir: işte şikâyetlerinize yol açabilecek koşullara maruz kaldığınızı ve bu şikâyetlere sahip olduğunuzu. Bunu başarırsanız, hastalığı önlemek için makul olarak gereken her şeyi yaptığını işveren ispatlamalıdır. İş ile şikâyetler arasındaki bağ çok belirsiz veya muğlaksa bu ispat karinesi uygulanmaz (Hoge Raad, 7 Haziran 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ1717).

Uygulamada bu, işvereninizin örneğin şunları yaptığını gösterebilmesi gerektiği anlamına gelebilir:

Usulüne uygun bir RI&E yaptığını.
Zararlı maddelere (asbest, kimyasal maddeler veya ince toz gibi) maruz kalmaya karşı etkili önlemler aldığını.
Fiziksel aşırı yüklenmeye (RSI’da olduğu gibi) ve psikolojik yüke (tükenmişlikte olduğu gibi) karşı uygun önleyici tedbirler aldığını.
Size yeterli talimat ve yardımcı araç sağladığını.
Çalışma koşullarını düzenli olarak denetlediğini.

İşvereniniz bunu ispat edemezse kural olarak sorumludur. Bu durumda işveren, özen yükümlülüğüne uysaydı bile hastalığın önlenemeyeceğini yine ileri sürebilir; zararın miktarının da gerekçelendirilmesi gerekir.

Meslek hastalığı örnekleri ve sorumluluk

Sıkça görülen ve işverenlerin sorumlu olabileceği çeşitli meslek hastalıkları vardır:

Asbestoz ve asbestle bağlantılı diğer hastalıklar

Asbest liflerine uzun süre maruz kalmak asbestoz, mezotelyoma ve akciğer kanseri dâhil ağır akciğer hastalıklarına yol açabilir. İnşaat, sanayi ve gemi inşa sektörlerinde çalışanlar, asbest her zaman güvenli şekilde sökülmediği için geçmişte sıklıkla risk altındaydı. Bugün sıkı kurallar geçerli olsa da geçmişten kaynaklanan zarar dosyalarıyla hâlâ düzenli olarak karşılaşılmaktadır.

İşvereniniz, koruyucu donanım sağlamamak veya işyerini gereği gibi temizlememek gibi, asbeste maruz kalmayı önlemek için yeterli önlem almamışsa sorumlu olabilir. Sağlığa verilen ağır zarar ve ömür boyu süren sonuçlar nedeniyle tazminat tutarı oldukça yüksek olabilir.

RSI (Repetitive Strain Injury)

RSI, çoğunlukla ofis ortamlarında, tekrarlayan hareketler ve uzun süreli aşırı yüklenme nedeniyle kaslarda, tendonlarda ve sinirlerde ortaya çıkan şikâyetlerin genel adıdır. Yeterli mola verilmeden veya ergonomik bir çalışma alanı olmadan sık sık klavye ya da fare kullanmak buna örnektir.

Kanuna göre işveren, ergonomik açıdan uygun bir çalışma alanı sağlamak ve çalışanları molaların ve doğru duruşun önemi konusunda bilgilendirmekle yükümlüdür. Bu konuda eksiklik varsa işveren sorumlu tutulabilir.

Tükenmişlik sendromu ve psikososyal iş yükü

Tükenmişlik sendromu çoğu zaman uzun süreli iş stresi, yüksek iş yükü, işyerindeki çatışmalar veya destek eksikliğinden kaynaklanır. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (Arbowet) ve BW’nin 7:658. maddesi uyarınca işveren, psikolojik açıdan güvenli bir çalışma ortamı sağlamalıdır. Bu, işverenin aşırı yüklenme belirtilerini fark etmesi ve bunlara karşı önlem alması gerektiği anlamına gelir.

Şikâyetleri görmezden gelmek veya iş yükünü uyarlamamak gibi işvereninizin ihmali nedeniyle tükenmişlik sendromu yaşarsanız, işveren gelir kaybı ve manevi tazminat dâhil zarardan sorumlu tutulabilir. Tükenmişlik sendromunda manevi tazminat almak, bedensel yaralanmaya kıyasla daha zordur: sağlıkta ispatlanabilir bir bozulma ve işle illiyet bağı bulunmalıdır. Tazminata hükmedilirse, tutarlar genellikle birkaç bin euro düzeyindedir; ağır ve kalıcı şikâyetlerde ise çok daha yüksektir. Güvenilir bir tahmin ancak Smartengeldgids’teki (Hollanda manevi tazminat rehberi) benzer kararlara dayanılarak yapılabilir; dosyanızı genel bir tutara göre değil, bu kararlara göre değerlendirtin.

Toksikolojik meslek hastalıkları

Kimyasal çözücüler, ağır metaller veya tehlikeli buharlar gibi zehirli maddelere maruz kalmak, kanser ve nörolojik rahatsızlıklar dâhil kronik sağlık sorunlarına yol açabilir. İşveren yeterli havalandırma, güvenli prosedürler ve koruyucu donanım sağlamalıdır.

Önlemler yetersizse sorumluluk doğabilir. Burada da maruziyeti ve işle illiyet bağını ispat edebilmek önemlidir.

Meslek hastalığında dosyanızı nasıl oluşturursunuz?

Tıbbi tanı önemlidir, ancak işinizle veya belirli bir işverenle hukuki bağı kendiliğinden ispatlamaz. Bu nedenle üç çizgiyi yan yana kurarak başlayın:

Sağlığınız: ilk şikâyetler, tanı, tedavi ve kısıtlamalar.
İşiniz: işverenler, görevler, dönemler, yaptığınız işler ve somut maruziyet veya yük.
Güvenlik: alınan önlemler, talimatlar, ölçümler, şikâyetler ve işverenin tepkileri.

Eski maaş bordrolarını, görev tanımlarını, ürün adlarını ve iş arkadaşlarınızın adlarını saklayın. Hangi maddenin kullanıldığını artık tam olarak bilmiyorsanız, görevi ve ürünü olabildiğince olgusal biçimde tarif edin ve neyin belirsiz olduğunu belirtin.

Artık başka bir yerde çalışıyor veya emekli olmuş olmanız talebinizi dışlamaz. Benzer risklerin bulunduğu birden fazla şirkette çalıştıysanız, her dönem için hangi maruziyetin olduğu ve bundan kimin sorumlu olabileceği açıklığa kavuşturulmalıdır. Yalnızca en uzun orada çalıştığınız için, araştırmadan tek bir şirketi sorumlu göstermeyin.

Meslek hastalığında hangi zararları talep edebilirsiniz?

İşvereninizin ihmali nedeniyle bir meslek hastalığına yakalandıysanız, aşağıdaki zarar kalemlerini talep edebilirsiniz:

Tedavi masrafları: tedavi, hastaneye yatış, ilaç, fizyoterapi ve diğer tıbbi bakım masrafları.
Gelir kaybı: normal ücretiniz ile hastalık veya iş göremezlik süresince aldığınız tutar arasındaki fark.
Gelecekteki gelir kaybı: kalıcı işlev kayıpları nedeniyle daha az çalışabiliyor veya daha düşük ücretli başka bir pozisyonda çalışmak zorunda kalıyorsanız.
Ev işlerinde yardım: artık her şeyi kendiniz yapamıyorsanız evde alınan yardımın masrafları.
Yol masrafları: tedavi uzmanlarına ve hekimlere gidiş gelişler için yapılan masraflar.
Manevi tazminat: acı, üzüntü, yaşam sevincinin kaybı ve günlük yaşamdaki kısıtlamalar gibi manevi zararlar için ödenen tazminat.

Tazminat talebinin yanında TSB ve asbest düzenlemeleri

İşverene karşı bir hukuk talebinin yanında bir devlet düzenlemesi de önem taşıyabilir. Zararlı maddelere bağlı meslek hastalıkları için tazminat düzenlemesi (Tegemoetkoming Stoffengerelateerde Beroepsziekten, TSB), alerjik meslek astımı, CSE (boyacı hastalığı), asbeste bağlı akciğer kanseri, silikaya bağlı akciğer kanseri, ahşap tozuna bağlı burun (sinüs) kanseri veya silikozisi olan (eski) çalışanlar ile personel çalıştırmayan serbest çalışanlar içindir. Koşulları sağlayan kişi bir kereye mahsus bir ödeme alır; 2026’da bu tutar 27.030 avrodur. Başvuru Instituut Slachtoffers Beroepsziekten door Gevaarlijke stoffen (ISBG) üzerinden yapılır, ödemeyi Sociale Verzekeringsbank (SVB) yapar.

Mezotelyoma ve asbestoz için Instituut Asbestslachtoffers (IAS) üzerinden ayrı bir yol vardır. Bu ödemeler tam bir tazminat değildir. Bunların yanında işvereni sorumlu tutabilirsiniz; ancak işverenden alınan bir tazminat veya ödeme TSB ödemesinden düşülür. Bu nedenle yolları hangi sırayla izleyeceğinizi önceden değerlendirtin.

İşveren genellikle bu zararı karşılayan bir sorumluluk sigortasına sahiptir. Sorumluluk kabul edildiğinde veya saptandığında, kişisel yaralanma avukatının makul masrafları bir zarar kalemi olarak sorumlu taraftan tahsil edilebilir (BW’nin 6:96. maddesinin 2. fıkrası). Bu, bütün masrafların karşılanacağının garantisi değildir.

Meslek hastalığını nasıl bildirebilir ve haklarınızı nasıl koruyabilirsiniz?

Bir meslek hastalığına yakalandığınızdan şüpheleniyorsanız, şu adımları izleyin:

Şikâyetlerinizi derhâl işverenize bildirin ve bir risk dosyası açılmasını veya şikâyetlerinizin kayda geçirilmesini isteyin.
Tıbbi teşhis için aile hekiminize veya işyeri hekimine başvurun ve meslek hastalığının kayda geçirilmesini sağlayın.
İşyeri hekiminden, şikâyetleriniz ile işiniz arasındaki bağa ilişkin yazılı bir beyan isteyin.
Tüm tıbbi belgeleri, yazışmaları ve fotoğraflar, çalışma koşullarına ilişkin kayıtlar ve tanık beyanları gibi delilleri saklayın.
İşyeri hekimine meslek hastalığını Hollanda Meslek Hastalıkları Merkezi’ne (NCvB) bildirip bildirmeyeceğini sorun. Bu bildirim yükümlülüğü işyeri hekimine veya iş sağlığı hizmetine (arbodienst) aittir (İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (Arbowet) madde 9/3). Bildirim bir kayıttır, sorumluluğun kabulü değildir.
Meslek hastalıkları ve işveren sorumluluğu konusunda deneyimli, kişisel yaralanma alanında uzman bir avukatla iletişime geçin.

Meslek hastalığı ve işveren sorumluluğu hakkında sıkça sorulan sorular

İşverenim meslek hastalığımdan ne zaman sorumludur?

İşvereniniz, BW’nin 7:658. maddesinde düzenlenen özen yükümlülüğünü yerine getirmemişse ve bu nedenle hastalandıysanız sorumludur. Bu, sağlığınızı korumak için yeterli önlem alınmadığı anlamına gelir.

Tazminat talebinde bulunmak için ne kadar sürem var?

Süre beş yıldır ve hem zarardan hem de sorumlu taraftan haberdar olduğunuz günü izleyen gün başlar (BW’nin 3:310. maddesinin 5. fıkrası). Bu iki an birbirinden farklı olabilir; meslek hastalığında aralarında bazen yıllar bulunur. Kişisel yaralanma ve ölümden doğan zararlarda, 1 Şubat 2004’ten sonra gerçekleşen olaylar için yirmi yıllık mutlak bir süre sınırı geçerli değildir. Zararlı maddelere maruz kalma gibi olay bu tarihten önce gerçekleşmişse eski kurallar uygulanır; o zaman olaydan itibaren işleyen uzun bir mutlak süre (örneğin yirmi veya otuz yıl) önem taşıyabilir ve bu durum ayrıca incelenmelidir. Yine de beklemeyin: deliller kaybolur ve tanıklar olayları giderek daha az hatırlar.

Meslek hastalığında bu başlangıç anını belirlemek çoğu zaman zordur: şikâyetler yavaş yavaş gelişir ve işle bağlantı genellikle ancak tıbbi incelemeden sonra netleşir. Bu nedenle o anı kayda geçirtin.

Tükenmişlik sendromu veya asbestoz gibi bir meslek hastalığında manevi tazminat alabilir miyim?

Evet, manevi tazminat; acı, üzüntü ve yaşam sevincinin kaybı gibi manevi zararları karşılar. Tutar, şikâyetlerin niteliğine ve süresine ve mahkemelerin benzer davalarda hükmettiği tutarlara bağlıdır. Tükenmişlik gibi psikolojik meslek hastalıklarında çıta daha yüksektir (sağlıkta ispatlanabilir bir bozulma bulunmalıdır) ve tutarlar, asbestoz veya mezotelyoma gibi ağır ve hayati tehlike taşıyan hastalıklara kıyasla genellikle daha mütevazıdır. Durumunuzu genel bir kurala göre değil, somut kararlara göre değerlendiriyoruz.

İşverenim sorumluluğu reddederse ne yapmalıyım?

Dosyanızı inceleyecek ve delil toplayacak, kişisel yaralanma alanında uzman bir avukatla çalışın. Avukat sizin adınıza sigortacıyla müzakere edebilir ve gerekirse hakkınızı almak için dava açabilir.

Bunları da okuyun

Arslan Advocaten ile iletişime geçin

Bir meslek hastalığına yakalandınız ve işvereninizin bundan sorumlu olduğunu mu düşünüyorsunuz? Herhangi bir yükümlülük altına girmeden Arslan Advocaten ile iletişime geçin. Kişisel yaralanma alanında uzman avukatlarımız, dosyanızı titizlikle incelemek ve adil bir tazminat talep etmenizde size destek olmak için hazırdır. Önce sizinle neyin gerçekçi olduğunu ve bunun için hangi adımların gerektiğini konuşuruz. Avukatlarımız kişisel yaralanma ve iş kazaları konusunda uzmandır.