Rechtsbijstand nodig maar niet verzekerd: dit zijn uw opties

Heeft u juridische hulp nodig maar geen rechtsbijstandverzekering? Dan heeft u nog steeds opties. Een verzekering die u nu afsluit, dekt een conflict dat al speelt meestal niet. Kijk daarom naar gratis advies bij het Juridisch Loket, gesubsidieerde rechtsbijstand (een toevoeging) als uw inkomen en vermogen laag genoeg zijn, verhaal van kosten op de tegenpartij bij letselschade, of een advocaat tegen een vooraf afgesproken prijs.

Geschreven door Onur Arslan, advocaat bij Arslan Advocaten. Inhoudelijk bijgewerkt op 30 oktober 2026 aan de hand van de wettekst, de genoemde uitspraken en de officiële informatie van de betrokken instanties.

Welke route past, hangt af van drie vragen: wat voor soort zaak het is, hoeveel u verdient en bezit, en of u de kosten op een ander kunt verhalen. Hieronder zetten we de mogelijkheden op een rij.

Kunt u nu nog een rechtsbijstandverzekering afsluiten?

Afsluiten kan wel, maar voor het conflict dat u nu heeft, helpt dat meestal niet. Een verzekering dekt alleen onzekere gebeurtenissen. Wat al vaststond of al speelde toen u de verzekering sloot, valt daar in beginsel buiten (artikel 7:925 BW). Rechtsbijstandverzekeraars werken daarnaast met een wachttijd, meestal drie maanden: een geschil waarvan de oorzaak in die periode ligt, is niet gedekt. Die wachttijd staat niet in de wet maar in de polisvoorwaarden, en verschilt per verzekeraar. Kifid wijst klachten over een conflict dat al voor de ingangsdatum speelde in vaste lijn af (bijvoorbeeld Kifid 2024-0375).

Ook als het conflict formeel pas na de wachttijd escaleert, kijkt de verzekeraar naar het moment waarop het geschil is ontstaan of voorzienbaar was. Een ontslagdreiging, een eerste aanmaning of een afgewezen claim van vóór de ingangsdatum kan genoeg zijn om dekking te weigeren. Verzwijg dat niet bij het afsluiten. Meer hierover leest u in ons artikel over rechtsbijstand bij een bestaand conflict en de wachttijd.

Welke mogelijkheden heeft u zonder verzekering?

Gratis advies bij het Juridisch Loket

Het Juridisch Loket geeft gratis informatie via de website en de telefoon (0800-8020, op werkdagen van 9.00 tot 17.00 uur). Heeft u een inkomen en vermogen onder een bepaalde grens, dan krijgt u ook gratis persoonlijk advies en wordt u zo nodig doorverwezen naar een advocaat of mediator. Heeft u eerst advies gekregen van het Juridisch Loket, dan krijgt u bij een toevoeging € 69 korting op de eigen bijdrage. Het Juridisch Loket voert zelf geen procedures voor u.

Gesubsidieerde rechtsbijstand: de toevoeging

Heeft u een laag inkomen en weinig vermogen, dan kan een advocaat voor u een toevoeging aanvragen bij de Raad voor Rechtsbijstand. De overheid betaalt dan het grootste deel van de kosten. U betaalt een eigen bijdrage die afhangt van uw inkomen. De Raad toetst aan uw inkomen en vermogen van het peiljaar, meestal twee jaar geleden. Is uw inkomen sindsdien flink gedaald, dan kan een peiljaarverlegging worden gevraagd.

Voor aanvragen in 2026 gelden deze grenzen (fiscaal jaarinkomen over 2024): € 35.400 voor een alleenstaande en € 50.000 voor gehuwden, samenwoners en eenoudergezinnen (artikel 34 Wet op de rechtsbijstand). Het vrijgestelde vermogen was in het peiljaar € 36.952 per persoon. Is uw inkomen of vermogen in het lopende jaar minstens 15% lager dan in het peiljaar, dan kan op verzoek met het lopende jaar worden gerekend.

Voor familierechtzaken gelden hogere eigen bijdragen. Voor een eenvoudig juridisch advies bestaat de lichte adviestoevoeging, met een eigen bijdrage van € 101 of € 170. Een toevoeging kan worden geweigerd als het belang te klein is, de zaak kennelijk kansloos is of het om uw beroep of bedrijf gaat.

Lees meer over de voorwaarden en wat een advocaat op toevoeging voor u doet in ons artikel over de pro-deo-advocaat.

Letselschade: de kosten betaalt meestal de tegenpartij

Bent u slachtoffer van een ongeval waarvoor een ander aansprakelijk is, dan heeft u voor juridische hulp geen verzekering nodig. Redelijke kosten om de schade vast te stellen en buiten rechte te verhalen, horen bij de schade die de aansprakelijke partij moet vergoeden (artikel 6:96 lid 2 BW). In de praktijk betaalt de verzekeraar van de veroorzaker uw letselschadeadvocaat, mits de kosten redelijk zijn en de aansprakelijkheid vaststaat of wordt erkend.

Wat kost een advocaat zonder verzekering?

Zonder verzekering of toevoeging betaalt u de advocaat zelf. Vraag vooraf om een schriftelijke opdrachtbevestiging met het uurtarief, een inschatting van het aantal uren of een vaste prijs voor een afgebakende stap, zoals het beoordelen van stukken of het opstellen van één brief. Zo houdt u grip op de kosten.

No cure no pay is voor advocaten in Nederland verboden (artikel 7.7 Verordening op de advocatuur). Er is één belangrijke uitzondering: bij letsel- en overlijdensschade mag het onder strikte voorwaarden, bijvoorbeeld als de aansprakelijkheid niet vaststaat. Een vaste prijs, een betalingsregeling of werken in fasen mag wel, zolang het honorarium niet afhangt van de uitkomst.

Winnen betekent niet dat u alles terugkrijgt. Veroordeelt de rechter de tegenpartij in de proceskosten, dan gaat het om een vast forfaitair bedrag (het liquidatietarief). Dat is in de regel lager dan wat uw advocaat werkelijk heeft gekost.

Zelf procederen bij de kantonrechter

Bij de kantonrechter bent u niet verplicht een advocaat in te schakelen. Dat geldt voor vorderingen tot en met € 25.000 en, ongeacht het bedrag, voor onder meer arbeidszaken, huurzaken, consumentenkoop en consumentenkrediet. U betaalt wel griffierecht. Voor een particulier is dat in 2026 bij de kantonrechter € 93 tot € 753, afhankelijk van het bedrag. Met een laag inkomen betaalt u € 93.

Zelf procederen kan, maar onderschat het niet. Termijnen, bewijs en de juiste juridische grondslag bepalen vaak de uitkomst. Een advocaat die alleen meeleest met uw stukken of één zitting voorbereidt, kan een tussenweg zijn.

Wel verzekerd, maar de verzekeraar weigert?

Heeft u wél een rechtsbijstandverzekering en weigert de verzekeraar hulp, dan is dat een andere situatie. Vraag om een schriftelijke en gemotiveerde afwijzing en gebruik de geschillenregeling uit de polis. Komt het tot een gerechtelijke of administratieve procedure, of is er een belangenconflict, dan mag u zelf een advocaat kiezen (artikel 4:67 Wft), ook bij de kantonrechter. Of die vrije keuze ook al eerder geldt, in de fase vóór een procedure, ligt op dit moment ter beoordeling bij de Hoge Raad. Zie ook rechtsbijstandsverzekering geweigerd: wat kunt u doen? en de voorbeeldbrief vrije advocaatkeuze.

Welke stap zet u nu?

1. Noteer wanneer het conflict begon en welke termijnen lopen, zoals een bezwaartermijn of een verjaringstermijn.
2. Verzamel de belangrijkste stukken: contract, polis, brieven en e-mails.
3. Ga na of u lid bent van een vakbond of vereniging die rechtshulp biedt.
4. Controleer met de grenzen hierboven of de rekenhulp van de Raad voor Rechtsbijstand of u in aanmerking komt voor een toevoeging.
5. Gaat het om letsel door toedoen van een ander? Stel de veroorzaker aansprakelijk en laat de kosten verhalen.

Twijfelt u welke route voor u past, of speelt een verzekeringsgeschil? Op onze pagina verzekeringsrecht leest u hoe wij werken.

Wilt u dat wij meekijken? Bel 070 450 0300 of laat uw gegevens achter via het contactformulier op deze pagina. Houd de belangrijkste stukken en eventuele termijnen bij de hand.

Veelgestelde vragen

Mag ik een rechtsbijstandverzekering afsluiten als ik al een conflict heb?

Afsluiten mag, maar het lopende conflict is dan in de regel niet gedekt. Een verzekering dekt alleen onzekere gebeurtenissen en de polis bevat bijna altijd een wachttijd. Bent u bij het afsluiten niet eerlijk over een bestaand conflict, dan riskeert u dat de verzekeraar de dekking ook voor latere zaken weigert.

Hoe weet ik of ik recht heb op een pro-deo-advocaat?

Dat hangt af van uw inkomen en vermogen in het peiljaar. De Raad voor Rechtsbijstand heeft een rekenhulp op zijn website. Een advocaat die op toevoeging werkt, kan de aanvraag voor u indienen.

Betaalt de tegenpartij mijn advocaat als ik win?

Meestal maar gedeeltelijk. De rechter kent een vast bedrag aan proceskosten toe volgens het liquidatietarief, dat vaak lager is dan de werkelijke kosten. Bij letselschade ligt dat anders: redelijke buitengerechtelijke kosten zijn daar onderdeel van de schade.

Werken advocaten op basis van no cure no pay?

Nee, in de regel niet. No cure no pay is voor advocaten verboden. Alleen bij letsel- en overlijdensschade mag een advocaat onder strikte voorwaarden een beloning afspreken die afhangt van het resultaat. Vaak is dat niet nodig, omdat de aansprakelijke partij de redelijke kosten vergoedt.

Bronnen en juridische basis

• Artikel 7:925 BW over het onzekerheidsvereiste bij verzekeringen
• Artikel 6:96 BW over verhaalbare kosten
• Artikel 4:67 Wft over vrije advocaatkeuze
• Wet op de rechtsbijstand, artikelen 12 en 34
• Raad voor Rechtsbijstand, inkomen, vermogen en eigen bijdrage 2026
• Verordening op de advocatuur, artikel 7.7 en 7.9 tot en met 7.12
• Rechtspraak, griffierecht kanton 2026
• Conclusie A-G 26 juni 2026, ECLI:NL:PHR:2026:653 (vrije advocaatkeuze)
• Kifid 2024-0375 (bestaand conflict niet gedekt)
• Het Juridisch Loket

Bronnen gecontroleerd op 30 oktober 2026. Regels en rechtspraak kunnen wijzigen; controleer bij twijfel de genoemde officiële bron.

Deze pagina geeft algemene informatie en is geen juridisch advies over uw eigen situatie. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend.

---

Gerelateerde juridische diensten

• Meer informatie over Verzekeringsrecht
• Meer informatie over Bestuursrecht
• Meer informatie over Letselschade