Smaad en laster: beschuldigingen, bewijs en juridische stappen

Smaad gaat in hoofdlijnen over het aantasten van iemands eer of goede naam door een concrete beschuldiging met het doel daaraan bekendheid te geven. Bij laster speelt daarnaast wetenschap dat de beschuldiging onwaar is. Kritiek, belediging en een aantijging zijn niet automatisch hetzelfde.

Voor wie: Volwassen verdachten en hun naasten; voor minderjarigen gelden deels andere regels.

Wanneer wordt een uitlating juridisch relevant?

De woorden, de context, het publiek en het doel van de verspreiding tellen mee. Een feitelijke beschuldiging kan anders worden beoordeeld dan een waardeoordeel. Ook noodzakelijke verdediging, goede trouw en het algemeen belang kunnen relevant zijn. Vrijheid van meningsuiting beschermt veel kritiek, maar biedt geen onbeperkte vrijbrief voor onrechtmatige aantijgingen.

Bij een schriftelijke of online verspreiding kan smaadschrift aan de orde zijn. Voor laster gelden zwaardere bewijsvereisten dan alleen de constatering dat iemand de beschuldiging niet heeft kunnen bewijzen. Laat daarom zorgvuldig vaststellen welke gedraging en welk wetsartikel passen.

Smaad, laster en belediging: betekenis en straf

Het Wetboek van Strafrecht kent drie vormen. Het verschil zit in wat er wordt gezegd en wat de dader weet.

• Smaad (artikel 261 lid 1 Sr): opzettelijk iemands eer of goede naam aantasten door hem of haar van een bepaald feit te beschuldigen, met het kennelijke doel daaraan bekendheid te geven. Maximaal zes maanden gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie (€ 11.000 in 2026).
• Smaadschrift (artikel 261 lid 2 Sr): smaad via geschriften of afbeeldingen die worden verspreid of openlijk getoond, zoals een bericht op sociale media of een online review. Maximaal een jaar gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie.
• Laster (artikel 262 Sr): smaad of smaadschrift terwijl de dader weet dat de beschuldiging onwaar is. Maximaal twee jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie (€ 27.500 in 2026).
• Eenvoudige belediging (artikel 266 Sr): een opzettelijk krenkende uitlating zonder concrete beschuldiging, zoals uitschelden. Maximaal drie maanden gevangenisstraf of een geldboete van de tweede categorie (€ 5.500 in 2026).

Een aantijging is een beschuldiging van een concreet feit, bijvoorbeeld dat iemand steelt of fraudeert. Die kan waar of onwaar zijn. Smaad of smaadschrift bestaat niet als de dader handelde uit noodzakelijke verdediging, of te goeder trouw mocht aannemen dat de beschuldiging waar was en dat het algemeen belang die vereiste (artikel 261 lid 3 Sr).

Als u wordt beschuldigd

Bewaar de volledige publicatie met datum, account, URL en context. Maak screenshots, maar bewaar waar mogelijk ook het oorspronkelijke bestand of bericht. Noteer wie de inhoud kon zien en of er wijzigingen zijn geweest. Een los fragment kan een vertekend beeld geven.

Reageer niet door zelf nieuwe beschuldigingen te verspreiden. Een gerichte sommatie kan vragen om verwijdering, rectificatie of het stoppen van herhaling. Als spoed bestaat, kan een civiel kort geding worden onderzocht. Aangifte en een civiele vordering dienen verschillende doelen.

Smaad op sociale media of in een review: eerste stappen

1. Leg de publicatie vast. Bewaar de volledige tekst, URL, accountnaam en datum. Noteer of het bericht openbaar stond, in een groep werd gedeeld of rechtstreeks is verstuurd.
2. Scheid feiten van meningen. Markeer de concrete beschuldiging en verzamel de stukken die deze tegenspreken. Vermeld ook welke informatie de schrijver destijds kon hebben.
3. Bepaal wat u wilt bereiken. Wilt u verspreiding stoppen, een rectificatie, schade verhalen of strafrechtelijke vervolging? Bespreek per doel welke route passend is.
4. Controleer termijnen direct. Wachten op een reactie van het platform of op een sommatie stelt een wettelijke klachttermijn niet automatisch uit.

Een platformmelding kan naast juridische stappen worden gedaan. Bewaar eerst het beschikbare bewijs en de bevestiging van uw melding. Geef bij een intake concreet aan waaruit de spoed bestaat, bijvoorbeeld verdere verspreiding naar klanten of een aangekondigde nieuwe publicatie. Stuur geen intieme of vertrouwelijke stukken onnodig door.

Wordt juist gedreigd met publicatie om geld of een andere prestatie af te dwingen? Lees dan ook over chantage, afpersing en afdreiging.

Als u zelf verdachte bent

Verwijder niet op eigen initiatief bewijsmateriaal om onderzoek te bemoeilijken. Bewaar de informatie waarop u zich baseerde en de volledige correspondentie. Bespreek met uw advocaat hoe de uitlating tot stand kwam, voor wie zij bedoeld was en welke onderbouwing u had.

Een latere verduidelijking of verwijdering kan praktisch relevant zijn, maar maakt een eventuele eerdere gedraging niet automatisch ongedaan. Stem een reactie af voordat u met de wederpartij gaat onderhandelen of een verklaring afgeeft.

Aangifte en klacht

Bij smaad en laster speelt doorgaans het klachtvereiste. Een aangifte is niet altijd hetzelfde als de vereiste klacht waarin vervolging wordt gewenst. Er gelden bovendien korte klachttermijnen en wettelijke uitzonderingen. Vraag bij aangifte expliciet welke formaliteiten nodig zijn en wacht niet af.

Het OM beslist over vervolging. Een aangifte garandeert geen veroordeling en verwijdering van een bericht is niet het automatische resultaat van een strafzaak. Voor een directe voorziening kan een andere route nodig zijn.

Hoe lang heeft u voor een klacht?

Voor een klachtdelict geldt in beginsel een termijn van drie maanden vanaf de dag waarop u kennis kreeg van het feit. Maak expliciet dat u vervolging wenst en vraag of dit is vastgelegd. De politie licht de klachtprocedure toe. Laat bij twijfel de begindatum en eventuele uitzonderingen controleren; ga er niet van uit dat een bericht dat online blijft staan de termijn telkens opnieuw laat beginnen.

Hoe doet u aangifte van smaad of laster?

U doet aangifte bij de politie en vraagt daarbij uitdrukkelijk om vervolging. Pas dan is er een klacht in de zin van de wet: een aangifte met verzoek tot vervolging (artikel 164 Wetboek van Strafvordering). Alleen degene tegen wie de smaad of laster is gericht, mag die klacht doen (artikel 64 Sr), zelf of via iemand met een speciale schriftelijke volmacht.

• Neem de volledige publicatie mee, met datum, URL en screenshots.
• Noteer wanneer u er kennis van kreeg: vanaf de dag daarna loopt de termijn van drie maanden (artikel 66 Sr).
• Controleer in de bevestiging van de aangifte dat uw verzoek tot vervolging is vastgelegd.

Praktische bewijscheck

• Wat is letterlijk gezegd of geschreven?
• Gaat het om een concreet feit of een mening?
• Wie wordt herkenbaar beschuldigd?
• Hoe en onder welk publiek is het verspreid?
• Welke schade of herhaling is aantoonbaar?
• Welke onderbouwing en context ontbreken nog?

Fictief voorbeeld: een zakelijke review beschrijft een ervaring, maar bevat ook een stellige beschuldiging van diefstal. Dat tweede onderdeel kan een andere beoordeling vragen dan de mening dat de service slecht was. De volledige tekst en beschikbare onderbouwing moeten worden bekeken.

Arslan Advocaten kan adviseren over een sommatie, civiele maatregel of strafrechtelijke verdediging.