Verjaring in medische aansprakelijkheidszaken: hoe lang kunt u nog een claim indienen?

Over verjaring bij medische fouten circuleert één hardnekkig misverstand: dat er altijd een absolute grens van twintig jaar geldt en dat uw recht daarna hoe dan ook is verdwenen. Voor letselschade klopt dat sinds 1 februari 2004 niet meer.

Welke termijn op uw zaak van toepassing is, hangt af van de categorie waarin uw situatie valt. Hieronder staan die categorieën, gevolgd door de regels voor stuiting en een tijdlijn.

Welke termijn is van toepassing?

De kern. Bij letsel of overlijden geldt sinds 1 februari 2004 uitsluitend de subjectieve termijn van vijf jaar. Ontdekt u pas na dertig jaar dat een fout uw klachten heeft veroorzaakt, dan is uw vordering niet automatisch verjaard: de klok begint pas te lopen op het moment van bekendheid. Voor gebeurtenissen van vóór die datum blijft de twintigjaarstermijn wel gelden, want artikel 3:310 lid 5 BW is daarop niet van toepassing.

Ga dus altijd eerst na: is er sprake van letsel of overlijden, en wanneer vond de gebeurtenis plaats? Die twee vragen bepalen uw categorie.

Wanneer begint de termijn te lopen?

De termijn van vijf jaar begint op de dag na die waarop u bekend bent geworden met twee dingen tegelijk:

1. De schade. Niet elke klacht is schade in juridische zin. Het gaat erom dat u daadwerkelijk bekend bent met schade waarvoor een ander aansprakelijk kan zijn.
2. De aansprakelijke persoon. Weet u wel dat er schade is maar niet wie daarvoor aansprakelijk is, dan is aan deze eis nog niet voldaan.

Zolang één van beide ontbreekt, is de termijn niet gaan lopen. In de rechtspraak wordt daarbij gekeken naar daadwerkelijke bekendheid, en niet enkel naar wat u had kunnen vermoeden. Tegelijkertijd is het geen vrijbrief: wie signalen negeert en niets onderneemt, kan later te horen krijgen dat hij eerder voldoende wist.

Wees hier voorzichtig mee. Of en wanneer die bekendheid is ingetreden, is bij uitstek een vraag die per dossier wordt beoordeeld aan de hand van de concrete feiten: de medische stukken, het moment waarop u een second opinion kreeg, en wat er in de gesprekken met de behandelaar is gezegd. Ga niet af op een algemene vuistregel of een online termijncalculator. Laat de datums beoordelen aan de hand van uw eigen dossier.

Verjaring en vervaltermijn zijn niet hetzelfde

Twee begrippen die vaak door elkaar lopen, terwijl de gevolgen sterk verschillen.

• Verjaring kan worden gestuit. Doet u dat op tijd en op de juiste manier, dan begint een nieuwe termijn te lopen. Bovendien past de rechter verjaring niet uit zichzelf toe: de wederpartij moet er zelf een beroep op doen. Doet de arts, het ziekenhuis of de verzekeraar dat niet, dan blijft de vordering behandelbaar.
• Een vervaltermijn kunt u niet stuiten. Loopt die af, dan vervalt het recht van rechtswege. Vervaltermijnen komen in het aansprakelijkheidsrecht minder voor, maar wel bijvoorbeeld in klachtenregelingen en in polisvoorwaarden.

Loopt er ook een claim bij een verzekeraar, houd dan rekening met een derde klok: op grond van artikel 7:942 BW verjaart een rechtsvordering tegen de verzekeraar tot het doen van een uitkering door verloop van drie jaren na de dag volgend op die waarop u met de opeisbaarheid bekend bent geworden.

Stuiting: vorm, geadresseerde en ontvangst

Stuiting is de handeling waarmee u de verjaring onderbreekt. De wet noemt drie manieren.

1. Schriftelijke aanmaning of mededeling (artikel 3:317 BW)

De verjaring van een rechtsvordering tot nakoming wordt gestuit door een schriftelijke aanmaning, of door een schriftelijke mededeling waarin u zich ondubbelzinnig uw recht op nakoming voorbehoudt. Dat is de meest gebruikte route.

Let op het woord ondubbelzinnig. Een brief waarin u vraagt om uitleg, om het medisch dossier of om een gesprek is géén stuiting. De wederpartij moet uit uw bericht kunnen opmaken dat u uw aanspraak op schadevergoeding uitdrukkelijk handhaaft.

Voor vorderingen die niet strekken tot nakoming van een verbintenis geldt lid 2: een schriftelijke aanmaning stuit alleen als daarop binnen zes maanden een daad van rechtsvervolging volgt.

2. Een daad van rechtsvervolging (artikel 3:316 BW)

Het instellen van een eis stuit de verjaring. Leidt die eis niet tot toewijzing, dan is de verjaring alleen gestuit als binnen zes maanden na het einde van het geding een nieuwe eis wordt ingesteld die alsnog wordt toegewezen. Wordt een daad van rechtsvervolging ingetrokken, dan stuit zij niet. Ook een handeling gericht op het verkrijgen van een bindend advies kan stuiten, mits daarvan met bekwame spoed mededeling wordt gedaan aan de wederpartij en dat advies er ook komt.

3. Erkenning (artikel 3:318 BW)

Erkenning van het recht stuit de verjaring, maar alleen tegen degene die erkent. Dat is een belangrijke beperking. Erkent de aansprakelijkheidsverzekeraar iets, dan werkt dat niet zonder meer tegen het ziekenhuis, en omgekeerd. Erkenning van "dat het vervelend is gelopen" of het aanbieden van excuses is bovendien geen erkenning van het recht op schadevergoeding.

Aan wie stuurt u de stuitingsbrief?

Stuur de brief aan iedere partij die u mogelijk wilt aanspreken, elk afzonderlijk. Bij een medische zaak zijn dat vaak: het ziekenhuis of de instelling (meestal is dat de aansprakelijke partij, ook voor fouten van medewerkers), de individuele behandelaar wanneer die zelfstandig werkzaam is, en voor de goede orde ook de aansprakelijkheidsverzekeraar. Een brief aan alleen de verzekeraar stuit niet noodzakelijk de verjaring tegen het ziekenhuis.

Bewijs van ontvangst

Een stuitingsbrief werkt pas als hij de geadresseerde heeft bereikt. Verstuur daarom aangetekend, of per e-mail met leesbevestiging én een gewone kopie per post, en bewaar het verzendbewijs. Noteer de datum: vanaf de dag na de stuiting begint een nieuwe termijn te lopen, die gelijk is aan de oorspronkelijke maar niet langer dan vijf jaar (artikel 3:319 BW). Loopt de zaak lang, herhaal de stuiting dan tijdig, ruim vóór het einde van elke nieuwe termijn.

Briefmodel voor stuiting

Gebruik dit als basis en pas het aan uw dossier aan. Laat de brief bij voorkeur controleren voordat u hem verstuurt: een onjuist geformuleerde brief kan de indruk wekken dat er is gestuit terwijl dat niet zo is.

Aangetekend
Betreft: stuiting van de verjaring, [naam patiënt], [geboortedatum], [dossier- of patiëntnummer]

Geachte heer, mevrouw,

Namens mijzelf bericht ik u het volgende. Op [datum] heeft in uw instelling [korte, feitelijke omschrijving van de behandeling] plaatsgevonden. Ik houd u aansprakelijk voor de schade die ik als gevolg van het handelen of nalaten rond die behandeling heb geleden en nog zal lijden.

Ik behoud mij hierbij ondubbelzinnig alle rechten voor op nakoming en op vergoeding van deze schade, en stuit daarmee de verjaring van mijn vordering, mede in de zin van artikel 3:317 van het Burgerlijk Wetboek. Deze mededeling heeft betrekking op alle schadeposten, zowel materieel als immaterieel, bekend en nog onbekend.

Ik verzoek u de ontvangst van deze brief schriftelijk te bevestigen en deze door te geleiden naar uw aansprakelijkheidsverzekeraar, onder opgave van diens naam en dossierkenmerk.

Deze brief houdt geen afstand van enig recht in.

Met vriendelijke groet,
[naam, adres, datum, handtekening]

Stuur een gelijkluidende brief afzonderlijk aan elke partij die u aanspreekt.

Tijdlijn: welke datums legt u vast?

1. De datum van de behandeling of ingreep. Bepaalt of uw zaak vóór of na 1 februari 2004 valt.
2. De datum waarop u klachten kreeg en wat u toen te horen kreeg over de oorzaak.
3. De datum waarop u vernam dat er mogelijk een fout is gemaakt. Bijvoorbeeld via een second opinion, een calamiteitenonderzoek of een gesprek met een andere arts. Bewaar het stuk waaruit dat blijkt.
4. De datum waarop duidelijk werd wie aansprakelijk is.
5. De datum van elke stuitingsbrief, met verzendbewijs en de ontvangstbevestiging.
6. Uw geboortedatum, als u ten tijde van de bekendheid minderjarig was.

Vraag daarnaast tijdig uw medisch dossier op. U heeft daar recht op, en zonder die stukken is de discussie over bekendheid vrijwel niet te voeren.

Twijfelt u? Laat het dossier meteen beoordelen

Verjaring is geen rekensom die u met een vuistregel of een online tool kunt afdoen. De uitkomst hangt af van de aard van de schade, de datum van de gebeurtenis, het moment van bekendheid, uw leeftijd toen, en van wat er eerder al is geschreven en erkend. Bij twijfel geldt maar één praktische regel: laat het dossier direct beoordelen en stuit intussen zo nodig, want stuiten kan altijd, ook als achteraf blijkt dat het nog niet nodig was.

Gaat het om een gemiste of onjuiste diagnose, lees dan ook ons artikel over de verkeerde diagnose. Bij een fout van de tandarts of kaakchirurg kunt u terecht bij ons artikel over de medische fout bij de tandarts of kaakchirurg. Speelt er een medicatie- of doseringsfout, zie dan verkeerde medicatie of doseringsfout.

Neem vrijblijvend contact met ons op en houd de datums en uw medische stukken bij de hand.

Veelgestelde vragen

Geldt altijd een uiterste termijn van twintig jaar?

Nee. Bij schade door letsel of overlijden geldt sinds 1 februari 2004 uitsluitend de termijn van vijf jaar na bekendheid met zowel de schade als de aansprakelijke persoon. Artikel 3:310 lid 5 BW zet de absolute termijn van twintig jaar voor die gevallen opzij. Er is echter overgangsrecht: vond de schadeveroorzakende gebeurtenis plaats vóór 1 februari 2004, dan is lid 5 niet van toepassing en geldt de twintigjaarstermijn van lid 1 nog wel. De datum van de behandeling is dus bepalend.

Aan wie moet een stuitingsbrief worden gestuurd?

Aan iedere partij die u mogelijk aansprakelijk wilt houden, en aan elk van hen afzonderlijk. In medische zaken zijn dat doorgaans het ziekenhuis of de instelling, de individueel werkzame behandelaar wanneer die zelfstandig is, en daarnaast de aansprakelijkheidsverzekeraar. Een brief aan alleen de verzekeraar stuit niet noodzakelijk de verjaring tegen het ziekenhuis. Datzelfde geldt voor erkenning: die stuit op grond van artikel 3:318 BW alleen de verjaring tegen degene die erkent.

Wat moet er in een stuitingsbrief staan?

U moet zich ondubbelzinnig uw recht op nakoming voorbehouden, zoals artikel 3:317 BW het formuleert. Een brief waarin u om uitleg, om het medisch dossier of om een gesprek vraagt, is geen stuiting. De wederpartij moet uit uw bericht kunnen opmaken dat u uw aanspraak op schadevergoeding uitdrukkelijk handhaaft. Verstuur aangetekend of met leesbevestiging en bewaar het verzendbewijs, want de brief werkt pas zodra hij de geadresseerde heeft bereikt. Vanaf de dag na de stuiting begint een nieuwe termijn, gelijk aan de oorspronkelijke maar ten hoogste vijf jaar.

Past de rechter verjaring automatisch toe?

Nee. Verjaring werkt niet uit zichzelf: de wederpartij moet zich er zelf op beroepen. Doet het ziekenhuis of de verzekeraar dat niet, dan wordt de zaak gewoon inhoudelijk behandeld. Dat is een wezenlijk verschil met een vervaltermijn, die van rechtswege werkt en die u ook niet kunt stuiten. Reken er overigens niet op dat een beroep op verjaring achterwege blijft; behandel de termijn altijd alsof die hard is.

---

Gerelateerde juridische diensten

• Meer informatie over Medische Aansprakelijkheid
• Meer informatie over Letselschade
• Meer informatie over Verzekeringsrecht