Eerst: zorg en medicatiecontrole
Heeft u nu klachten, of twijfelt u of u het juiste middel gebruikt? Neem direct contact op met uw apotheek of met de arts die het middel voorschreef. Buiten openingstijden kunt u terecht bij de dienstapotheek of de huisartsenpost.
Bij spoedeisende klachten belt u 112. Denk aan benauwdheid, een snel opkomende zwelling van gezicht of keel, verwardheid, bewustzijnsverlies, hartkloppingen met onwel worden, of een ernstige huidreactie met blaren. Bij vermoeden van een vergiftiging of een forse overdosering kan een zorgverlener het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum raadplegen.
Stop niet op eigen houtje met uw medicatie. Bij sommige middelen, zoals bepaalde hart- en vaatmedicatie, anti-epileptica, corticosteroïden en psychofarmaca, kan abrupt stoppen zelfstandig gevaarlijk zijn. Overleg altijd eerst met arts of apotheker, ook als u vermoedt dat er iets is misgegaan.
Bewaar het bewijs. Gooi de verpakking, de bijsluiter en de resterende tabletten niet weg, en maak foto’s van de verpakking met het etiket, de sterkte en het batchnummer. Zonder die gegevens is achteraf vaak niet meer vast te stellen wat er precies is afgeleverd.
Pas als de zorg geregeld is, is het zinvol om naar de juridische kant te kijken.
Waar kan iets zijn misgegaan?
Een medicatietraject kent vier schakels, elk met een eigen verantwoordelijke. Voor de vraag wie eventueel aansprakelijk is, moet u eerst weten in welke schakel het misging.
| Schakel | Wie | Wat er mis kan gaan |
|---|---|---|
| Voorschrijven | Arts, tandarts, verloskundige, verpleegkundig specialist | Verkeerd middel of verkeerde sterkte voorgeschreven, contra-indicatie of interactie over het hoofd gezien, allergie in het dossier niet meegewogen, geen controle bij nierfunctiestoornis |
| Afleveren | Apotheek | Ander middel meegegeven dan voorgeschreven, verkeerde sterkte, onjuist etiket of onjuiste doseringsinstructie, medicatiebewaking niet uitgevoerd |
| Toedienen | Verpleegkundige, verzorgende, of uzelf | Verkeerde dosis, verkeerd tijdstip, verkeerde toedieningsweg, of aan de verkeerde persoon |
| Gebruik | Patiënt | Instructie onduidelijk of niet gegeven, verkeerd begrepen, of afgeweken van het voorschrift |
Een andere verpakking of merknaam is op zichzelf geen fout. Apotheken leveren regelmatig een ander merk met dezelfde werkzame stof en dezelfde sterkte, bijvoorbeeld door het preferentiebeleid van uw zorgverzekeraar of door leveringsproblemen. Dat mag, mits de werkzame stof, de sterkte en de toedieningsvorm overeenkomen. Verandert er wel iets aan de werkzame stof of de sterkte, of past de toedieningsvorm niet bij uw situatie, dan is dat een ander verhaal. Controleer daarom altijd de stofnaam en de sterkte op het etiket, niet alleen de merknaam of de kleur van de tablet.
Een bijwerking is evenmin per definitie een fout. Bijwerkingen kunnen ook optreden bij correct voorschrijven, afleveren en gebruiken. Ze staan doorgaans in de bijsluiter beschreven. Vermoedde bijwerkingen kunt u melden bij Bijwerkingencentrum Lareb; die melding is nuttig voor de geneesmiddelenbewaking, maar staat los van een aansprakelijkheidsvraag.
Welke gegevens legt u vast?
Hoe eerder u dit doet, hoe sterker uw dossier. Noteer per punt wat u zeker weet, en wat u niet zeker weet.
- Het middel: stofnaam én merknaam, zoals ze op het etiket en de verpakking staan
- De sterkte: bijvoorbeeld het aantal milligram per tablet
- Verpakking en batch: foto van de doos met het apotheeketiket, het batch- of chargenummer en de houdbaarheidsdatum
- Het voorschrift: wat heeft de voorschrijver opgeschreven, met datum. Vraag zo nodig een kopie op
- De feitelijk gebruikte dosis: hoeveel, hoe vaak, via welke weg
- De tijdstippen: wanneer bent u begonnen, wanneer waren de innames, wanneer bent u gestopt of gewisseld
- Het klachtenverloop: wanneer begonnen de klachten, hoe ontwikkelden ze zich, wanneer heeft u ze bij wie gemeld en wat is daarmee gedaan
- Uw medicatieoverzicht van de apotheek over de betreffende periode, en uw huisartsdossier
- De afleverbon of het bezorgbewijs met datum
U heeft op grond van artikel 7:454 BW recht op inzage in en afschrift van uw dossier. Vraag bij de apotheek uitdrukkelijk om het volledige aflever- en bewakingsoverzicht, niet alleen om een uitdraai van de laatste maanden.
Voorbeeldtijdlijn (fictief)
De onderstaande tijdlijn is fictief en dient alleen als voorbeeld van hoe u de gegevens ordent. Er wordt hier geen diagnose gesteld en geen uitspraak gedaan over aansprakelijkheid; dat kan alleen op basis van een concreet dossier en een deskundigenoordeel.
| Datum en tijd | Wat gebeurde er | Bron |
|---|---|---|
| 3 maart, 10.15 uur | Consult bij de huisarts; middel X 5 mg voorgeschreven, eenmaal daags | Uitdraai huisartsdossier |
| 3 maart, 16.40 uur | Medicatie opgehaald bij de apotheek. Op het etiket staat middel X 50 mg, eenmaal daags | Foto van de verpakking en het etiket, afleverbon |
| 4 tot 9 maart | Dagelijks één tablet ingenomen volgens het etiket | Eigen aantekening, resterende tabletten in de doos |
| 7 maart | Begin van klachten; genoteerd wat en hoe erg | Eigen aantekening |
| 9 maart, 09.00 uur | Klachten gemeld bij de huisarts; afwijking op het etiket opgemerkt | Uitdraai huisartsdossier |
| 9 maart, 11.30 uur | Apotheek gebeld; middel ingenomen en vervangen | Notitie met naam van de medewerker |
| 9 maart | Verpakking, etiket en resterende tabletten bewaard en gefotografeerd | Foto’s met datum |
Zo’n tijdlijn laat direct zien wáár het onderzoek moet beginnen: bij het verschil tussen wat is voorgeschreven en wat is afgeleverd.
Juridische beoordeling: vier stappen
Aansprakelijkheid volgt niet uit de enkele constatering dat er iets anders is gebeurd dan bedoeld. Er zijn vier zelfstandige vragen.
- Normschending. Is gehandeld in strijd met de zorg van een goed hulpverlener (artikel 7:453 BW), gemeten aan de professionele standaard en de geldende richtlijnen op dat moment? Voor de apotheek gaat het onder meer om de medicatiebewaking en de controle bij aflevering.
- Schade. Welke schade is er, en hoe is die onderbouwd? Denk aan extra medische kosten, gederfd inkomen, en immateriële schade.
- Causaal verband. Zijn de klachten een gevolg van juist die fout? Dit is meestal het lastigste punt. De klachten kunnen ook passen bij de onderliggende aandoening, bij een bekende bijwerking bij correct gebruik, of bij een andere oorzaak. Hiervoor is een oordeel van een medisch deskundige nodig.
- Bewijslast. De hoofdregel van artikel 150 Rv is dat u de normschending, de schade en het causaal verband stelt en bij betwisting bewijst. Er bestaat geen algemene omkering van de bewijslast in medische zaken. Wel geldt voor de behandelaar een verzwaarde stelplicht: hij moet voldoende feitelijke gegevens verstrekken om uw stellingen te onderbouwen, wat samenhangt met zijn dossierplicht van artikel 7:454 BW.
Wie spreekt u aan? Dat volgt uit de schakel waarin het misging: de voorschrijver, de apotheek, of de instelling waar werd toegediend. Vonden de verrichtingen plaats in een ziekenhuis dat geen partij is bij de behandelingsovereenkomst, dan is dat ziekenhuis op grond van artikel 7:462 BW mede aansprakelijk. Die aansprakelijkheid kan op grond van artikel 7:463 BW niet worden beperkt of uitgesloten. Is nog niet duidelijk in welke schakel het misging, spreek dan voor de zekerheid alle betrokken partijen aan en stuit zo nodig de verjaring bij elk van hen afzonderlijk.
Hoe lang u heeft en hoe u de verjaring stuit, leest u in ons artikel over verjaring in medische aansprakelijkheidszaken. Gaat het (mede) om een gemiste of onjuiste diagnose, zie dan ons artikel over de verkeerde diagnose. Bij een tandheelkundige behandeling kunt u terecht bij medische fout bij de tandarts of kaakchirurg.
Melden en klagen: verschillende routes
- Bespreek het eerst met de betrokken zorgverlener of apotheek. Vraag om een schriftelijke reactie waarin staat wat er is vastgesteld en welke maatregelen zijn genomen.
- Klachtenfunctionaris. Elke zorgaanbieder moet er kosteloos een beschikbaar hebben. Dat is bemiddeling, geen schadevergoeding.
- Geschilleninstantie. Na de klachtenprocedure kan een geschil worden voorgelegd; die kan een bindende uitspraak doen en een vergoeding tot een in het reglement bepaald maximum toekennen.
- Melding aan de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Dat is toezicht: het kan tot maatregelen leiden, maar levert u geen vergoeding op.
- Bijwerkingencentrum Lareb. Voor het melden van vermoede bijwerkingen, ten behoeve van de geneesmiddelenbewaking.
- Civiele schadeclaim. De enige route die tot vergoeding van uw schade leidt; die loopt doorgaans via de aansprakelijkheidsverzekeraar.
Kosten
Wij bespreken vooraf wat een dossierbeoordeling inhoudt en welke kosten daaraan verbonden zijn, en leggen dat schriftelijk vast. Wordt aansprakelijkheid erkend, dan komen de redelijke kosten van rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 BW in beginsel voor rekening van de aansprakelijke partij. Of dat in uw zaak zo uitpakt, hangt af van de erkenning en de omvang van de schade; wij kunnen dat vooraf niet toezeggen. Heeft u een rechtsbijstandsverzekering, controleer dan eerst uw dekking.
Neem vrijblijvend contact met ons op en houd de verpakking, het etiket, uw medicatieoverzicht en uw tijdlijn bij de hand.
Veelgestelde vragen
Is een ander merk medicijn altijd een fout?
Nee. Apotheken leveren regelmatig een ander merk met dezelfde werkzame stof en dezelfde sterkte, bijvoorbeeld vanwege het preferentiebeleid van de zorgverzekeraar of door leveringsproblemen. Dat is toegestaan zolang de werkzame stof, de sterkte en de toedieningsvorm overeenkomen; alleen de verpakking, de kleur of de vorm van de tablet kan dan verschillen. Van een mogelijke fout is pas sprake als de werkzame stof of de sterkte afwijkt van het voorschrift, of als de toedieningsvorm niet past bij uw situatie. Controleer daarom altijd de stofnaam en de sterkte op het etiket, en niet alleen de merknaam.
Welke medicatiegegevens moet ik bewaren?
Bewaar de verpakking, het apotheeketiket, de bijsluiter en de resterende tabletten, en maak daar foto’s van. Noteer daarnaast de stofnaam en de merknaam, de sterkte, het batch- of chargenummer, wat er precies is voorgeschreven en met welke datum, welke dosis u feitelijk heeft gebruikt en op welke tijdstippen, en hoe uw klachten zich ontwikkelden. Vraag bij de apotheek uw volledige aflever- en medicatiebewakingsoverzicht op en bij de huisarts uw dossier; op grond van artikel 7:454 BW heeft u recht op inzage en afschrift. Zonder de verpakking en het batchnummer is achteraf vaak niet meer vast te stellen wat er is afgeleverd.
Mag ik stoppen met het medicijn als ik een fout vermoed?
Niet op eigen houtje. Bij sommige middelen, waaronder bepaalde hart- en vaatmedicatie, anti-epileptica, corticosteroïden en psychofarmaca, kan abrupt stoppen zelfstandig gevaarlijk zijn. Neem eerst contact op met uw arts of apotheker en volg hun instructie. Bij spoedeisende klachten, zoals benauwdheid, een snel opkomende zwelling van gezicht of keel, verwardheid of bewustzijnsverlies, belt u 112. Bewaar intussen wel de verpakking en de resterende tabletten, want die zijn later nodig om vast te stellen wat er is afgeleverd.
Is een bijwerking een medische fout?
Meestal niet. Bijwerkingen kunnen ook optreden wanneer een middel correct is voorgeschreven, afgeleverd en gebruikt, en ze staan doorgaans in de bijsluiter beschreven. Van een mogelijke fout is pas sprake als er is gehandeld in strijd met de professionele standaard, bijvoorbeeld doordat een bekende contra-indicatie, een allergie in uw dossier of een interactie met uw andere medicatie niet is meegewogen. U kunt een vermoede bijwerking melden bij Bijwerkingencentrum Lareb; dat dient de geneesmiddelenbewaking en staat los van de vraag naar aansprakelijkheid.
