Een diagnose die achteraf onjuist blijkt, is niet vanzelf een medische fout. De beoordeling kijkt naar wat de arts op het behandelmoment wist en kon weten, en naar wat een redelijk bekwaam vakgenoot in die situatie zou hebben gedaan.
Dat onderscheid, tussen wat we nu weten en wat toen redelijkerwijs viel te verwachten, bepaalt vrijwel elke zaak.
Wanneer is een diagnosefout verwijtbaar?
De norm staat in artikel 7:453 BW: de hulpverlener moet bij zijn werkzaamheden de zorg van een goed hulpverlener in acht nemen, in overeenstemming met de professionele standaard en de geldende kwaliteitsstandaarden. Dat is een inspanningsverplichting, geen garantie op een juiste diagnose.
Toets achteraf niet met de kennis van nu. Blijkt maanden later dat er een ernstige aandoening speelde, dan bewijst dat op zichzelf niet dat de eerdere diagnose fout was. De vraag is of de arts, met de klachten en gegevens die er tóén waren, tot een verantwoorde beoordeling is gekomen.
| Wijst eerder op een verantwoorde beoordeling | Wijst eerder op een normschending |
|---|---|
| De klachten pasten bij de gestelde diagnose en de differentiaaldiagnose is overwogen | Alarmsymptomen zijn niet herkend of niet opgevolgd, terwijl de richtlijn daartoe verplichtte |
| Het volgens de richtlijn aangewezen onderzoek is gedaan, of er is gemotiveerd van afgeweken | Noodzakelijk vervolgonderzoek is niet aangevraagd zonder dat daarvoor een reden is vastgelegd |
| Er is een controleafspraak gemaakt met een duidelijke instructie wanneer terug te komen | Bij aanhoudende of verergerende klachten is niet heroverwogen en niet doorverwezen |
| De uitslag is beoordeeld en met u besproken, en dat is vastgelegd | Een uitslag is over het hoofd gezien, niet teruggekoppeld of niet opgevolgd |
Of van de standaard is afgeweken, is een vakinhoudelijke vraag. Die wordt beantwoord door een deskundige uit hetzelfde vakgebied, aan de hand van uw dossier. Wij geven op afstand geen medisch oordeel; wat wij doen is beoordelen welke gegevens nodig zijn en die laten toetsen.
De tijdlijn: het belangrijkste stuk van uw dossier
Bij een diagnosefout draait alles om het verloop. Zet daarom eerst dit op papier, met data:
- Klachten: wanneer begonnen ze, en hoe ontwikkelden ze zich?
- Consulten: welke data, bij welke arts, wat heeft u gemeld en wat is er gezegd?
- Onderzoek: welk onderzoek is aangevraagd, wanneer uitgevoerd, en wanneer was de uitslag bekend?
- Terugkoppeling: wanneer en hoe is die uitslag met u besproken?
- Verwijzing: wanneer is er doorverwezen, en op wiens initiatief?
- De juiste diagnose: wanneer en door wie gesteld?
- Gevolgen: welke behandeling was daarna nodig, en wat had die eerder kunnen zijn?
Vraag daarnaast uw medisch dossier op. Op grond van artikel 7:454 BW moet de hulpverlener een dossier inrichten met de gezondheidsgegevens en de uitgevoerde verrichtingen, en u heeft recht op inzage en afschrift. Vraag uitdrukkelijk ook om beeldvorming, laboratoriumuitslagen en de verslaglegging van de consulten.
Twee soorten schade uit elkaar houden
Dit is het punt waarop veel claims stranden. Uw aandoening bestond al; die is niet door de arts veroorzaakt. Wat voor vergoeding in aanmerking komt, is uitsluitend de vermijdbare extra schade die door de vertraging of de onjuiste beoordeling is ontstaan.
| Schade door de aandoening zelf | Vermijdbare extra schade |
|---|---|
| Gevolgen die ook bij een tijdige, juiste diagnose waren opgetreden | Gevolgen die bij tijdig ingrijpen achterwege waren gebleven of milder waren geweest |
| Komt niet voor vergoeding in aanmerking | Hierop richt de claim zich |
| Voorbeeld: een behandeling die hoe dan ook nodig was | Voorbeeld: een zwaardere ingreep die door de vertraging nodig werd, langere uitval, extra herstelperiode |
De kernvraag is dus altijd: wat zou er zijn gebeurd bij tijdig en juist handelen? Dat vergt een medisch oordeel over het waarschijnlijke beloop, het zogeheten hypothetische verloop.
Als het causaal verband onzeker is
Bij diagnosefouten is vaak niet met zekerheid vast te stellen hoe het zou zijn gelopen. Het recht kent daarvoor twee verschillende leerstukken, en die worden geregeld door elkaar gehaald.
| Kansschade | Proportionele aansprakelijkheid | |
|---|---|---|
| Waar de onzekerheid zit | Vast staat dat een kans is ontnomen; onzeker is hoe groot de schade is | Onzeker is of de normschending de schade heeft veroorzaakt, naast andere mogelijke oorzaken |
| Wat er wordt vergoed | De waarde van de verloren kans op een beter resultaat | Een deel van de schade, naar de mate waarin de normschending daaraan kan hebben bijgedragen |
| Toepassing | Hoeft niet met dezelfde terughoudendheid te worden toegepast | Terughoudend, omdat het risico bestaat dat iemand aansprakelijk wordt voor schade die hij niet of niet in die mate heeft veroorzaakt |
Er bestaat geen automatische percentageformule. Wie stelt dat een gemiste diagnose "dus" een vast percentage van de schade oplevert, gaat voorbij aan de beoordeling die per geval moet worden gemaakt, op basis van een deskundigenoordeel over het waarschijnlijke beloop. Welk leerstuk aan de orde is en met welke uitkomst, hangt volledig af van de feiten van uw dossier.
Bewijs: wie moet wat?
De hoofdregel van artikel 150 Rv is dat u de normschending, de schade en het causaal verband stelt en bij betwisting bewijst. Er bestaat geen algemene omkering van de bewijslast in medische zaken.
Wat er wel is, is een verzwaarde stelplicht van de hulpverlener: van hem wordt verlangd dat hij voldoende feitelijke gegevens verstrekt om uw stellingen te onderbouwen en daarmee aanknopingspunten voor bewijs te geven. Dat hangt samen met zijn dossierplicht van artikel 7:454 BW. Is het dossier onvolledig, ontbreekt de verslaglegging van een consult of is niet vastgelegd waarom van een richtlijn is afgeweken, dan kan dat in zijn nadeel werken. Automatisch aansprakelijkheid oplevert het niet.
Wie u aanspreekt hangt af van de setting. Vonden de verrichtingen plaats in een ziekenhuis dat geen partij is bij de behandelingsovereenkomst, dan is dat ziekenhuis op grond van artikel 7:462 BW mede aansprakelijk voor een tekortkoming, als ware het zelf partij. Die aansprakelijkheid kan op grond van artikel 7:463 BW niet worden beperkt of uitgesloten.
Hoe wij het beoordelen, en wat het kost
Wij beginnen met uw tijdlijn en het medisch dossier. Daarna beoordelen we of er aanleiding is een medisch deskundige in te schakelen, en zo ja uit welk vakgebied en met welke vraagstelling. Die vraagstelling is bepalend: daarin zit de vraag naar het hypothetische beloop bij tijdig en juist handelen.
Over de kosten maken we vooraf een schriftelijke afspraak, zodat u weet wat een beoordeling en een eventueel vervolg kosten. Wordt aansprakelijkheid erkend, dan komen de redelijke kosten van rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 BW in beginsel voor rekening van de aansprakelijke partij; of dat in uw zaak zo uitpakt hangt af van de erkenning en de omvang van de schade, en dat kunnen wij niet vooraf toezeggen. Heeft u een rechtsbijstandsverzekering, controleer dan eerst uw dekking.
Termijn
Bij schade door letsel verjaart uw vordering op grond van artikel 3:310 lid 5 BW door verloop van vijf jaren na de dag volgend op die waarop u bekend werd met zowel de schade als de aansprakelijke persoon. Een absolute termijn van twintig jaar geldt daarbij niet, mits de gebeurtenis op of na 1 februari 2004 plaatsvond. Hoe u de verjaring stuit, staat in verjaring in medische aansprakelijkheidszaken.
Gaat het om een medicatie- of doseringsfout, zie verkeerde medicatie of doseringsfout. Bij een tandheelkundige behandeling, zie medische fout bij de tandarts of kaakchirurg. Specifiek over aansprakelijkheid en schadevergoeding bij diagnosefouten leest u meer in verkeerde diagnose: aansprakelijkheid en schadevergoeding.
Wilt u uw dossier laten beoordelen? Neem vrijblijvend contact met ons op en houd uw tijdlijn en medische stukken bij de hand.
Veelgestelde vragen
Is een onjuiste diagnose automatisch een medische fout?
Nee. Artikel 7:453 BW verplicht de hulpverlener de zorg van een goed hulpverlener in acht te nemen volgens de professionele standaard; dat is een inspanningsverplichting en geen garantie op een juiste diagnose. De beoordeling kijkt naar wat de arts op het behandelmoment wist en kon weten. Dat achteraf een andere aandoening blijkt te spelen, bewijst op zichzelf niets. Van een normschending is pas sprake als bijvoorbeeld alarmsymptomen niet zijn opgevolgd, noodzakelijk onderzoek zonder vastgelegde reden achterwege bleef, of bij aanhoudende klachten niet is heroverwogen en doorverwezen.
Welke schade komt voor vergoeding in aanmerking?
Alleen de vermijdbare extra schade, dus de gevolgen die bij tijdig en juist handelen achterwege waren gebleven of milder waren geweest. De gevolgen van de onderliggende aandoening zelf komen niet voor vergoeding in aanmerking; die zijn niet door de arts veroorzaakt. De kernvraag is daarom altijd wat er zou zijn gebeurd bij een tijdige, juiste diagnose, het zogeheten hypothetische beloop. Dat vergt een medisch oordeel en is bij diagnosefouten meestal het lastigste onderdeel van de zaak.
Wat is kansschade en geldt daarvoor een vast percentage?
Kansschade ziet op de situatie waarin vaststaat dat u een kans op een beter resultaat is ontnomen, terwijl onzeker is hoe groot de schade precies is; vergoed wordt dan de waarde van die verloren kans. Dat is iets anders dan proportionele aansprakelijkheid, waarbij juist onzeker is óf de normschending de schade heeft veroorzaakt naast andere mogelijke oorzaken; die laatste leer moet terughoudend worden toegepast, omdat anders iemand aansprakelijk kan worden voor schade die hij niet heeft veroorzaakt. Er bestaat geen automatische percentageformule: welk leerstuk geldt en met welke uitkomst, hangt af van de feiten en van een deskundigenoordeel.
Ligt de bewijslast bij mij of bij de arts?
In beginsel bij u: volgens artikel 150 Rv moet u de normschending, de schade en het causaal verband stellen en bij betwisting bewijzen. Er bestaat geen algemene omkering van de bewijslast in medische zaken. Wel geldt voor de hulpverlener een verzwaarde stelplicht: hij moet voldoende feitelijke gegevens verstrekken om uw stellingen te onderbouwen, wat samenhangt met zijn dossierplicht van artikel 7:454 BW. Ontbreekt de verslaglegging van een consult, of is niet vastgelegd waarom van een richtlijn is afgeweken, dan kan dat in zijn nadeel werken, maar het levert niet automatisch aansprakelijkheid op.
Bewijst een later gevonden aandoening dat er eerder een fout is gemaakt?
Nee. De beoordeling kijkt naar wat de arts op het behandelmoment wist en redelijkerwijs kon weten, gemeten aan de professionele standaard zoals die toen gold. Dat achteraf een andere aandoening aan het licht komt, betekent op zichzelf niet dat de eerdere beoordeling onzorgvuldig was. Van een normschending is pas sprake als bijvoorbeeld alarmsymptomen niet zijn opgevolgd, het volgens de richtlijn aangewezen onderzoek zonder vastgelegde reden achterwege bleef, een uitslag niet is opgevolgd, of bij aanhoudende klachten niet is heroverwogen en doorverwezen.
Welke extra schade kan met de vertraging samenhangen?
Alleen de schade die bij tijdig en juist handelen achterwege was gebleven of milder was geweest. Denk aan een zwaardere ingreep die door de vertraging nodig werd, een langere herstelperiode, extra medische kosten en eigen risico, gederfd inkomen tijdens langere uitval en bij blijvend letsel ook toekomstige schade, huishoudelijke hulp, reiskosten en smartengeld voor het extra leed. De gevolgen van de onderliggende aandoening zelf komen niet voor vergoeding in aanmerking; die zijn niet door de arts veroorzaakt. De kernvraag blijft dus wat er zou zijn gebeurd bij een tijdige diagnose.
