Een accountant aansprakelijk stellen begint met de vraag welke opdracht hij uitvoerde. Een samenstelopdracht, beoordelingsopdracht, controleopdracht en adviesopdracht hebben verschillende doelen. U moet daarnaast onderbouwen welke norm is geschonden en welke schade juist daardoor ontstond.
Een onjuiste jaarrekening: welke opdracht lag eraan ten grondslag?
Bij het samenstellen van een jaarrekening verwerkt de accountant informatie tot financiële overzichten. Een samenstellingsverklaring biedt niet dezelfde zekerheid als een controleverklaring. Toch kan een samenstellend accountant niet zonder meer duidelijke onjuistheden of tegenstrijdigheden negeren. Wat nader onderzocht of besproken had moeten worden, hangt af van de concrete informatie en beroepsregels.
Bij een controleopdracht wordt onder meer gekeken of voldoende geschikte controle-informatie is verkregen. Dat een fraude later aan het licht komt, bewijst niet automatisch een gebrekkige controle. De werkzaamheden moeten worden beoordeeld in het licht van de risico’s en signalen die toen kenbaar waren.
Voorbeelden van mogelijke fouten
- Onvoldoende reageren op opvallende verschillen of ontbrekende onderbouwing.
- Onjuist verwerken van een belangrijke post in strijd met de toepasselijke verslaggevingsregels.
- Een onzorgvuldig advies bij overdracht, waardering of financiering.
- Onvoldoende duidelijk maken welke werkzaamheden en beperkingen een rapport heeft.
- Een bekende gebruiker onvoldoende waarschuwen wanneer vertrouwen op informatie onjuist of gevaarlijk kan zijn.
Deze voorbeelden zijn onderzoeksvragen, geen automatische gronden voor toewijzing. Het dossier moet laten zien wat de accountant wist, wat hij deed en wat een zorgvuldig vakgenoot had gedaan.
Ook aansprakelijkheid tegenover een derde?
Een koper, financier of aandeelhouder heeft niet altijd zelf een overeenkomst met de accountant. Een mogelijke zorgplicht tegenover een derde wordt beoordeeld aan de hand van alle omstandigheden. Relevant kan zijn voor welk doel het rapport is gemaakt, wie als gebruiker voorzienbaar was, welke beperkingen zijn vermeld en welk vertrouwen redelijk was. Een zorgplicht tegenover de ene derde betekent niet automatisch dezelfde zorgplicht tegenover iedere andere lezer.
Hoe berekent u de schade?
Bij een aankoop op basis van financiële informatie moet worden onderzocht wat u bij juiste informatie had gedaan. Zou u niet hebben gekocht, een andere prijs hebben betaald of aanvullende zekerheden hebben bedongen? Dat moet met concrete stukken worden onderbouwd. De latere slechte bedrijfsresultaten vormen niet automatisch de schade door de accountant.
Bij een jaarrekeningfout kunnen redelijke herstelkosten relevant zijn. Bij een adviesfout kunnen fiscale of transactiegevolgen spelen. Scheid schade door het advies van marktontwikkelingen, eigen ondernemingsbeslissingen en schade die ook bij zorgvuldig handelen zou zijn ontstaan.
Accountantskamer of civiele rechter?
Het accountantstuchtrecht toetst de beroepsuitoefening. De Accountantskamer kent geen civiele schadevergoeding toe. Een uitspraak kan wel betekenis hebben in een aansprakelijkheidsdiscussie. De civiele rechter beoordeelt onder meer schade, causaliteit en de inhoud van de rechtsverhouding zelfstandig. Een klachtprocedure bewaakt niet automatisch de verjaring van uw schadeclaim.
Deze stukken helpen bij de beoordeling
- Opdrachtbevestiging en algemene voorwaarden.
- Jaarrekeningen, verklaringen, adviesrapporten en versies daarvan.
- Correspondentie over opvallende posten, ontbrekende stukken en waarschuwingen.
- Transactiedocumenten, financieringsvoorwaarden en uw besluitvorming.
- Herstelrapporten en een concrete schadevergelijking.
Schadevergoeding bij een fout van de accountant
Een fout van de accountant geeft pas recht op schadevergoeding als u daardoor in een nadeliger positie bent gekomen. Maak de vergelijking per besluit en per schadepost. Een lagere bedrijfswaarde, tegenvallende winst of belastingaanslag kan meerdere oorzaken hebben. Het schadeoverzicht moet laten zien welk deel samenhangt met de onderzochte accountantswerkzaamheden. De omvang van de opdracht blijft daarbij het vertrekpunt.
- Herstelkosten: redelijke extra kosten om financiële stukken te corrigeren of ontbrekend onderzoek alsnog te verrichten.
- Transactieschade: bijvoorbeeld een aantoonbaar te hoge koopprijs door onzorgvuldige informatie of advisering.
- Financieringsschade: extra kosten die verband houden met onjuiste stukken of een vermijdbare vertraging.
- Fiscaal nadeel: alleen voor zover een zorgvuldig advies of correcte verwerking dat nadeel had voorkomen.
- Onderzoek, juridische kosten en rente: afzonderlijk beoordelen en specificeren.
Is uw onderneming de opdrachtgever en heeft zij de schade geleden, dan ligt een claim van de onderneming voor de hand. Een aandeelhouder kan niet zonder meer dezelfde schade nogmaals als waardedaling van zijn aandelen vorderen. Bij meerdere vennootschappen moet per entiteit duidelijk worden wie opdracht gaf, wie betaalde, wie op de informatie vertrouwde en waar het nadeel terechtkwam. Dat voorkomt dat de verkeerde partij een op zichzelf goed onderbouwde claim instelt.
Fictief voorbeeld: onjuiste cijfers bij bedrijfsovername
Een koper betaalt € 300.000 voor een onderneming. Na levering blijkt dat een grote debiteurenpost onvoldoende verhaalbaar was. Het is niet vanzelfsprekend dat de gehele koopprijs schade is. Onderzoek wanneer de koper zijn besluit nam, welke informatie hij kreeg en welke prijs of voorwaarden bij juiste informatie haalbaar waren. Als de koopprijs ook andere activa, goodwill en afspraken omvatte, moeten die in de vergelijking worden meegenomen. Dit voorbeeld illustreert de methode en is geen waardering van een echte overname.
Wat zou u met juiste informatie hebben gedaan?
Voor het causaal verband is uw besluitvorming vaak doorslaggevend. Een rapport dat pas na het bindende aankoopbesluit werd verstrekt, kan dat eerdere besluit niet zonder meer hebben veroorzaakt. Verzamel daarom biedingen, conceptovereenkomsten, financieringsaanvragen en notulen. Daaruit moet blijken op welk moment de cijfers of het advies invloed hadden en of u nog van koers kon veranderen.
Onderbouw ook het alternatief. Zou de verkoper een lagere prijs hebben geaccepteerd? Kon een financier aanvullende zekerheid verstrekken? Was een andere fiscale structuur uitvoerbaar? Een achteraf wenselijke oplossing is nog geen aannemelijke situatie zonder fout. Soms is een waarderingsdeskundige nodig om de financiële gevolgen te berekenen. Geef die deskundige een afgebakende vraag, zodat het rapport niet uitsluitend een opsomming van tegenvallers wordt.
Een accountantsrapport beoordelen zonder achterafkennis
Maak onderscheid tussen een latere verslechtering en een onjuist beeld op de rapportdatum. Een debiteur kan later failliet gaan terwijl eerdere waardering verdedigbaar was. Omgekeerd kunnen betalingsachterstanden of correspondentie al vóór de rapportage wijzen op een risico dat niet zorgvuldig is behandeld. De relevante vraag is welke informatie beschikbaar was en welke werkzaamheden daar toen bij hoorden.
Een onafhankelijk accountant kan de beroepsmatige kant toelichten, bijvoorbeeld de aard van de verklaring, relevante signalen en ontbrekende controle-informatie. De juridische beoordeling blijft breder: ook de opdracht, uw eigen informatievoorziening, de zorgplicht tegenover derden en de schade moeten worden onderzocht. Een kritisch rapport over de werkzaamheden bewijst daarom niet automatisch het volledige gevorderde bedrag.
Algemene voorwaarden, aansprakelijkheidslimieten en verzekering
Accountantskantoren gebruiken geregeld algemene voorwaarden waarin aansprakelijkheid wordt beperkt. Controleer welke versie gold, of deze deel uitmaakte van de overeenkomst en op welke werkzaamheden de beperking ziet. Ook de positie van de opdrachtgever en de omstandigheden van de fout kunnen relevant zijn. Neem niet zonder beoordeling aan dat een genoemde limiet altijd beslissend is of juist nooit geldt.
Vraag het kantoor de claim bij zijn beroepsaansprakelijkheidsverzekeraar te melden. Houd aansprakelijkheid van het kantoor en verzekeringsdekking uit elkaar: een discussie over een polis is niet hetzelfde als een oordeel over uw vordering. Stuur gevoelige bedrijfsstukken gericht en geordend aan de behandelaar. Een complete dossierindex helpt sneller vaststellen over welke feiten partijen het eens zijn.
Van vermoeden naar een onderbouwde accountantsclaim
Begin met een overzicht van de opdracht, de gestelde fout, de relevante datum en het gevolg. Voeg vervolgens bewijs toe bij elk onderdeel. Vraag het kantoor om een concrete reactie op de gemiste handeling of onjuiste post, niet alleen om een algemene verklaring dat het rapport ‘niet klopte’. Verlang bij noodzakelijke correcties dat oude en nieuwe versies herkenbaar bewaard blijven.
Maak daarna een eerste schadeberekening en beoordeel welke onzekerheden verder onderzoek rechtvaardigen. De verwachte opbrengst moet worden afgezet tegen deskundigenkosten, juridische kosten en procesrisico. Een tuchtklacht kan een eigen doel hebben, maar is geen verplichte tussenstap naar iedere civiele vordering. Voor de samenhang tussen fout, bewijs en vergoeding verwijzen wij naar schadevergoeding bij beroepsaansprakelijkheid en de algemene dienst aansprakelijkheid en schade verhalen.
Fraude gemist: welke signalen had de accountant?
Fraude binnen een onderneming kan verborgen blijven ondanks zorgvuldig verrichte werkzaamheden. Een claim moet daarom concreet maken welke signalen de accountant had moeten opmerken en welke vervolgactie nodig was. Denk aan tegenstrijdige stukken, ongebruikelijke transacties of onvoldoende onderbouwde posten. Beoordeel dit steeds in het licht van de opdracht; een samenstelopdracht is niet dezelfde opdracht als een accountantscontrole.
Vervolgens moet worden onderzocht wanneer de fraude bij zorgvuldig handelen aan het licht zou zijn gekomen. Welk verlies had vanaf dat moment kunnen worden voorkomen? Het gehele bedrag dat een fraudeur in meerdere jaren heeft onttrokken is niet automatisch toe te rekenen aan één later accountantsrapport. De tijdlijn is daarom essentieel. Ook beschikbare verhaalsmogelijkheden op de fraudeur of andere betrokkenen kunnen invloed hebben op het resterende nadeel.
Bewaar digitale administratie, versies van rapportages en relevante interne meldingen zorgvuldig. Laat vastleggen wie een stuk heeft opgesteld en wanneer het bij de accountant bekend was. Trek geen stellige beschuldigingen uit een enkele afwijkende boeking. Een onafhankelijke analyse moet mogelijke verklaringen onderzoeken en duidelijk maken welke onzekerheden blijven bestaan. Daarmee wordt voorkomen dat het onderzoek naar de beroepsfout wordt vermengd met onbewezen conclusies over andere betrokkenen.
Wat gebeurt er als aansprakelijkheid wordt afgewezen?
Vraag om de concrete reden van afwijzing en vergelijk die met uw stukken. Een discussie over de opdracht vraagt ander bewijs dan een discussie over schadehoogte. Orden de punten waarover overeenstemming bestaat en de punten die nog onderzoek vergen. Een aanvullend rapport is vooral zinvol als duidelijk is welke vraag ermee wordt beantwoord.
Bespreek vervolgens de verwachte opbrengst, kosten en duur van overleg of een procedure. Een procedure kan bewijs opleveren, maar brengt ook risico op afwijzing en een proceskostenveroordeling mee. De tijdsduur hangt onder meer af van de reactie van de wederpartij en de noodzaak van deskundigenonderzoek. Een betrouwbare vaste uitkomst of doorlooptijd kan vooraf niet worden beloofd.
Bij een regeling moeten het bedrag, de betaaltermijn, rente, kosten en eventuele finale kwijting duidelijk zijn. Bewaar alle afspraken en controleer welke aanspraken definitief worden afgewikkeld. U hoeft niet te wachten tot elke toekomstige post exact bekend is om juridisch advies te vragen, maar een onvolledig schadebeeld verdient aandacht voordat u afstand van rechten doet.
Veelgestelde vragen
Is een onjuiste jaarrekening genoeg voor aansprakelijkheid?
Nee. De opdracht, zorgvuldigheid van de werkzaamheden, schade en het verband daartussen moeten worden onderzocht.
Kan een aandeelhouder altijd rechtstreeks claimen?
Nee. Naast de zorgplicht speelt de vraag wie de schade heeft geleden. Schade van de vennootschap is niet zonder meer een eigen aanspraak van de aandeelhouder.
Waar lees ik over aangiftefouten?
Zie fouten in administratie en aangiften en fouten in fiscaal advies.
Bronnen
Gerechtshof Amsterdam 18 januari 2022, ECLI:NL:GHAMS:2022:141 over zorgplicht, opdracht en fiscaal advies; Accountantskamer voor de tuchtrechtelijke route.
Termijnen, kosten en uw vervolgstap
Meld de vermoedelijke fout tijdig en concreet. Een klacht en het stuiten van verjaring zijn verschillende handelingen. Voor schadeclaims geldt vaak een termijn van vijf jaar na daadwerkelijke bekendheid met schade en aansprakelijke persoon, maar bijzondere regels en andere termijnen kunnen gelden. Laat de termijn voor uw eigen dossier controleren.
Verantwoordelijke advocaat: Onur Arslan. Neem contact op met een korte beschrijving en eventuele urgente deadline. Bespreek vooraf de omvang en kosten van het onderzoek, mogelijke deskundigenkosten en procesrisico’s. Verhaal van alle kosten is niet gegarandeerd.
Bekijk ook de algemene gids beroepsaansprakelijkheid voor een stappenplan, dossierchecklist en uitleg over schade, causaliteit en klachtprocedures. Juridische basis: Boek 7 BW (zorgplicht), Boek 6 BW (schadevergoeding en klachtplicht) en Boek 3 BW (verjaring en stuiting).
