Nederland heeft 11 rechtbanken en 4 gerechtshoven. De kantonrechter is onderdeel van de rechtbank en behandelt onder meer arbeidszaken, huurgeschillen en geldvorderingen tot € 25.000. Welke rechter bevoegd is en of hoger beroep mogelijk is, hangt af van het soort zaak. Civiele en strafzaken gaan in hoger beroep doorgaans naar het gerechtshof; in het bestuursrecht kan een andere hoogste bestuursrechter bevoegd zijn. Cassatie bij de Hoge Raad is geen volledige nieuwe beoordeling van de feiten.
Geschreven door Onur Arslan, advocaat bij Arslan Advocaten. Ingeschreven in het rechtsgebiedenregister van de Nederlandse orde van advocaten voor arbeidsrecht en letselschade. Laatst bijgewerkt: 9 november 2026.
De rechtbank in Nederland is onderdeel van een rechtssysteem met verschillende instanties. Dit artikel geeft een overzicht van de belangrijkste verschillen.
Veel particulieren die met een juridische kwestie te maken krijgen, vragen zich af: “Welke rechter behandelt mijn zaak?” Het Nederlandse rechtssysteem kent verschillende gerechten: de rechtbank, het gerechtshof en de Hoge Raad. Daarnaast is er binnen de rechtbank de kantonrechter voor laagdrempelige zaken.
In dit artikel leggen wij uit hoe de rechtspraak in Nederland is opgebouwd, wat de verschillen zijn tussen de instanties en waar u terechtkomt met uw zaak.
Hoe is de rechtspraak in Nederland opgebouwd?
Voor veel civiele en strafzaken verloopt de route via de volgende instanties. In het bestuursrecht bestaan andere beroepsroutes:
-
Rechtbank – de eerste instantie waar zaken worden behandeld.
-
Gerechtshof – behandelt hoger beroep tegen uitspraken van de rechtbank.
-
Hoge Raad – hoogste rechter in Nederland, toetst of het recht goed is toegepast (cassatie).
Hoeveel rechtbanken en gerechtshoven zijn er in Nederland?
Nederland heeft 11 rechtbanken en 4 gerechtshoven. Elke rechtbank heeft meerdere zittingslocaties en beslist over civiel recht, strafrecht en bestuursrecht.
- Rechtbanken: Amsterdam, Den Haag, Gelderland, Limburg, Midden-Nederland, Noord-Holland, Noord-Nederland, Oost-Brabant, Overijssel, Rotterdam en Zeeland-West-Brabant.
- Gerechtshoven: Amsterdam, Arnhem-Leeuwarden, Den Haag en ’s-Hertogenbosch.
- Cassatie in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken: de Hoge Raad in Den Haag. Voor andere bestuurszaken gelden afzonderlijke hoogste bestuursrechters.
In bestuurszaken gaat hoger beroep vaak niet naar het gerechtshof, maar naar de Raad van State, de Centrale Raad van Beroep (onder meer uitkeringen en ambtenarenzaken) of het College van Beroep voor het bedrijfsleven.
De rechtbank
Wat is een rechtbank? Een rechtbank is het gerecht dat zaken in eerste aanleg behandelt, zoals geldvorderingen, echtscheidingen, strafzaken en de meeste geschillen met de overheid. Met rechtbank wordt ook het gebouw bedoeld waarin de rechtbank zit.
De rechtbank is de plek waar de meeste zaken beginnen. Er zijn 11 rechtbanken in Nederland, elk met meerdere locaties. Binnen de rechtbank bestaan verschillende afdelingen:
-
Kantonrechter: behandelt arbeidszaken, huurgeschillen, consumentenzaken en vorderingen tot € 25.000.
-
Andere civiele kamers: behandelen civiele zaken die niet wettelijk aan de kantonrechter zijn toegewezen. De aard van de zaak en de wettelijke bevoegdheidsregels zijn bepalend; alleen de complexiteit is geen criterium.
-
Bestuurskamer: behandelt geschillen tussen burgers en de overheid.
-
Strafkamer: behandelt strafzaken.
-
Familiekamer: behandelt zaken zoals echtscheiding, gezag, omgang en alimentatie.
Of een advocaat verplicht is, hangt af van de procedure. Bij de kantonrechter kunt u zelf procederen. In andere civiele procedures is een advocaat doorgaans verplicht, met uitzonderingen zoals het zelf verschijnen van de gedaagde in kort geding. In bestuurszaken en strafzaken is een advocaat in het algemeen niet verplicht; in bepaalde situaties wordt er wel een advocaat toegewezen. Gebruik het overzicht van de Rechtspraak per soort procedure.
Het gerechtshof (hoger beroep)
Bent u het niet eens met een vonnis van de rechtbank? Dan kunt u in veel gevallen in hoger beroep bij het gerechtshof.
-
Het hof bekijkt de zaak opnieuw: feiten én recht.
-
Er zijn 4 gerechtshoven in Nederland (Amsterdam, Den Haag, Arnhem-Leeuwarden en ’s-Hertogenbosch).
-
Bij civiel hoger beroep is een advocaat verplicht. Voor straf- en belastingzaken gelden andere regels; daar kunt u in het algemeen zelf optreden.
De Hoge Raad (cassatie)
De Hoge Raad behandelt cassatie in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken. Voor andere bestuurszaken zijn de hoogste bestuursrechters onder meer de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, de Centrale Raad van Beroep en het College van Beroep voor het bedrijfsleven.
-
Beoordeelt niet opnieuw de feiten, maar kijkt of de wet en procesregels goed zijn toegepast.
-
Alleen bij zeer specifieke fouten in rechtstoepassing of motivering kan de Hoge Raad een uitspraak vernietigen.
-
Voor civiele cassatie is een advocaat bij de Hoge Raad verplicht. In strafcassatie moet een advocaat de cassatiemiddelen indienen. Bij belastingcassatie is een advocaat niet verplicht.
Wat bepaalt naar welke rechter uw zaak gaat?
Dat hangt af van:
-
Het soort zaak (arbeid, huur, civiel, familie, straf of bestuursrecht).
-
De hoogte van de vordering (tot of boven € 25.000).
-
Of er sprake is van een hoger beroep of cassatie.
Voorbeelden uit de praktijk
-
Voorbeeld 1 (huur): Een huurder met € 3.000 huurachterstand werd gedagvaard bij de kantonrechter.
-
Voorbeeld 2 (arbeid): Een werknemer met een loonvordering van € 40.000 ging naar de kantonrechter: arbeidszaken horen daar, ongeacht het bedrag.
-
Voorbeeld 3 (echtscheiding): Een echtscheidingsverzoek werd behandeld door de familiekamer van de rechtbank.
-
Voorbeeld 4 (incasso): Een ondernemer verloor bij de rechtbank en ging in hoger beroep bij het gerechtshof. Het hof vernietigde het vonnis.
Checklist: waar komt mijn zaak terecht?
-
📑 Geldvordering tot € 25.000 → kantonrechter.
-
⚖️ Arbeidszaak of huurzaak → kantonrechter.
-
💶 Civiele zaak boven € 25.000 → civiele kamer rechtbank.
-
👨👩👦 Familierecht (echtscheiding, gezag, omgang) → familiekamer rechtbank.
-
🚔 Strafzaak → strafkamer rechtbank.
-
🏛️ Niet eens met uitspraak rechtbank → gerechtshof (hoger beroep).
-
👩⚖️ Alleen toetsing van de wet → Hoge Raad (cassatie).
Veelgemaakte fouten
-
Denken dat u altijd zonder advocaat kunt procederen (bij rechtbank en hof vaak verplicht).
-
Niet weten dat kleine zaken tot € 25.000 bij de kantonrechter vallen.
-
Te laat hoger beroep instellen, waardoor het vonnis definitief wordt.
-
Verwachten dat de Hoge Raad opnieuw naar de feiten kijkt (dat gebeurt niet).
Veelgestelde vragen (FAQ)
Wat is het verschil tussen de kantonrechter en de rechtbank?
De kantonrechter is onderdeel van de rechtbank. Hij behandelt onder meer geldvorderingen tot en met € 25.000 en arbeids-, huur-, consumentenkoop- en consumentenkredietzaken ongeacht het bedrag.
Heb ik altijd een advocaat nodig bij de rechtbank?
Nee. Bij de kantonrechter, in bestuurszaken en in strafzaken kunt u in het algemeen zelf optreden. In andere civiele procedures is een advocaat doorgaans verplicht. Controleer de regels van uw eigen procedure.
Hoeveel rechtbanken zijn er in Nederland?
Nederland heeft 11 rechtbanken met meerdere zittingslocaties. Daarnaast zijn er 4 gerechtshoven.
Kan ik in hoger beroep tegen elke uitspraak?
Nee. Het rechtsgebied, het soort uitspraak, de waarde van de zaak en wettelijke uitzonderingen bepalen of hoger beroep mogelijk is. De termijn verschilt per procedure.
Hoe lang duurt een procedure bij de rechtbank?
Dat hangt onder meer af van het soort zaak, de planning, het verweer en de benodigde bewijslevering. Bekijk de informatie voor uw specifieke procedure; bij spoed kan een afzonderlijke spoedprocedure mogelijk zijn.
Waarom Arslan Advocaten?
-
Ervaren in procedures bij kantonrechter, rechtbank, gerechtshof én Hoge Raad
-
Begeleiden cliënten in elke fase van de procedure
-
Duidelijke uitleg over kansen, kosten en risico’s
-
Behalen regelmatig succesvolle resultaten in alle instanties
Conclusie
Het Nederlandse rechtssysteem kent meerdere niveaus: rechtbank, gerechtshof en Hoge Raad. Welke rechter uw zaak behandelt, hangt af van de aard en omvang van de zaak. Een advocaat helpt u om de juiste stappen te zetten en uw kansen te vergroten.
Lees ook
- Advocaten met strijdlust
- Arslan Advocaten Den Haag
- De kantonrechter: wanneer, waarvoor en hoe verloopt de procedure?
Officiële informatie en vervolgstappen
- Rechtspraak: overzicht van de 11 rechtbanken
- Rechtspraak: wanneer een advocaat verplicht is
- Spoed: wanneer past een kort geding?
- Griffierecht, proceskosten en kosten van juridische hulp



