Een bedrijf kan aansprakelijk zijn voor schade die het door een toerekenbare onrechtmatige daad veroorzaakt. U moet niet alleen onzorgvuldig of verboden gedrag aanwijzen, maar ook uw schade en het verband met dat gedrag onderbouwen. Bovendien moet de geschonden norm bescherming bieden tegen het soort schade dat u heeft geleden. Een zakelijke tegenvaller of verlies van een klant is daarom niet automatisch een onrechtmatige daad.
De algemene grondslag staat in artikel 6:162 BW. Deze route kan relevant zijn als er geen contract met de schadeveroorzaker bestaat, maar soms ook naast een contractuele aanspraak. Begin met de feiten en de toepasselijke norm, niet met alleen het etiket “onrechtmatig”.
De voorwaarden voor aansprakelijkheid
| Onderdeel | Vraag voor uw dossier |
|---|---|
| Onrechtmatigheid | Welke concrete rechtsinbreuk, wettelijke overtreding of schending van de maatschappelijke zorgvuldigheid verwijt u de ander? |
| Toerekenbaarheid | Waarom komt deze gedraging juridisch voor rekening van de aangesproken partij? |
| Schade | Welke aantoonbare vermogensschade heeft uw onderneming geleden? |
| Causaal verband | Wat zou zonder de verweten gedraging anders zijn geweest? |
| Relativiteit | Beschermt de geschonden norm u tegen juist deze schade? |
Deze onderdelen hangen samen, maar moeten afzonderlijk worden onderzocht. Een wettelijke overtreding kan bijvoorbeeld vaststaan terwijl discussie bestaat over schade of relativiteit. Ook kan gedrag onzorgvuldig lijken, maar onvoldoende verband houden met het omzetverlies dat wordt gevorderd.
Voorbeelden van zakelijke geschillen
Een vordering uit onrechtmatige daad kan aan de orde zijn bij misleidende mededelingen, beschadiging van bedrijfsmiddelen, ongeoorloofd gebruik van vertrouwelijke informatie of persoonlijk verwijtbare benadeling door een bestuurder. Voor veel situaties bestaan daarnaast specifieke regels, zoals voor handelsnamen, merken, bedrijfsgeheimen of misleidende reclame.
Het is daarom verstandig eerst te bepalen welke norm het probleem het nauwkeurigst regelt. Een inbreuk op een geregistreerd merk vraagt bijvoorbeeld een andere analyse dan een discussie over het benaderen van klanten. Een algemene verwijzing naar artikel 6:162 BW kan een toepasselijke bijzondere regeling niet vervangen.
Heeft u een contract met de wederpartij, onderzoek dan ook wanprestatie bij een zakelijk contract. De gekozen grondslag kan gevolgen hebben voor bewijs, aansprakelijkheidsbeperkingen en de formulering van uw vordering.
Concurrentie is niet vanzelf onrechtmatig
Bedrijven mogen in beginsel concurreren. Een klant kan overstappen, een concurrent kan goedkoper aanbieden en een voormalige samenwerkingspartner kan onder voorwaarden een eigen bedrijf beginnen. Dat uw onderneming hierdoor omzet verliest, is op zichzelf onvoldoende voor aansprakelijkheid.
De manier waarop de concurrentie plaatsvindt kan wel relevant zijn. Denk aan onjuiste beschuldigingen, onrechtmatig verkregen bedrijfsinformatie of het schenden van een geldige contractuele beperking. Beoordeel steeds welke aanvullende omstandigheden het gedrag onrechtmatig zouden maken.
Bewaar bewijs van de concrete handelingen: berichten aan klanten, de verspreide mededeling, de herkomst van gebruikte informatie en het moment van de overstap. Alleen een lijst met verdwenen klanten bewijst niet dat die klanten op onrechtmatige wijze zijn benaderd. Zie bij een conflict tussen samenwerkingspartners ook conflict met een zakenpartner.
Kan een derde aansprakelijk zijn voor contractbreuk van een ander?
Een partij die weet dat iemand een contract met u heeft, is niet om die reden verplicht ieder zakelijk contact met die persoon te vermijden. Voor aansprakelijkheid wegens betrokkenheid bij contractbreuk zijn de concrete omstandigheden van belang. Alleen profiteren van het feit dat een ander zijn contract niet nakomt, is niet automatisch voldoende.
Onderzoek welke wetenschap de derde had, welke rol hij speelde en welke belangen hij moest respecteren. Was hij actief betrokken bij het onttrekken van prestaties aan uw onderneming, of wist hij alleen dat er een zakelijk geschil bestond? De beantwoording vraagt bewijs, geen veronderstelling op basis van een samenwerking tussen de andere partijen.
Wie is de juiste aangesproken partij?
De naam op een website, factuur of e-mail kan een handelsnaam zijn. Controleer de rechtspersoon, het KvK-nummer en de rol van betrokken personen. Een moedermaatschappij is niet automatisch aansprakelijk voor alles wat een dochter doet. Ook aansprakelijkheid van een bestuurder vergt een eigen grondslag.
Een onbetaalde factuur maakt de directeur dus niet zonder meer tot uw debiteur. Bij een mogelijke claim op de bestuurder zijn diens eigen gedragingen en de toepasselijke maatstaf bepalend. Over de bijzondere situatie na faillissement leest u meer bij bestuurdersaansprakelijkheid bij faillissement.
Onderzoek daarnaast of een werkgever of opdrachtgever op grond van een bijzondere wettelijke regeling voor handelen van een ander kan worden aangesproken. De juiste partij kiezen voorkomt een procedure die inhoudelijk interessant is maar tegen de verkeerde wederpartij wordt gevoerd.
Bewijs veiligstellen zonder nieuwe problemen
Leg online uitingen vast met datum, volledige URL en voldoende context. Bewaar oorspronkelijke e-mails met bijlagen. Maak een tijdlijn waarin iedere verweten handeling wordt gekoppeld aan een bewijsstuk en het gestelde gevolg. Bij een technisch of financieel ingewikkeld geschil kan vroegtijdige deskundige vastlegging nuttig zijn.
Verzamel uitsluitend gegevens waartoe u rechtmatig toegang heeft. Een vermoeden dat de ander onrechtmatig handelt, geeft u geen onbeperkt recht om in diens accounts of administratie te kijken. Als belangrijke stukken ontbreken, kan worden onderzocht of een gerichte inzage- of bewijsmaatregel beschikbaar is.
- Wat is er precies gebeurd, door wie en wanneer?
- Welke regel of zorgvuldigheidsnorm is volgens u geschonden?
- Welk bewijs ondersteunt ieder onderdeel?
- Welke alternatieve verklaring kan de ander geven?
- Welke schade volgt uit welke gebeurtenis?
- Welke maatregelen zijn nodig om verdere schade te beperken?
Schade berekenen: omzet is niet hetzelfde als winst
Een schadeberekening vergelijkt de werkelijke situatie met de aannemelijke situatie zonder de onrechtmatige gedraging. Dat vraagt meer dan een optelsom van gemiste facturen. Houd rekening met kosten die door het wegvallen van een opdracht zijn bespaard, vervangende omzet en andere oorzaken van een terugval.
Bij een verloren klant kunnen historische marges, contractduur, opzegmogelijkheden en concrete vervolgorders relevant zijn. Een veronderstelling dat de klant nog tien jaar zou zijn gebleven, vraagt een stevige onderbouwing. Ook herstelkosten, onderzoekskosten of extra personeelsinzet moeten redelijk en voldoende verbonden zijn met het incident.
Leg aannames expliciet vast. Een deskundige kan ondersteunen, maar diens berekening vervangt het juridische bewijs van aansprakelijkheid en causaal verband niet. Voorkom bovendien dubbele vergoeding als u dezelfde schade op meerdere partijen of verschillende grondslagen verhaalt.
Eigen handelen en schadebeperking
Onderzoek ook uw eigen rol. Heeft u tijdig gereageerd, redelijke herstelmogelijkheden benut en onnodige verdere schade voorkomen? Eigen schuld en omstandigheden aan uw zijde kunnen invloed hebben op de omvang van de vergoeding. Het betekent niet dat u ieder risico of iedere kostenpost zonder meer zelf moet dragen.
Bewaar de afweging achter noodmaatregelen. Waarom was een tijdelijke leverancier nodig, waarom kon een publieke reactie niet wachten en welke alternatieven zijn onderzocht? Een gedocumenteerde beslissing maakt later inzichtelijk waarom kosten redelijk waren.
Een verbod, rectificatie of schadevergoeding?
De gewenste oplossing bepaalt mede de procedure. Als schadelijke handelingen doorgaan, kan een verbod of gebod belangrijker zijn dan een schadebedrag over het verleden. Bij onjuiste openbare uitingen kan een rectificatie worden onderzocht. Voor geldelijke schade kan een bodemprocedure nodig zijn.
Een kort geding kan bij voldoende spoed een voorlopige maatregel bieden. Formuleer nauwkeurig wat de ander moet doen of laten. Een algemeen verbod op “onrechtmatig gedrag” kan onvoldoende houvast geven voor uitvoering. De rechter weegt ook de belangen en de gevolgen van de gevraagde maatregel.
Zijn er aanwijzingen dat verhaal zal verdwijnen, laat dan conservatoir beslag beoordelen. Dat is een ingrijpende stap met eigen voorwaarden en aansprakelijkheidsrisico’s bij een ondeugdelijke vordering.
Termijnen: wacht niet op een volledig schadeoverzicht
Voor schadevorderingen gelden verjaringsregels, waaronder artikel 3:310 BW. De aanvang kan afhangen van bekendheid met schade en de aansprakelijke persoon; daarnaast kunnen langere termijnen en bijzondere regels relevant zijn. Bepaal de termijn daarom per aanspraak.
Overleg of een aansprakelijkstelling voorkomt verjaring niet automatisch. Een stuitingshandeling moet inhoudelijk en qua ontvangst aan de eisen voldoen. Ook een toepasselijke klachtplicht of contractuele vervaltermijn kan een apart aandachtspunt zijn. Lees over verjaring en stuiting van zakelijke aanspraken, zonder de regels voor een factuur rechtstreeks op ieder schadegeschil over te nemen.
Fictief voorbeeld: een onjuiste waarschuwing aan klanten
Een concurrent stuurt klanten een bericht dat uw bedrijf geen benodigde certificering heeft. U stelt dat de mededeling onjuist is en merkt dat orders worden uitgesteld. Het dossier bestaat dan uit de exacte tekst, ontvangers, certificeringsstukken, reacties van klanten en de financiële gevolgen.
Beoordeel eerst of de mededeling feitelijk onjuist of misleidend is en welke norm daarop van toepassing is. Daarna volgen de gevraagde correctie, de spoed en de schade. Niet iedere daling van de omzet sinds het bericht kan zonder verdere onderbouwing aan dat bericht worden toegerekend.
Veelgestelde vragen
Kan ik schade verhalen zonder contract met de ander?
Ja, een onrechtmatige daad kan een zelfstandige grondslag zijn. De voorwaarden voor aansprakelijkheid moeten wel zijn vervuld en onderbouwd.
Is klanten afpakken altijd verboden?
Nee. Concurrentie is in beginsel toegestaan. De wijze van handelen en eventuele bijzondere afspraken of geschonden normen bepalen of aansprakelijkheid kan ontstaan.
Moet ik eerst precies weten hoeveel schade ik heb?
Voor een eerste beoordeling of het bewaken van rechten hoeft niet ieder bedrag definitief vast te staan. Verzamel wel zo snel mogelijk de beschikbare onderbouwing en bewaak termijnen.
Kan ik tegelijk nakoming en schadevergoeding vragen?
Welke combinatie mogelijk is, hangt af van de grondslag, de prestatie en de schade. Voorkom tegenstrijdige aanspraken en dubbele vergoeding.
Wat kan Arslan Advocaten beoordelen?
Wij onderzoeken de verweten gedraging, het bewijs, de schade, de juiste wederpartij en de route naar een werkbare oplossing. Meer informatie vindt u bij bedrijfsrecht.
Bronnen en juridische basis
De algemene regels staan in Burgerlijk Wetboek Boek 6, in het bijzonder artikelen 6:162 en 6:163. Voor verjaring is onder meer Burgerlijk Wetboek Boek 3 relevant. Bij bijzondere onderwerpen moet ook de specifieke wettelijke regeling worden toegepast.
