Proportionele aansprakelijkheid: wat betekent dit voor uw schadevergoeding?

Proportionele aansprakelijkheid speelt een belangrijke rol in het aansprakelijkheidsrecht, vooral wanneer onzekerheid bestaat over de oorzaak van schade. In zulke situaties vragen benadeelden zich vaak af of zij wel (gedeeltelijk) recht hebben op schadevergoeding. Bovendien ontstaat regelmatig discussie met verzekeraars over bewijs en risicoverdeling.

Geschreven door Onur Arslan, advocaat bij Arslan Advocaten. Ingeschreven in het rechtsgebiedenregister van de Nederlandse orde van advocaten voor arbeidsrecht en letselschade. Laatst bijgewerkt: 17 september 2026.

In dit artikel leggen wij daarom helder uit hoe aansprakelijkheid naar rato werkt, wanneer de rechter dit toepast en wat dit concreet betekent voor uw schadeclaim. Daarnaast leest u welke stappen u kunt zetten om uw positie te versterken.

Wat wordt bedoeld met aansprakelijkheid naar rato?

Bij aansprakelijkheid naar rato hoeft een aangesproken partij niet de volledige schade te vergoeden, maar slechts een gedeelte daarvan. Dat deel hangt samen met de kans dat het handelen van die partij daadwerkelijk tot de schade heeft geleid.

Deze benadering wordt toegepast wanneer wel vaststaat dat schade is ontstaan, maar onzeker blijft of die schade volledig door één oorzaak is veroorzaakt. Daardoor ontstaat ruimte voor een evenwichtige verdeling van aansprakelijkheid.

Waarom bestaat dit leerstuk?

Normaal gesproken moet een benadeelde aantonen dat zijn schade rechtstreeks door de ander is veroorzaakt. Lukt dat bewijs niet, dan volgt geen vergoeding. Echter, in sommige situaties is dat bewijs simpelweg niet meer te leveren.

Daarom heeft de rechtspraak een correctiemechanisme ontwikkeld. Enerzijds voorkomt dit dat een slachtoffer volledig met lege handen staat. Anderzijds voorkomt het dat een aangesproken partij voor meer schade opdraait dan redelijk is.

Wanneer past de rechter proportionele aansprakelijkheid toe?

Belangrijk om voorop te stellen: dit is geen algemene oplossing voor bewijsproblemen. De Hoge Raad heeft uitdrukkelijk gewaarschuwd dat het leerstuk met terughoudendheid moet worden toegepast, omdat het afwijkt van de hoofdregel dat een partij ofwel aansprakelijk is voor de schade, ofwel niet. Wie in een dossier stuit op een lastige causaliteitsvraag, kan er dus niet automatisch naar grijpen.

De voorwaarden zijn cumulatief:

1. Er is een norm geschonden. De aangesproken partij heeft onrechtmatig gehandeld of is tekortgeschoten. Zonder normschending komt het leerstuk niet in beeld.
2. Er is schade. Dat staat vast; de discussie gaat niet over de vraag óf er schade is.
3. Het causaal verband is onzeker, doordat de schade zowel door de normschending als door een oorzaak die voor rekening van de benadeelde komt kan zijn veroorzaakt.
4. Die onzekerheid is niet weg te nemen. Zij vloeit voort uit de aard van het letsel of van de normschending, niet uit een gebrekkig dossier dat nog kan worden aangevuld.
5. Zowel volledige toewijzing als volledige afwijzing zou onaanvaardbaar zijn. Dit is de scherpste voorwaarde en wordt het vaakst overgeslagen.

Daarbij geldt nog een correctie: is de kans dat de schade door de normschending is veroorzaakt zeer klein, dan wijst de rechter de vordering geheel af. Is die kans zeer groot, dan wordt zij juist geheel toegewezen. Het leerstuk werkt dus alleen in het middengebied.

Kansschade: een ander leerstuk, vaak verward

Proportionele aansprakelijkheid en kansschade lijken op elkaar — in beide gevallen krijgt u een percentage — maar zij beantwoorden een andere vraag.

	Proportionele aansprakelijkheid	Kansschade
Waar zit de onzekerheid?	In het causaal verband: heeft de normschending de schade veroorzaakt, of een andere oorzaak?	In de schade zelf: de normschending staat vast en heeft u een kans op een beter resultaat ontnomen
Wat wordt vergoed?	Een percentage van de totale schade, gelijk aan de kans dat de normschending de oorzaak was	De waarde van de verloren kans
Typisch voorbeeld	Een werknemer met longkanker die zowel jarenlang aan asbest is blootgesteld als heeft gerookt	Een advocaat die verzuimt tijdig hoger beroep in te stellen, waardoor de cliënt de kans op een gunstiger uitspraak verliest
Terughoudendheid	Uitdrukkelijk vereist	Minder bezwaarlijk; het gaat om schadebegroting, niet om het doorbreken van het causaliteitsvereiste

Het onderscheid is niet academisch: welke route u bewandelt, bepaalt wat u moet stellen en bewijzen, en of de rechter terughoudend zal zijn.

Toepassing bij letselschade

In letselschadezaken komt dit leerstuk regelmatig voor. Denk bijvoorbeeld aan medische situaties waarin meerdere oorzaken mogelijk zijn, of aan beroepsziekten waarbij zowel werkgerelateerde als persoonlijke factoren meespelen.

Juist bij dit soort complexe schadegevallen biedt een verdeling van aansprakelijkheid een redelijke oplossing. Meer algemene informatie vindt u op onze pagina letselschade advocaat.

Wat betekent dit voor uw schadevergoeding?

Wanneer de rechter kiest voor een gedeeltelijke schadevergoeding, ontvangt u geen volledige vergoeding, maar een percentage daarvan. Dat percentage weerspiegelt de kans dat de schade door de aangesproken partij is veroorzaakt.

Een uitgewerkt voorbeeld

Een werknemer werkte twintig jaar in een bedrijf waar zonder bescherming met asbest werd gewerkt. Hij heeft daarnaast dertig jaar gerookt. Hij krijgt longkanker en stelt zijn oud-werkgever aansprakelijk. De totale schade is berekend op € 300.000.

Loop de voorwaarden langs:

• Normschending: de werkgever heeft zijn zorgplicht geschonden door zonder bescherming met asbest te laten werken. Vastgesteld.
• Schade: de ziekte en de gevolgen daarvan staan vast.
• Onzeker causaal verband: de ziekte kan door de asbestblootstelling zijn veroorzaakt, maar ook door het roken, dat voor rekening van de werknemer komt.
• Onzekerheid niet weg te nemen: medisch is achteraf niet vast te stellen welke oorzaak in dit geval doorslaggevend was. De onzekerheid vloeit voort uit de aard van de ziekte, niet uit een gebrekkig dossier.
• Alles of niets is onaanvaardbaar: de werkgever volledig laten betalen negeert het rookgedrag; de vordering volledig afwijzen laat een aantoonbare normschending zonder gevolg.

De rechter laat zich dan voorlichten door een deskundige over de kans dat de blootstelling de ziekte heeft veroorzaakt, gegeven de duur en intensiteit van de blootstelling en het rookgedrag. Stelt hij die kans vast op 60 procent, dan volgt een veroordeling tot € 180.000.

Was die kans op 5 procent uitgekomen, dan zou de vordering geheel zijn afgewezen; bij 95 procent geheel zijn toegewezen. En let op de samenloop: op het toegewezen deel kan daarnaast nog een vermindering wegens eigen schuld (artikel 6:101 BW) worden toegepast, met de billijkheidscorrectie als tegenwicht. In asbestzaken corrigeert de rechter op die grond regelmatig in het voordeel van de werknemer, gelet op de ernst van de zorgplichtschending.

Hoe bepaalt de rechter het percentage?

De rechter kijkt daarbij naar alle beschikbare gegevens. Zo spelen medische rapporten, deskundigenadviezen en statistische informatie vaak een rol. Daarnaast weegt de rechter de ernst van de normschending en de aanwezigheid van alternatieve oorzaken mee.

Omdat elke zaak anders is, bestaat geen vaste rekensom.

Verschil met eigen schuld

Gedeeltelijke aansprakelijkheid wordt vaak verward met eigen schuld. Toch gaat het om verschillende situaties. Bij eigen schuld staat vast dat het handelen van de ander schade heeft veroorzaakt, maar heeft het slachtoffer zelf ook bijgedragen aan het ontstaan daarvan.

Bij aansprakelijkheid naar rato is juist onzeker of het handelen van de aangesproken partij de schade daadwerkelijk heeft veroorzaakt.

Meer hierover leest u ook op onze pagina aansprakelijkheid bij verkeersongevallen.

Bewijsproblemen en onzeker causaal verband

Proportionele aansprakelijkheid is een uitzondering, geen vangnet voor elk bewijsprobleem. Ontbreekt bewijs omdat het dossier niet compleet is, dan is de oplossing het dossier aanvullen, niet een beroep op dit leerstuk. Het leerstuk is bedoeld voor gevallen waarin de onzekerheid structureel is: zij vloeit voort uit de aard van het letsel of van de normschending en is ook met nader onderzoek niet op te lossen.

Zijn er alternatieve routes? Vaak wel, en die zijn doorgaans kansrijker:

• De omkeringsregel: is een norm geschonden die er juist toe strekt een specifiek gevaar tegen te gaan, en heeft dat gevaar zich verwezenlijkt, dan wordt het causaal verband vermoed. De aangesproken partij moet dat vermoeden dan ontzenuwen.
• De omkering van de bewijslast bij artikel 7:658 BW: staat vast dat u schade opliep in de uitoefening van uw werk, dan moet de werkgever aantonen dat hij zijn zorgplicht nakwam.
• Kansschade, wanneer de normschending u een kans op een beter resultaat heeft ontnomen.

Pas als die routes geen uitkomst bieden, komt proportionele aansprakelijkheid in beeld.

Veelgestelde vragen

Heb ik altijd recht op gedeeltelijke aansprakelijkheid?

Nee. De rechter past het leerstuk terughoudend toe, en alleen als aan alle voorwaarden is voldaan: er is een norm geschonden, er is schade, het causaal verband is onzeker doordat de schade ook door een oorzaak uit uw eigen risicosfeer kan zijn veroorzaakt, die onzekerheid is niet weg te nemen, en zowel volledige toewijzing als volledige afwijzing zou onaanvaardbaar zijn. Is de kans dat de normschending de oorzaak was zeer klein, dan volgt algehele afwijzing; is zij zeer groot, dan volgt algehele toewijzing.

Geldt dit alleen bij letselschade?

Nee. Hoewel het vaak voorkomt bij letselschade, kan het ook bij andere vormen van civiele schade een rol spelen.

Wat is de rol van de verzekeraar?

Verzekeraars betwisten toepassing van dit leerstuk vrijwel altijd, en met een argument dat vaak hout snijdt: de terughoudendheid die de Hoge Raad voorschrijft. De discussie gaat in de praktijk zelden over het percentage, maar over de vraag of het leerstuk úberhaupt van toepassing is. Wie daar zonder onderbouwing naar grijpt, verzwakt de eigen positie.

Wat kunt u zelf doen?

Wanneer aansprakelijkheid naar rato mogelijk speelt, is een goede voorbereiding essentieel. Verzamel daarom alle relevante informatie, schakel tijdig deskundigen in en laat uw zaak juridisch beoordelen.

Meer praktische informatie vindt u op onze pagina schadevergoeding claimen.

Kost juridische hulp mij geld?

Staat de aansprakelijkheid vast, dan komen de redelijke kosten van buitengerechtelijke rechtsbijstand op grond van artikel 6:96 lid 2 sub b en c BW voor rekening van de aansprakelijke partij. Er geldt wel een dubbele redelijkheidstoets: het inschakelen van een advocaat moet redelijk zijn en de omvang van de kosten ook. Bij eigen schuld wordt de kostenvergoeding naar evenredigheid verminderd (artikel 6:101 BW), en wordt de aansprakelijkheid niet vastgesteld, dan bestaat er geen aanspraak. Gaat de zaak naar de rechter, dan gelden voor die fase de proceskostenregels van artikel 241 Rv: de rechter begroot de proceskosten volgens het liquidatietarief, dat de werkelijke kosten zelden dekt, en er is griffierecht verschuldigd. Wij leggen de kostenafspraak vooraf schriftelijk vast.

Waarom kiezen voor Arslan Advocaten?

Wij hebben ruime ervaring met complexe aansprakelijkheidskwesties waarbij onzekerheid over causaliteit een rol speelt. Wij denken strategisch mee, communiceren helder en zetten ons in voor een zo gunstig mogelijke uitkomst.

Meer algemene informatie over aansprakelijkheidsrecht vindt u bij de Rijksoverheid.

Wilt u weten of dit leerstuk in uw zaak van toepassing kan zijn? Neem gerust contact met ons op voor een vrijblijvende beoordeling.

---

Lees ook

• Schadevergoeding als passagier bij een verkeersongeval: wat zijn uw rechten?
• Hoe werkt het letselschadetraject?
• Psychische schade door medische fout: kunt u hiervoor schadevergoeding krijgen?

---

Gerelateerde juridische diensten

• Meer informatie over Letselschade
• Meer informatie over Arbeidsrecht
• Meer informatie over Bestuursrecht