Mag je werkgever pauzes inhouden op je loon?

Veel jongeren zien het op hun loonstrook: er wordt automatisch pauze ingehouden, soms een half uur, soms een heel uur. Ook als je die pauze nauwelijks hebt gehad. Mag dat? Het antwoord bestaat uit twee delen: wat de wet over pauzetijd zegt, en wat er over betaling is afgesproken. Die twee lopen vaak door elkaar.

Eerst: welke pauze heb je recht op?

De Arbeidstijdenwet schrijft voor hoeveel pauze je moet krijgen, en dat verschilt per leeftijd. Juist dat verschil wordt vaak vergeten.

Voor volwassenen kan bij cao of bedrijfsregeling van deze duur worden afgeweken – maar er geldt een ondergrens: bij meer dan 5,5 uur werken houd je altijd recht op ten minste een pauze van 15 minuten. Werken zonder pauze mag slechts in twee gevallen, en alleen als dat in de cao, een bedrijfsregeling of een schriftelijke afspraak met de ondernemingsraad staat: als je alleen werkt zonder direct contact met een collega die vergelijkbaar werk doet, of als de aard van het werk pauzeren onmogelijk maakt.

Verder geldt voor iedereen: je mag een werkdag niet met een pauze beginnen of eindigen. Een pauze is bedoeld als onderbreking van de werktijd, niet als een manier om je dienst korter te laten lijken.

Wat dat betekent voor een dienst van vier of vijf uur

Hier is nuance nodig, want een algemene uitspraak pakt voor jongeren verkeerd uit:

• Ben je 16 of 17 en werk je een dienst van vijf uur, dan heb je juist wel recht op een half uur pauze – je zit immers boven de 4,5 uur. Die pauze hoort er dan te zijn, en mag onbetaald zijn als dat is afgesproken.
• Ben je 18 of ouder en werk je vier of vijf uur, dan schrijft de wet geen pauze voor. Wordt er dan toch een half uur ingehouden terwijl je gewoon hebt doorgewerkt, dan is dat een reele vraag: is die tijd wel werkelijk pauze geweest?

En dan: moet pauze worden betaald?

De Arbeidstijdenwet regelt niets over de betaling van pauzes. Pauze is geen arbeidstijd, en in beginsel bestaat daarover dus geen recht op loon. Of je toch wordt doorbetaald, volgt uit je arbeidsovereenkomst, cao of bedrijfsregeling. In sommige sectoren is doorbetaalde pauze gebruikelijk, in andere niet.

De kernvraag is dus niet “is pauze betaald?”, maar: was het werkelijk pauze? Werd je tijd afgetrokken terwijl je feitelijk beschikbaar moest blijven voor het werk, dan kan die tijd als arbeidstijd gelden, en dan hoort er gewoon loon tegenover te staan.

Wanneer is het geen echte pauze?

Er is geen enkel criterium dat de doorslag geeft. Het gaat om een beoordeling van de werkelijke verplichtingen. Enkele omstandigheden die meewegen:

Drie voorbeelden ter verduidelijking:

• Kantoormedewerker met een vrij in te vullen lunchpauze die weg mag van de werkplek: dit is een echte pauze, en die mag onbetaald zijn.
• Productiemedewerker die tijdens de pauze niet weg mag en moet reageren op storingen: hier is de beoordeling anders; die tijd kan als arbeidstijd gelden.
• Beveiligingsmedewerker die pauze heeft maar direct moet ingrijpen bij een incident: ook hier hangt het af van hoe beperkend die verplichting werkelijk is.

Automatisch pauze inhouden: mag dat?

Standaard een half uur van elke dienst aftrekken, zonder te controleren of die pauze is genomen, is niet houdbaar. Twee dingen moeten kloppen:

• er moet een afspraak zijn dat pauze onbetaald is – in je contract, cao of bedrijfsregeling;
• de pauze moet daadwerkelijk zijn genoten. Heb je feitelijk doorgewerkt, dan is er niets om in te houden, en heb je recht op loon over die tijd.

Let op: hoe die inhouding op je strook heet, maakt juridisch niet uit. Het gaat om wat er in werkelijkheid is gebeurd.

Wat doe je als er onterecht pauze wordt ingehouden?

1. Houd twee weken een werkdagboek bij. Noteer per dienst: begintijd, eindtijd, wanneer en hoelang je pauze had, of je die kon nemen, en of je werd onderbroken. Dit is verreweg het sterkste bewijs dat je kunt hebben.
2. Vergelijk met je loonstrook en kloktijden. Hoeveel uur staat er betaald, en hoeveel heb je feitelijk gewerkt? Reken het verschil uit: aantal uren maal uurloon.
3. Zoek de afspraak op in je contract, cao of personeelsreglement: is pauze onbetaald, en hoelang zou die moeten duren?
4. Vraag schriftelijk om correctie, met je overzicht als bijlage en een concrete termijn van bijvoorbeeld veertien dagen.
5. Meld het intern bij je leidinggevende of, als die er is, bij de ondernemingsraad – zeker als het om meer collega’s gaat. Structurele onderbezetting is ook een arbeidsomstandighedenkwestie.
6. Onderneem actie als betaling uitblijft. Een loonvordering loopt via de kantonrechter, waar geen advocaat verplicht is. Daarbij kun je de wettelijke verhoging van artikel 7:625 BW vorderen, tot maximaal 50%, plus wettelijke rente. De rechter kan de verhoging matigen.
7. Let op de termijn: een loonvordering verjaart na vijf jaar (art. 3:308 BW) en is te stuiten met een schriftelijke aanmaning.

Hoe voorkom je gedoe?

Maak vooraf duidelijke afspraken: hoelang duurt de pauze, wanneer neem je die, mag je de werkplek verlaten, en wat gebeurt er als je door drukte niet kunt pauzeren? Laat die afspraken schriftelijk bevestigen, bijvoorbeeld per e-mail of app, en controleer elke maand je loonstrook op het aantal betaalde uren.

Conclusie

Hoeveel pauze je moet krijgen, staat in de Arbeidstijdenwet en hangt af van je leeftijd: bij 16 en 17 jaar al vanaf meer dan 4,5 uur werken, bij volwassenen vanaf meer dan 5,5 uur. Of die pauze betaald is, staat in je contract of cao – de wet regelt dat niet. Onbetaald laten mag dus, maar alleen als je de pauze werkelijk hebt gehad. Werkte je feitelijk door, dan is dat arbeidstijd en hoort er loon tegenover te staan.

Lees ook

• Overuren maken als jongere
• Niet-uitbetaalde uren: wat kun je doen?
• Mag je werkgever boetes inhouden op je salaris?

Gerelateerde juridische diensten

• Meer informatie over Arbeidsrecht
• Meer informatie over Bestuursrecht