Overuren maken als jongere: moet dat betaald worden?

Blijf je “nog even” hangen na sluitingstijd, kom je eerder om in te werken, of maak je extra diensten die niet op je strook terugkomen? Veel jongeren denken dat dat er bij een bijbaan gewoon bij hoort. Dat klopt niet. Maar het is ook niet zo simpel als “elk extra uur levert extra geld op bovenop je loon”. Hieronder staat hoe het precies zit.

Eerst de begrippen uit elkaar

De kern: alle uren die je in opdracht van je werkgever werkt, zijn arbeidstijd en moeten worden beloond. Of daar een extra beloning bovenop komt, is een aparte vraag die je cao en contract beantwoorden.

Ben je 16 of 17? Dan geldt iets anders

Dit is het belangrijkste punt van dit artikel, en het wordt bijna altijd overgeslagen. Voor werknemers van 16 en 17 jaar geldt de Arbeidstijdenwet met bijzondere regels:

Word je als 16- of 17-jarige toch gevraagd over te werken, dan is dat een overtreding van de arbeidstijdenregels door je werkgever. Je gewerkte uren moeten dan wel gewoon worden betaald – je krijgt geen geld terug omdat het niet had gemogen – maar je kunt de werkgever erop aanspreken en zo nodig een melding doen bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. Ben je 18 of ouder, dan gelden de gewone regels voor volwassenen en is overwerk wel toegestaan.

“Overuren zijn inbegrepen”: mag dat in mijn contract staan?

Hier is nuance nodig, want een categorisch “nee” klopt niet.

• Wat niet mag: een beding dat erop neerkomt dat je gratis werkt. Elk gewerkt uur moet ten minste het minimumuurloon voor jouw leeftijd opleveren. Werk je structureel extra tegen een vast bedrag, dan moet dat bedrag gedeeld door je werkelijk gewerkte uren nog steeds boven dat minimum uitkomen.
• Wat wel kan: een afspraak dat een beperkt aantal meeruren is verdisconteerd in een hoger vast salaris. Bij een salaris ruim boven het minimum en een cao die dat toestaat, kan zo’n afspraak geldig zijn. Bij bijbanen op of rond het minimumloon is daar in de praktijk geen ruimte voor.
• Een cao gaat voor. Staat in je cao dat meeruren of overuren worden betaald of gecompenseerd, dan kan je contract daar niet ten nadele van afwijken.

Tijd-voor-tijd: compensatie in vrije tijd

Extra uren kunnen ook worden gecompenseerd met vrije tijd in plaats van geld. Daarvoor gelden voorwaarden:

• het moet afgesproken zijn, in je contract of cao – je werkgever kan het niet eenzijdig opleggen;
• je moet die vrije tijd ook daadwerkelijk kunnen opnemen, binnen een redelijke termijn;
• je loon over de betaalperiode mag door de compensatie niet onder het minimumuurloon zakken;
• bij uitdiensttreding moeten resterende tijd-voor-tijd-uren alsnog worden uitbetaald.

Spreek daarom af hoe de uren worden bijgehouden en binnen welke termijn je ze opneemt.

Een rekenvoorbeeld

Fictief voorbeeld, alleen ter illustratie. Jaydee is 19, werkt in de horeca en heeft een contract voor 12 uur per week. Haar uurloon is EUR 9,00. In week 40 werkt zij 17 uur, waarvan 2 uur op zondag. In haar cao staat een zondagstoeslag van 50%.

Twee dingen om op te merken. De vijf extra uren leveren gewoon uurloon op: dat zijn meeruren, geen overuren boven de voltijdsomvang. De toeslag komt niet uit de wet maar uit de cao – zonder cao-afspraak zouden die twee zondaguren EUR 18,00 opleveren in plaats van EUR 27,00. Reken dus altijd met je eigen cao erbij, en controleer daarnaast of EUR 9,00 boven het minimumuurloon voor 19 jaar ligt.

Mijn uren staan niet op de loonstrook

Ook hier is nuance nodig. Het is niet zo dat elke aanpassing achteraf verboden is: een aantoonbaar foutieve urenregistratie mag – en moet – juist worden gecorrigeerd. Klokte je per ongeluk niet uit, of stond een dienst dubbel, dan is herstel normaal.

Wat niet mag, is het wegboeken van uren die je werkelijk hebt gewerkt, of het eenzijdig “afronden” van je tijden zonder onderbouwing. Bovendien is je werkgever verplicht een deugdelijke administratie van de arbeidstijden bij te houden (art. 4:3 Arbeidstijdenwet) en moet je loonstrook de gewerkte uren kloppend weergeven.

Houd daarom zelf bij: begintijd, eindtijd, pauze en de naam van je leidinggevende. Bewaar roosters, appjes en wijzigingsberichten. Bij een betwiste loonvordering helpt dat enorm: de administratieplicht van je werkgever neemt niet weg dat jij aannemelijk moet maken dat je die uren hebt gewerkt.

Stappenplan: zo krijg je je uren alsnog betaald

1. Zet je uren op een rij. Maak per week een overzicht met datum, begintijd, eindtijd, pauze en het aantal uren.
2. Leg rooster en loonstrook naast elkaar en markeer het verschil. Reken het bedrag uit: aantal uren maal uurloon, plus eventuele toeslag.
3. Controleer je cao. Die staat vaak op je loonstrook of in je contract. Kijk naar de bepalingen over meeruren, overuren en toeslagen.
4. Vraag schriftelijk om uitleg en nabetaling, met je overzicht als bijlage en een concrete termijn van bijvoorbeeld veertien dagen.
5. Onderneem actie als betaling uitblijft. Een loonvordering loopt via de kantonrechter; daar is geen advocaat verplicht. Je kunt daarbij ook de wettelijke verhoging van artikel 7:625 BW vorderen – oplopend tot maximaal 50%, al kan de rechter die matigen – en wettelijke rente.
6. Let op de termijn. Een loonvordering verjaart na vijf jaar (art. 3:308 BW) en is te stuiten met een schriftelijke aanmaning. Wacht toch niet: bewijs verdwijnt sneller dan de termijn verstrijkt.

Conclusie

Gewerkte uren horen betaald te worden, ook bij een bijbaan en ook als het “maar even” was. Een toeslag daarbovenop volgt uit je cao, niet uit de wet. En ben je 16 of 17, dan is overwerk helemaal niet toegestaan: dan gaat het niet alleen over je loon, maar ook over je arbeidstijden. Houd je uren zelf bij – dat is verreweg het beste wat je kunt doen.

Lees ook

• Niet-uitbetaalde uren: wat kun je doen?
• Mag je werkgever pauzes inhouden op je loon?
• Vakantiegeld bij bijbanen

Gerelateerde juridische diensten

• Meer informatie over Arbeidsrecht